Uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2013 r. (sygn. III CZP 63/12)

Podjęta na wniosek Rzecznika Ubezpieczonych uchwała Sądu Najwyższego z pewnością wpłynie na ujednolicenie orzecznictwa sądów powszechnych w sprawach szkód zalaniowych. Jasność co do obowiązujących w tej mierze zasad powinna także wpłynąć na standaryzację procedur likwidacyjnych stosowanych przez zakłady ubezpieczeń.

Wniosek Rzecznika Ubezpieczonych

Uchwała SN

W dniu 19 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wydał uchwałę o treści: „Przepis art. 433 k.c. nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkodę polegającą na zalaniu lokalu położonego niżej z lokalu znajdującego się na wyższej kondygnacji” (sygn. III CZP 63/12).
W przekazanym Rzecznikowi uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreśla, iż przedstawione mu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzi kontrowersje, a w literaturze przedmiotu prezentowane są rozbieżne stanowiska dotyczące tego, czy odpowiedzialność za zalanie lokalu niżej położonego kształtuje się na zasadzie winy (art. 415 k.c.) czy też w oparciu o zasadę ryzyka (art. 433 k.c.). O ile zaś Sąd Najwyższy stał do tej pory (z jednym wszak wyjątkiem) na stanowisku, iż art. 433 k.c. obejmuje wyłącznie przypadki wylania cieczy poza obręb budynku (ostatnia uchwała w tej sprawie zapadła w dniu 18 lipca 2012 r., sygn. III CZP 41/12, a więc już po wystąpieniu z wnioskiem przez Rzecznika), o tyle orzecznictwo sądów powszechnych z ostatnich lat było bardzo rozbieżne, co wykazane zostało w uzasadnieniu złożonego wniosku. Taki stan rzeczy, powodujący sytuację niepewności dla poszkodowanych oraz osób, względem których dochodzone były roszczenia odszkodowawcze wynikające z zalania lokalu, jak również ich ubezpieczycieli, czynił zasadnym ponowne przeanalizowanie tego problemu przez Sąd Najwyższy, tym razem w powiększonym składzie. Rzecznik Ubezpieczonych postanowił zatem poddać pod rozwagę Sądu tezę o możliwości zastosowania art. 433 k.c. także do szkód polegających na zalaniu lokalu położonego na niższej kondygnacji.
Uzasadnienie podjętej uchwały opiera się w dużej mierze na przytoczeniu dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego oraz wyrażeniu konstatacji, że tradycyjne rozumienie art. 433 k.c. powinno być podzielone także i obecnie. Sąd zgodził się przy tym, iż językowa wykładnia przepisu nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów, jest zatem zawodna i musi zostać uzupełniona o wykładnię historyczną oraz celowościowo-funkcjonalną. Zdaniem zaś Sądu, pomimo zachodzących współcześnie zmian, nadal aktualnym celem przepisu pozostaje ochrona bezpieczeństwa osób i mienia znajdujących się na zewnątrz budynku, gdyż to właśnie te osoby mają większe trudności w ustaleniu sprawcy szkody i wykazaniu jego winy. Rozszerzająca wykładnia normy statuującej zasadę ryzyka może być dokonywana jedynie wyjątkowo, przy uwzględnieniu proporcji pomiędzy ochroną interesów poszkodowanego i osoby odpowiedzialnej za szkodę. Według natomiast Sądu, w omawianym przypadku wystarczająca jest regulacja zawarta w art. 415 k.c.
Rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy ujawniających się w ostatnich latach rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych powoduje, iż bardziej klarowna staje się sytuacja prawna właścicieli lokali – zarówno tych, którzy rozważać będą sądowe dochodzenie roszczeń odszkodowawczych wynikających z zalania ich mieszkania, jak i tych, do których kierowane będzie żądanie naprawienia szkody. Uchwała ta powinna być także respektowana w praktyce likwidacyjnej zakładów ubezpieczeń, z tym oczywiście zastrzeżeniem, iż przyjęcie jako podstawy prawnej art. 415 k.c. nie zwalnia ubezpieczycieli z obowiązku przeprowadzenia z należytą starannością postępowania mającego na celu ustalenie stanu faktycznego zdarzenia, zasadności zgłoszonych roszczeń i wysokości świadczenia.
Warto ponadto zwrócić uwagę, iż w łonie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego toczą się obecnie prace nad przygotowaniem propozycji nowego kodeksu cywilnego. Wedle zaś wstępnego projektu części ogólnej prawa zobowiązań, odpowiedzialność osoby zajmującej pomieszczenie miałaby obejmować również szkodę wyrządzoną zalaniem innego pomieszczenia w budynku, chyba że ten, kto pomieszczenie zajmuje, nie ponosiłby winy. Komisja proponuje zatem oparcie odpowiedzialności w tego typu przypadkach na zasadzie winy domniemanej, dostrzegając, jak się zdaje, teoretyczną i praktyczną doniosłość problemu, który został podjęty przez Rzecznika Ubezpieczonych we wniosku skierowanym do Sądu Najwyższego.


Tomasz Młynarski
główny specjalista w Wydziale Prawnym Biura Rzecznika Ubezpieczonych


Pozostałe artykuły w kategorii: Sprawy bieżące


Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT