Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 październik 2003 roku, sygn. akt XVII AmC 45/02, niepublikowany

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rozprawie sprawy z powództwa I. Bank S.A. przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń S.A.  o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone


I. uznaje za niedozwolone stosowane w obrocie z konsumentami postano­wienie § 33 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco za­twierdzonych uchwałą Zakładu Ubezpieczeń S.A. o treści: „Jeżeli właści­ciel pojazdu lub osoba uprawniona do korzystania lub rozporządzania tym pojazdem nie wykonała obowiązków wynikających z przepisów § 30-32 ZU może oddalić roszczenie lub odpowiednio zmniejszyć odszkodowanie i zakazuje jego wykorzystania w tym obrocie,


II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń S.A. w Warszawie na rzecz I. Banku S.A. Oddziału Regionalnego w Warszawie kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zastępstwa procesowego


III. wpis ostateczny w kwocie 500 zł (pięćset złotych) uznaje za ostateczny i nakazuje jego ściągnięcie od Zakładu Ubezpieczeń S.A. w Warszawie na rzecz Skarbu Państwa - Kasy Sądu Okręgowego w Warszawie,


IV. zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt Zakładu Ubezpieczeń S.A. w Warszawie.



Powodowie - I. Bank S.A. Oddział Regionalny w Warszawie i X

- wnieśli o uznanie za niedozwolone postanowienia § 33 ust. 1 wzor­ca umowy pozwanego Zakładu Ubezpieczeń S.A. w Warszawie „ogólne warunki ubezpieczenia autocasco" zatwierdzonego uchwałą Zarządu ZU S.A.


Powódka nabyła samochód osobowy marki BMW. Zakup sfinansowała z kredytu zaciągniętego u powoda I. Bank S.A. Zabezpiecze­niem kredytu była dla Banku cesja jej wierzytelności z umowy ubezpieczenia pojaz­du oraz umowa przewłaszczenia pojazdu w razie zajścia określonych w niej warun­ków. Po zaprzestaniu przez powódkę spłaty kredytu, Bank na mocy za­wartych z nią umów stał się właścicielem skradzionego samochodu. W dniu 19.12.2001 r. samochód został skradziony. O tym fakcie bez­zwłocznie zawiadomiła policję i placówkę ZU S.A., z tym, że pisemne powiado­mienie złożyła w ZU z jednodniowym opóźnieniem w stosunku do terminu okre­ślonego na taki wypadek przez ZU S.A. w ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco (o.w.u.a.c).


Zgodnie z § 31 ust. 1 pkt 2 powołanych o.w.u.a.c. z 30.08.2000 r.  ZU S.A. o kradzieży pojazdu niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu najbliższego dnia roboczego. Niedochowanie tego aktu staranności narażało ubezpieczającego pojazd na niekorzystne skutki. Zgodnie bowiem z § 33 ust. 1 powołanych o.w.u.a.c, jeżeli właściciel pojazdu nie wykonał obowiązków, o których mowa w §§ 30-32, w tym wzmiankowanego wyżej aktu staranności,  ZU mogło oddalić roszczenie o odszkodowanie lub odpowiednio je zmniejszyć. Korzystając z tej możliwości ZU odmówił Bankowi wypłaty odszkodowania.


Według powodów postępowanie ZU, a w szczególności zastosowana inter­pretacja o.w.u.a.c. skutkująca odmową przyznania odszkodowania świadczą, że po­wołany w sprawie przepis § 33 ust. 1 tych o.w.u.a.c. wyczerpuje treść klauzuli ogól­nej niedozwolonego postanowieniem wzorca umowy, określonej w art. 3851 kc oraz konkretnych „uszczegółowionych" klauzul abuzywnych zdefiniowanych w art. 3853 pkt 9 i 11 kc. Analizowane postanowienia o.w.u.a.c. przyznają wyłącznie ZU pra­wo do dokonywania wiążącej interpretacji warunków umowy ubezpieczenia oraz uprawnienie do stwierdzania czy ubezpieczający w terminie i we właściwej formie powiadomił go o fakcie kradzieży.


Pozwany ZU nie uznało żądania pozwu i wniósł o jego oddalenie. Powołując się na art. 826 § 1 kc podniósł, że nakłada on na ubezpieczonego obowiązek zajmowania aktywnej postawy w razie zajścia wypadku ubezpieczonego. Jego postępowa­nie mające na celu zmniejszenie szkody i zabezpieczenia ubezpieczonego mienia powinno być adekwatne do okoliczności zdarzenia. W sytuacji, gdy ubezpieczony nie akceptuje decyzji ZU w przedstawionym wyżej zakresie zawsze ma prawo od­wołać się do Sądu.


Z kolei art. 818 kc nakłada na ubezpieczonego obowiązek zawiadomienia za­kładu ubezpieczeń o wypadku określając zarazem skutki niewykonania tego obo­wiązku w postaci utraty prawa do świadczenia. O.w.u.a.c. określając termin na dokonanie ww. aktu staranności i skutki zaniedbania w tym zakresie stanowią dopeł­nienie art. 818 kc. Nie mogą być zatem ocenione jako niedozwolone.


Przy piśmie z dnia 24.06.2003 r. pozwany ZU przedłożył Sądowi nowe o.w.u.a.c. zatwierdzone uchwałą Zarządu. Na podstawie tej uchwały utraciły moc o.w.u.a.c, których postanowienia są przedmio­tem niniejszego postępowania. Nowe o.w.u.a.c. weszły w życie w dniu 15.06.2003 r.


Sąd Okręgowy zważył co następuje:


Stan faktyczny sprawy, niesporny między stronami, nie ma wpływu na abstrakcyjną ocenę zaskarżonego postanowienia o.w.u. Oznacza to, ze Sąd nie buduje jej w kontekście konkretnego zdarzenia, do którego pozwany zastosował odpowied­nie postanowienie umowy, ale rozpatruje legalność wzorca umowy, na podstawie którego doszło między stronami jej zawarcia. Ocena ta oparta jest na przepisach art. 3851 - 3853 kc. Pomimo, że wskazane podstawy prawa są wspólne dla rozstrzygania zarówno roszczeń o uznanie za niedozwolone postanowień wzorca umowy, jak i po­stanowień konkretnych umów, to jednak właśnie ze względu na rozszerzany na oso­by trzecie skutek prawomocnego wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumen­tów w zakresie uznania za niedozwolone postanowień wzorca umowy (art. 47940 kpc), niezbędne jest przeprowadzenie rozumowania abstrakcyjnego, oderwanego od stanu faktycznego konkretnej umowy choćby zawartej na podstawie wzorca.


Legitymacja czynna powodów wynika bezpośrednio z treści art. 47938 kpc, według którego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą kwestionowane postanowienie.


Powodowie wytoczyli powództwo 29.08.2002 r. (data stempla pocztowego na kopercie pozwu). Zmiana treści zaskarżonego § 33 ust. 1 o.w.u.a.c. weszła w życie w dniu 15.06.2003 r., a więc w trakcie procesu. W takiej sytuacji zastosowanie ma art.47940 kpc stanowiący, że zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powódz­twa, stosowania zaskarżonego postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na bieg postępowania. Bezspornym jest fakt braku możliwości negocjowania z ZU postanowień umowy.


W rozdziale VII zaskarżonych o.w.u.a.c. w §§30-32 wymienione zostały szczegółowo akty staranności właściciela lub osoby uprawnionej do korzystania lub rozporządzania pojazdem niezbędne do ubiegania się o odszkodowania z tytułu na­stąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Uchybienia przy wykonaniu aktów staranności mogą spowodować oddalenie roszczenia lub odpowiednie zmniejszenie odszkodowania przez ZU (§33 ust. 10 w.u.a.c). W ocenie Sądu przyjęte w anali­zowanych postanowieniach wzorca warunki odpowiedzialności ZU ukształtowały w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami prawo kontrahenta ZU do żądania od­szkodowania. Warunki te nie wiążą przyczyny w postaci niedochowania przez kon­trahenta aktu staranności ze skutkiem dla ubezpieczyciela w postaci niemożności ustalenia odpowiedzialności co do samej zasady lub zwiększenia się rozmiarów szkody.


W przypadku wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego stawia to ZU w wy­raźnie lepszej sytuacji od jego kontrahenta. Łatwo sobie bowiem można wyobrazić sytuację, w której ZU nie ponosząc żadnych negatywnych skutków niedochowania przez drugą stronę umowy aktu staranności odmówiłoby, i to co do zasady, przyzna­nia odszkodowania. Powodowałoby to zatrzymanie sumy odszkodowania, mimo wy­stąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem oraz ustalenia osoby ponoszącej odpo­wiedzialność cywilną i rozmiaru szkody, która nie zwiększyła swoich rozmiarów. Przedstawiona hipotetycznie sytuacja, znajdująca pełne podstawy prawne w zakwe­stionowanych w pozwie postanowieniach wzorca umowy, narusza dobre obyczaje w stosunkach z umowy ubezpieczenia, które powinny być oparte na zasadzie zaufania co do rzetelności działania ubezpieczyciela jako instytucji finansowej. Rzetelność ta staje pod znakiem zapytania, gdy ubezpieczyciel posiadający niewąt­pliwie przewagę kontraktową nad ubezpieczającym przyznaje sobie we wzorcu umowy, choćby nawet w niewielkim zakresie, prawo podejmowania obiektywnie nieuzasadnionych, arbitralnych decyzji, nie powiązanych w żaden sposób ze związ­kami przycznowo-skutkowymi, których następstwem jest ubezpieczony wypadek losowy. W takiej sytuacji odmowa wypłaty całości lub części odszkodowania godzi cel ubezpieczenia jakim jest dla ubezpieczającego zniwelowanie niekorzystnych skutków zdarzeń losowych i stanowi o jego rażącym pokrzywdzeniu.


W tym stanie rzeczy objęte pozwem postanowienie wzorca umowy wyczerpu­je treść definicji ogólnej niedozwolonego postanowienia takiego wzorca określonej w art. 3851 § 1 kc. w brzmieniu: „postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy". Nieza­leżnie od tego roztrząsane w niniejszym postępowaniu postanowienia wzorca prze­widują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta, tj. dla ZU, jednostronne uprawnie­nie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia poprzez zmniej­szenie wysokości odszkodowania lub wręcz odmowę jego przyznania przez co wy­czerpuje treść art. 3853 pkt 19 kc.


Wydaje się, że ZU dojrzał przedstawione niedomagania w o.w.u.a.c., gdyż w nowych, aktualnie obowiązujących, wprowadził w § 33 ust. 1 istotną modyfikację wpływu niedochowania przez kontrahenta aktu staranności związanego z powsta­niem szkody na zakres swojej odpowiedzialności. Mianowicie przyjął, że może od­dalić roszczenie lub odpowiednio zmniejszyć odszkodowanie, jeżeli niedochowanie aktu (aktów) staranności przez właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej do korzy­stania lub rozporządzania nim miało wpływ na ustalenie odpowiedzialności lub zwiększenie rozmiarów szkody.


Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy Sąd działając na podstawie art. 3851 § 1 i art. 3853 pkt 19 kc orzekł jak w pkt I sentencji.


O kosztach postępowania Sąd postanowił w pkt II sentencji, stosownie do wyniku sporu, na zasadzie art. 98 i 99 kpc.


O wysokości wpisu i jego ściągnięciu od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sąd postanowił na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 111 § 1 pkt 7 kpc w pkt III sentencji oraz w oparciu o art. 47944 kpc zarządził publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt strony pozwanej.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT