Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 roku, sygn. akt II CKN 109/98, niepublikowany

Stosownie do art. 361 § 2 k.c, odszkodowanie przysługuje za szkody mieszczące się w granicach normalnego związku przyczynowego, to - po przyjęciu istnienia takiego związku między uszkodzeniem samochodu "Renault" a wynajęciem samochodu "Mercedes" - odmowa przyznania odszkodowania z tego tytułu jest bezzasadna. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że poniesienie przez powoda kosztów najmu stanowi stratę, o jakiej mowa w wymienionym przepisie.


Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 1999 r. na rozprawie sprawy z powództwa Damiana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń, o zapłatę na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosz¬tach postępowania kasacyjnego.

Powód Damian K. domagał się zasądzenia od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń kwoty 11 346,32 zł z ustawowymi odsetkami od kwot 5 315,32 zł i 1 865,32 zł -od dnia 5 kwietnia 1992 r., a od kwoty 9 481 zł - od dnia 16 listopada 1993 r. Na dochodzona kwotę składała się kwota 1 865,32 zł z tytułu reszty odszkodowania za uszkodzony w wypadku komunikacyjnym samo¬chód powoda marki "Renault", a także kwota 9 481 zł odpowiadająca kosz¬tom najmu innego samochodu, niezbędnego w prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej.

Wyrokiem częściowym z dnia 15 kwietnia 1996 r., nie zaskarżonym przez żadną ze stron, Sąd Wojewódzki, Sąd Gospodarczy w K. zasądził od pozwanego Zakładu na rzecz powoda kwotę 1 532 zł z odset¬kami, stanowiącą odszkodowanie z tytułu uszkodzenia samochodu, po¬zostawiając kwestię żądania zwrotu kosztów najmu innego pojazdu do rozstrzygnięcia w wyroku końcowym.

Wyrok końcowy zapadł w dniu 13 stycznia 1997 r. Sąd Wojewódzki oddalił dalej idące żądania powoda oraz orzekł o kosztach. Sąd I instancji ustalił, że powód prowadził działalność gospodarczą polegającą - jak to wynika z wpisu do ewidencji - na rejestracji video, montażu anten, usługach elektrotechnicznych i informatycznych oraz handlu sprzętem elektro¬nicznym. W rzeczywistości jednak powód trudnił się głównie handlem, przy czym wskazane w księgach wartości towarów świadczą, że kupował i sprze¬dawał pojedyncze sztuki. Zarazem Sąd stwierdził, że w powód posiadał samochód "Fiat 126p", a zatem - uwzględniwszy niewielkie potrzeby wynikające z prowadzonej przezeń działalności handlowej - nie zachodziła konieczność najmu innego samochodu, a zwłaszcza samochodu dostaw¬czego marki "Mercedes". W konsekwencji Sąd Wojewódzki stanął na stano¬wisku, że poniesione przez powoda koszty najmu samochodu nie pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z wypadkiem, w wyniku którego doszło do uszkodzenia samochodu "Renault".

Apelacja powoda od tego wyroku została - orzeczeniem Sądu Ape¬lacyjnego w K. z dnia 14 listopada 1997 r. - oddalona. Sąd odwo¬ławczy podzielił ustalenia Sądu I instancji, podkreślając, że dla prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej samochód dostawczy nie był nie¬zbędny; powód nigdy, także przed wypadkiem, takim pojazdem nie dyspo¬nował, a zatem wszystkie swe potrzeby komunikacyjne i transportowe mógł zaspokoić korzystając z "Fiata 126p", ewentualnie uzbrojonego w bagażnik dachowy.

Kasacja powoda została oparta na obydwu podstawach z art. 3931 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy skarżący zarzucił naruszenie art. 361 § 2 w związku z art. 814 k.c, natomiast podstawę drugą wypełnia zarzut obrazy art. 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z całokształtu ustaleń oraz rozważań prawnych dokonanych przez sądy obydwu instancji merytorycznych wynika, że sądy te, brew niektórym sformułowaniom użytym w uzasadnieniach, nie kwestionują, słusznie zresz¬tą, istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy faktem uszko-dzenia - w wyniku wypadku - samochodu używanego przez powoda jako samochód dostawczy w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej a faktem wynajęcia przezeń innego samochodu dostawczego i poniesienia kosztów z tego tytułu, natomiast - w okolicznościach sprawy -podważają konieczność posługiwania się wynajmowanym pojazdem i po¬noszenia jakichkolwiek kosztów z tego tytułu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, jakkolwiek zasada pełnego odszkodowania została pomyślana przede wszystkim w interesie poszkodowanego i jej funkcja sprowadza się do wyrównania uszczerbku poniesionego w następstwie wyrządzonej mu szko¬dy, to jednak odszkodowanie nie powinno tego uszczerbku przewyższać, mogłoby to bowiem prowadzić nie tylko do wygórowania szkody, ale nawet do polepszenia sytuacji majątkowej poszkodowanego w porównaniu ze sta¬nem przed doznaniem szkody (art. 361 § 2 k.c).

W tym rozumowaniu zawarta jest sprzeczność, skoro bowiem, sto¬sownie do art. 361 § 2 k.c, odszkodowanie przysługuje za szkody miesz¬czące się w granicach normalnego związku przyczynowego, to - po przyjęciu istnienia takiego związku między uszkodzeniem samochodu "Renault" a wynajęciem samochodu "Mercedes" (Sąd Apelacyjny w żadnym miejscu swych wywodów tego związku nie podważa ani nie wyklucza, lecz tylko neguje możliwość zastosowania art. 361 § 2 k.c.) - odmowa przyznania od¬szkodowania z tego tytułu jest bezzasadna. Nie może bowiem budzić wąt¬pliwości, że poniesienie przez powoda kosztów najmu stanowi stratę, o ja¬kiej mowa w wymienionym przepisie.

W tej sytuacji trudno odeprzeć zarzut skarżącego, który - odwołując się do art. 361 § 2 w związku z art. 814 k.c. - zasadnie podnosi, że nie było podstaw do "... zwolnienia strony pozwanej od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez sprawcę wypadku drogowego, mimo że szkoda, w szczególności w zakresie kosztów wynajęcia samochodu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej powoda pozostaje w normalnym związku przy¬czynowym z wypadkiem…”.

Uznanie kasacji za trafną w zakresie podstawy pierwszej z art. 3931 k.p.c. uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, i tym samym zwalnia Sąd Najwyższy od oceny kasacji w ramach podstawy drugiej, opartej na za¬rzucie obrazy art. 382 k.p.c. Tym niemniej - na marginesie - należy pod¬kreślić, że zarzut naruszenia art. 382 k.p.c, będącego ogólną dyrektywą kompetencyjną wyrażającą istotę postępowania apelacyjnego, w zasadzie nie może stanowić samodzielnego uzasadnienia podstawy kasacyjnej, lecz ko¬nieczne jest wytknięcie także tych przepisów normujących postępowanie rozpoznawcze, którym sąd drugiej instancji, rozpoznając apelację, uchybił (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r. II CKN 102/98, nie publikowanego).

W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39313 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39319 i 391 k.p.c. - jak w sentencji.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT