Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 stycznia 2007 roku, sygn. akt XVII AmC 160;/05, niepublikowany

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2007r., w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko R. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone

I. uznaje za niedozwolone i zakazuje R. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy o nazwie „Ogólne warunki uczestnictwa" o treści:

 1. „ Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowiących podstawy kalkulacji ceny imprez mogą spowodować wzrost ceny imprezy, nie wyższy jednak niż 10%. Wzrost ceny imprezy będzie skuteczny wobec Uczestnika wyłącznie po doręczeniu Uczestnikowi pisemnego zawiadomienia co najmniej 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy"

2. „ Niewykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń przez Uczestnika nie upoważnia do żądania zwrotu zapłaconej kwoty",

3. „Biuro wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nieszczęśliwych wypadków, utraty zdrowia czy bagażu w zakresie przekraczającym kwoty gwarantowane polisą generalną S.  lub innego towarzystwa ubezpieczeniowego, z którym Biuro zawarło umowy ubezpieczenia",

 

4. „Biuro z uwagi na poniesione koszty organizacji imprezy, zakupu świadczeń u kontrahenta zastrzega sobie prawo dokonania potrąceń - liczonych od całkowitej ceny imprezy - wg następujących zasad: - do 45 dni przed dniem wyjazdu stała opłata manipulacyjna w wysokości - 5%, - od 44 do 31 dni przed dniem wyjazdu - 10%, od 30 do 15 dni przed dniem wyjazdu - 35%, - od 14 do 8 dnia przed dniem wyjazdu - 65%, 7 dni lub mniej przed dniem wyjazdu - 80%, w dniu wyjazdu lub później - 100%"

5. „ Reklamacje wniesione do Biura po upływie 7 dni od zakończenia imprezy uznane będą za bezskuteczne" ,

6. „ Reklamacja Uczestnika w formie pisemnej zawierać powinna pisemne oświadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wystąpieniu wad, uzasadnienie oraz propozycję naprawienia szkody. Podstawą reklamacji uczestnika nie mogą być jednak zdarzenia i okoliczności, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m.in. postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy, zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków"


II zasądza od pozwanej R. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. na rzecz powoda Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego,


III. wpis tymczasowy w kwocie 500 (pięćset) złotych uznaje za ostateczny i nakazuje pobranie tej kwoty od pozwanej R. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Okręgowego w Warszawie) tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych,


IV. zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanej.

Powód Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pozwem z dnia 7.11.2005r. wnosił o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania R. Spółce Akcyjnej z siedzibą w Ł. w obrocie z konsumentami niektórych postanowień wzorca umownego o nazwie „Ogólne warunki uczestnictwa " o następującej treści:

1.      „ Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowiących podstawy kalkulacji ceny imprez mogą spowodować wzrost ceny imprezy, nie wyższy jednak niż 10%. Wzrost ceny imprezy będzie skuteczny wobec Uczestnika wyłącznie po doręczeniu Uczestnikowi pisemnego zawiadomienia co najmniej 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy" jako sprzecznego z art. 3853 pkt. 20 i 9 k.c.,

2. „ Niewykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń przez Uczestnika nie upoważnia do żądania zwrotu zapłaconej kwoty" jako sprzecznego z art. 3853 pkt. 12 k.c,

3. „Biuro wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nieszczęśliwych wypadków, utraty zdrowia czy bagażu w zakresie przekraczającym kwoty gwarantowane polisą generalną S. lub innego towarzystwa ubezpieczeniowego, z którym Biuro zawarło umowy ubezpieczenia" jako sprzecznego z art. 3853pkt. 2 i pkt. 1 k.c,

4. „Biuro z uwagi na poniesione koszty organizacji imprezy, zakupu świadczeń u kontrahenta zastrzega sobie prawo dokonania potrąceń - liczonych od całkowitej ceny imprezy - wg następujących zasad:

- do 45 dni przed dniem wyjazdu stała opłata manipulacyjna w wysokości - 5%, - od 44 do 31 dni przed dniem wyjazdu - 10%, od 30 do 15 dni przed dniem wyjazdu - 35%, - od 14 do 8 dnia przed dniem wyjazdu - 65%, - 7 dni lub mniej przed dniem wyjazdu - 80%, w dniu wyjazdu lub później - 100%" jako sprzecznego z art. 3853pkt. 12 i 16 k.c,

5. „ Reklamacje wniesione do Biura po upływie 7 dni od zakończenia imprezy uznane będą za bezskuteczne" jako sprzecznego z art. 3853pkt. 2 k.c,

6. „ Reklamacja Uczestnika w formie pisemnej zawierać powinna pisemne oświadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wystąpieniu wad, uzasadnienie oraz propozycję naprawienia szkody. Podstawą reklamacji uczestnika nie mogą być jednak zdarzenia i okoliczności, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m.in. postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy, zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków" jako sprzecznego z art. 3853pkt. 2 i 21 k.c. oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.


Uzasadniając pozew powód podniósł, że pozwana R. S.A. z siedzibą w Ł. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług turystycznych. W stosunkach z konsumentami posługuje się wzorcem umownym o nazwie „Ogólne warunki uczestnictwa". Zakwestionowane w pozwie postanowienia wzorca umownego kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a tym samym stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. Kwestionując postanowienie zawarte w § 6 wzorca umownego, przytoczone w pkt. 1 pozwu, powód wskazał, iż spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 3853 pkt. 20 k.c, bowiem przewiduje uprawnienie kontrahenta do określenia lub podwyższenia ceny imprezy po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. W ocenie powoda także spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia z art. 385 pkt. 9 k.c, gdyż przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy.


Powód wskazał, że ustawa o usługach turystycznych w art. 17 przewiduje możliwość podwyższenia ceny, ale wyłącznie w razie zaistnienia okoliczności wymienionych w tym artykule, nie później niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, pod warunkiem udokumentowania wzrostu kosztów i przy założeniu, że umowa o świadczenie usług turystycznych wyraźnie przewidywała możliwość podwyższenia ceny. Podniesienie ceny z innych powodów niż wskazane w art. 17 jest niedopuszczalne.


W treści postanowienia, wymieniając okoliczności uprawniające do zmiany ceny, pozwana posłużyła się nieprecyzyjnym pojęciem „cen transakcyjnych stanowiących podstawy kalkulacji ceny imprezy". Okoliczność ta nie tylko nie należy do zamkniętego katalogu okoliczności umożliwiających zmianę ceny, ale zapewnia pozwanej możliwość swobodnej, korzystnej dla siebie interpretacji. Zapis ten stanowi więc podstawę do niezgodnego z przepisami podwyższenia ceny imprezy, bez przyznania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy. Postanowienie zaś zamieszczone w § 8 wzorca umownego, przytoczone w pkt. 2 pozwu, stanowi zdaniem powoda niedozwolone postanowienie umowne z art. 3853 pkt. 12 k.c, bowiem wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania.


Zapis ten pozbawia konsumenta możliwości uzyskania zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową o świadczenie usług turystycznych. W ocenie powoda nie tylko nie różnicuje przyczyn, które spowodowały nie wykorzystanie przez klienta świadczenia objętego umową, ale również rażąco narusza interes ekonomiczny konsumenta, gdy niewykorzystane świadczenie zostanie sprzedane innej osobie lub organizatorowi imprezy uda się odzyskać choćby część kosztów poniesionych na zapewnienie realizacji danego świadczenia. Postanowienie zamieszczone w § 13 wzorca umownego, przytoczone w pkt. 3 pozwu spełnia w ocenie powoda przesłanki niedozwolonych postanowień umownych z art. 385 3 pkt. 1 i 2 k.c, gdyż wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a nadto wyłącza lub ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa okoliczności stanowiące podstawę do wyłączenia odpowiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W ocenie powoda kwestionowany zapis wzorca umownego zawiera zbyt daleko idące wyłączenie odpowiedzialności pozwanej. W przypadku, gdy wysokość wyrządzonej szkody będzie wyższa od kwoty określonej w polisie ubezpieczeniowej, pozwana może być zobowiązana do jej naprawienia w pozostałym zakresie. W takim przypadku granicą odpowiedzialności pozwanej powinna być różnica między wysokością szkody, a wysokością odszkodowania otrzymanego od firmy ubezpieczeniowej.


Powód podniósł, iż za niedopuszczalne należy uznać takie zachowanie organizatora imprezy turystycznej, który z góry wyłącza swoją odpowiedzialność w w/w zakresie i jednocześnie ubezpiecza swoich klientów na taką kwotę, aby zapłacić jak najmniejszą składkę ubezpieczeniową.


Odnosząc się do postanowienia zamieszczonego w § 16 wzorca umownego, przytoczonego w pkt. 4 pozwu, powód ocenił, że zapis ten spełnia przesłanki niedozwolonych postanowień umownych z art. 385 pkt. 12 i 16 k.c. Zapis ten bowiem prowadzi do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części. Nadto nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy.


W ocenie powoda rezygnacja konsumenta z udziału w imprezie turystycznej winna być traktowana jako odstąpienie od umowy. Zgodnie więc z art. 395 § 2 k.c, to co strony już świadczył ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, a więc organizator zobowiązany jest do zwrotu wpłaconych pieniędzy. Przysługuje mu jednak prawo do pomniejszenia zwracanej kwoty o wysokość kosztów, które poniósł organizując wyjazd dla rezygnującego klienta. Wprowadzony w kwestionowanym postanowieniu mechanizm dokonywania potrąceń zdaniem powoda oderwany jest od rzeczywiście poniesionych, udokumentowanych kosztów ponoszonych w związku z rezygnacją klienta z udziału w imprezie. W każdym z przedziałów czasowych potrącany jest z góry określony procent ceny imprezy. Rozwiązanie to nie tylko nie uwzględnia przyczyny rezygnacji klienta, ale i możliwości sprzedaży imprezy innemu klientowi. Organizator turystyki sprzedając miejsce innemu klientowi za niższą cenę np. 50% i potrącając np. 80% ceny rezygnującemu klientowi uzyskuje za zorganizowanie wyjazdu dla jednego klienta ponad 100% ceny imprezy. Zdaniem powoda biuro podróży powinno prowadzić indywidualne rozliczenia kosztów dla poszczególnych klientów celem wykazania rzeczywistych kosztów rezygnacji z imprezy.


Ponadto kwestionowane postanowienie nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy, co prowadzi do rażącego naruszenia jego interesu ekonomicznego.

Co do postanowienia zamieszczonego w § 12 wzorca umowy, przytoczonego w pkt. 5 pozwu, powód podniósł, że odpowiada treści niedozwolonej klauzuli umownej określonej w art. 385 pkt. 2 k.c, gdyż wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zdaniem powoda, tak znaczące skrócenie terminu na złożenie reklamacji, zmierza do zniechęcenia konsumentów do reklamowania świadczonych usług. Wyłączenie zaś odpowiedzialności pozwanej może nastąpić jedynie po uprawnionym powołaniu się przez nią na którąś z okoliczności zwalniających, o których mowa w art. 1 la ustawy o usługach turystycznych. Kwestionując postanowienie zamieszczone w § 12 wzorca umowy, przytoczone w pkt, 6 pozwu powód wskazał, iż zapis ten spełnia przesłanki niedozwolonych postanowień umownych z art. 385 pkt. 2 i 21 k.c, bowiem wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania oraz uzależnia odpowiedzialność kontrahenta od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności. Nałożenie na konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności jak uzyskanie pisemnego oświadczenia osoby, która w imieniu pozwanej realizuje usługę o wystąpieniu wad, uzyskanie od w/w osób pisemnego uzasadnienia wraz z propozycją naprawienia szkody, ma zniechęcić konsumenta do składania reklamacji. W ocenie powoda, domniemywać należy, że brak tych dokumentów będzie stanowił podstawę do odmowy rozpatrzenia lub uznania reklamacji. Uczestnik imprezy turystycznej nie może być pozbawiony prawa reklamowania usługi w przypadku, gdy nie uzyskał pisemnych oświadczeń, których wystawienie zależne jest od dobrej woli przedstawiciela pozwanej, a po zakończeniu wycieczki i przeanalizowaniu sposobu realizacji usług, decyduje się na złożenie reklamacji.


Katalog okoliczności wyłączających odpowiedzialność organizatora turystyki zawarty w art. 1 la ustawy o usługach turystycznych, jest katalogiem zamkniętym. Przytoczone w kwestionowanym zapisie okoliczności za które pozwana nie ponosi odpowiedzialności nie zostały sformułowane precyzyjnie, tak wiec nie zawsze będą mieściły się w katalogu okoliczności rzeczywiście wyłączających odpowiedzialność kontrahenta. Nieprecyzyjność określeń, użycie skrótu „itp." umożliwia dalsze wyłączenie odpowiedzialności pozwanej za wady imprezy turystycznej.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda kosztów postępowania sądowego.


Pozwana przyznała fakt stosowania wzorca umownego, którego dotyczą żądania pozwu.

W odniesieniu do kwestionowanego postanowienia wzorca przytoczonego w pkt. 1 pozwu, pozwana podniosła, iż w projekcie nowego katalogu zawierającym wzorzec umowny pozwana zmieni treść postanowienia poprzez wskazanie okoliczności uzasadniających zmianę ceny zgodnie z treścią art. 17 ustawy o usługach turystycznych. Pozwana stoi na stanowisku, że nieznaczna zmiana ceny umowy bez możliwości rezygnacji uczestnika, jest dopuszczalna i nie stanowi naruszenia praw konsumenckich. Zliberalizowanie postanowienia co do możliwości rezygnacji uczestnika z imprezy w przypadku niewielkich zmian ich ceny dawałoby możliwość dużych nadużyć ze strony uczestników i godziłoby w interesy innych konsumentów, bowiem w przypadku rezygnacji wielu osób, Biuro musiałoby odwołać imprezę. Powodowałoby to również narażenie organizatora na poważne straty finansowe. Pozwana podnosi, że kwestionowana w pkt. 2 pozwu klauzula została wykreślona ze wzorca zgodnie z sugestiami powoda wyrażanymi w pismach kierowanych do pozwanej. Zdaniem pozwanej jednak bezzasadnie przyjmuję się z góry możliwość żądania zwrotu ceny za niewykorzystane świadczenie, bowiem imprezy turystyczne są pakietowe. Konsument podpisując umowę przyjmuje świadczenie oferowane przez biuro, zatem brak jest podstaw do uznania, że może skorzystać z części świadczeń i żądać zwrotu świadczeń niewykorzystanych. Na jego miejsce mógłby skorzystać z imprezy klient, który wykorzystałby wszystkie świadczenia zaoferowane w pakiecie, tym samym organizator uzyskałby 100% ceny imprezy.


Co do przytoczonego w pkt. 3 pozwu postanowienia zawartego w § 13 wzorca umowy pozwana podniosła, że ubezpiecza swoich klientów od następstw nieszczęśliwych wypadków celem uchronienia się od ponoszenia bardzo wysokich kosztów ewentualnych odszkodowań. Skoro zatem opłaca ubezpieczenie klienta, to niejako przerzuca odpowiedzialność na ubezpieczyciela. Klient jest informowany o wysokości sumy ubezpieczeniowej, ma również możliwość wykupienia dodatkowej polisy. Odnosząc się do kwestionowanego w pkt. 4 zapisu wzorca umowy pozwana wskazała, że zryczałtowane koszty rezygnacji z imprezy turystycznej są uzasadnione interesem finansowym biura oraz innych uczestników imprezy. Nie stanowią kary umownej, ani odstępnego. Stanowią wynagrodzenie, które należy się organizatorowi za zorganizowanie imprezy turystycznej, a więc podjęcie czynności zmierzających do jej zorganizowania takich jak: reklamy, rezerwacji środka transportu, hotelu itp. Procentowo określone koszty są wymiarem rzeczywistej szkody, jaką ponosi organizator w związku z odstąpieniem od umowy, których na danym etapie nie może odzyskać.


Co do postanowienia przytoczonego przez powoda w pkt. 5 pozwu, pozwana podniosła, że rezygnuje z terminu 7 dniowego i wprowadza w tym zapisie wzorca umowy termin 14 dniowy.


Co do postanowienia przytoczonego w pkt. 6 pozwu, pozwana podniosła, że zarzut powoda, iż dopełnienie określonych formalności ma zniechęcić klienta do złożenia reklamacji nie jest zasadny. Wobec ogromnej ilości uczestników niezbędne jest zweryfikowanie reklamacji przez przedstawiciela biura, a więc osoby, od której organizator czerpie w przeważającej mierze informacje o przebiegu imprezy. Złożenie przedstawicielowi biura uwag już na miejscu, być może pozwoli na natychmiastowe usunięcie wad świadczenia, nadto umożliwi organizatorowi ustosunkowanie się do reklamacji na bieżąco. Pozwana podniosła także, że brak dokumentu uzyskanego od pilota czy rezydenta nie powoduje odmowy rozpatrzenia lub uznania reklamacji. Co do zapisu dotyczącego okoliczności wyłączających odpowiedzialność organizatora imprezy, pozwana oświadczyła, że dokonała zmiany tego zapisu. Wskazane okoliczności wyłączające odpowiedzialność są spowodowane okolicznościami na które organizator nie ma wpływu.


Sąd ustalił następujący stan faktyczny:


Bezsporny w niniejszej sprawie wobec przyznania przez pozwaną jest fakt stosowania w obrocie wzorca umownego o nazwie „Ogólne warunki uczestnictwa ". Pozwana nie zarzuciła również niezgodności treści zakwestionowanych przez powoda postanowień umownych z tekstem stosowanego przez nią w obrocie wzorca umownego. Tak więc również ten fakt Sąd uznał za przyznany na podstawie art. 230 kpc.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo jest uzasadnione.


Pozwana co prawda podniosła argument, że kwestionowane przez powoda zapisy wzorca umowy o nazwie „Ogólne warunki uczestnictwa " przytoczone w pkt. 1, 2, 5 i 6 pozwu zostały przez nią zmienione, jednak zmiany te mają dotyczyć postanowień wzorca umowy wprowadzonego do obrotu z chwilą obowiązywania nowego katalogu. Pozwana nie udowodniła by zaprzestała stosować kwestionowane w pozwie postanowienia wzorca umowy wcześniej niż 6 miesięcy przed datą wytoczenia powództwa.


Dlatego też stosownie do treści art. 47940 kpc dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie miała znaczenia okoliczność zmiany treści wzorca stosowanego przez pozwaną, dokonana już po wytoczeniu powództwa.


W odniesieniu do kwestionowanego przez powoda postanowienia wzorca o treści: „ Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowiących podstawy kalkulacji ceny imprez mogą spowodować wzrost ceny imprezy, nie wyższy jednak niż 10%. Wzrost ceny imprezy będzie skuteczny wobec Uczestnika wyłącznie po doręczeniu Uczestnikowi pisemnego zawiadomienia co najmniej 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy" Sąd podzielił stanowisko powoda, iż zapis ten spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 3853 pkt. 9 i 20 k.c. Zapis ten zarówno przewiduje uprawnienie kontrahenta do określenia lub podwyższenia ceny imprezy po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy, jak też przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy.


Cena imprezy turystycznej niewątpliwie jest świadczeniem głównym, jednak zapis wzorca odnoszący się do jej zmiany nie został sformułowany w sposób jednoznaczny, co daje podstawę do oceny kwestionowanego zapisu pod kątem abuzywności. Dokonując analizy kwestionowanego postanowienia Sąd podzielił stanowisko powoda, że postanowienie to nie wskazuje jednoznacznie, precyzyjnie podstawy dokonania zmiany ceny. Takie nieprecyzyjne określenie jak użyte we wzorcu „cena transakcyjna" pozwala pozwanej na dowolną interpretację umowy co do zaistnienia podstaw zmiany ceny. Tymczasem umowa o ile przewiduje możliwość zmiany ceny, powinna jednoznacznie, wprost wskazywać okoliczności uzasadniające jej zmianę zgodnie .z treścią art. 17 ustawy o usługach turystycznych. Ustawa o usługach turystycznych w art. 17 przewiduje możliwość podwyższenia ceny, ale wyłącznie w razie zaistnienia okoliczności wymienionych w tym artykule, nie później niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. Podwyższenie ceny z powodu innych okoliczności jest niedopuszczalne.


Pozwana tym samym próbuje przerzucić ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na konsumenta, przyznając sobie uprawnienie do niezgodnego z przepisami podwyższenia ceny imprezy, bez przyznania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy z tej przyczyny.


Zmiana ceny transakcyjnej może bowiem oznaczać zmianę ceny wynikającej z umów zawartych z kontrahentami pozwanej, co stanowi ryzyko prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i nie może obciążać konsumentów.


Sąd w całości podzielił stanowisko powoda dotyczące kwestionowanego w pkt. 2 pozwu postanowienia o treści: „ Niewykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń przez Uczestnika nie upoważnia do żądania zwrotu zapłaconej kwoty". Postanowienie to spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 pkt. 12 k.c. zmierzając do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia umowy lub jej wykonania.


Cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. Zapis ten nie różnicuje przyczyn nie wykorzystania świadczenia objętego umową, rażąco narusza interes konsumenta, gdyż prowadzi do obciążenia konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy pozwana nie realizując na jego rzecz świadczenia albo oszczędziła z powodu niewykonywania świadczenia wpłaconą przez klienta kwotę, albo odzyskała jakąś część z kosztów jakie planowała ponieść na realizację tego świadczenia.


Sąd uwzględnił także żądanie pozwu w zakresie postanowienia wzorca umowy o treści:

„Biuro wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nieszczęśliwych wypadków, utraty zdrowia czy bagażu w zakresie przekraczającym kwoty gwarantowane polisą generalną Signal Iduna lub innego towarzystwa ubezpieczeniowego, z którym Biuro zawarło umowy ubezpieczenia", uznając iż spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 pkt. 1 i 2 k.c. Zapis ten prowadzi bowiem do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a nadto wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności za szkody na osobie.


Ustawa o usługach turystycznych w art. 1 la precyzuje okoliczności wyłączające odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Jednocześnie z art. 11 b w/w ustawy wynika uprawnienie do ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego klienta. Ograniczenie odpowiedzialności nie może jednak dotyczyć szkód na osobie. Zapis ten sprzeczny jest więc z treścią ustawy o usługach turystycznych, bowiem w sytuacji wypłaty przez ubezpieczyciela kwoty niższej od 2 krotności ceny imprezy, z góry ogranicza odpowiedzialność poniżej zastrzeżonej w ustawie granicy. Nadto zapis ten dotyczy również odpowiedzialności za szkody na osobie, a w takim przypadku nie jest dopuszczalne ograniczenie odpowiedzialności. Istnienie możliwości wykupienia dodatkowego ubezpieczenia przez konsumenta jest kwestią j ego decyzji i organizator nie może tym uzasadniać ograniczenia własnej odpowiedzialności.


Zrozumiałym jest, że organizator ubezpiecza swoich klientów od następstw nieszczęśliwych wypadków, celem uchronienia się od ponoszenia wysokich kosztów ewentualnych odszkodowań, jednak nie oznacza to uprawnienia do wyłączenia odpowiedzialności ponad wysokość gwarantowanych przez ubezpieczyciela kwot. Nie może bowiem dobro konsumenta zostać uzależnione od dowolnej oceny organizatora imprezy turystycznej i wysokości opłacanej przez niego składki ubezpieczeniowej.


Odnosząc się do żądania powoda z pkt. 4 pozwu Sąd uznał, iż zakwestionowane przez powoda postanowienie umowne zastosowane w wykorzystywanym przez pozwaną wzorcu umowy stanowi niedozwolone postanowienia umowne w świetle klauzuli generalnej art. 385 1 § 1 k.c. i spełnia przesłanki niedozwolonych klauzul umownych określonych  w art. 385 3 pkt.l6 i 17 k.c.


Strony zawierając umowę mogą kształtować stosunek prawny w/g swojego uznania byleby jego treść lub cel nie były sprzeczne z naturą stosunku, ustawą ani zasadami współżycia społecznego. Przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych są uszczegółowieniem zasady swobody kontraktowania, gdyż kładą nacisk na zasady rzetelności, uczciwego postępowania i podwyższonej staranności. Zapisy stosowanego przez pozwaną wzorca stanowią przykład klauzuli określonej w art. 3853 pkt. 16 k.c, bowiem obowiązek uiszczenia sumy pieniężnej w wysokości określonej ryczałtowo, w przypadku odstąpienia od umowy dotyczy wyłącznie przypadku nie wykonania zobowiązania przez konsumenta. Wzorzec nie zawiera analogicznego rozwiązania na wypadek odstąpienia od umowy przez kontrahenta z powodów leżących po jego stronie.


Z pewnością więc zapis ten nie stanowiłby podstawy do równorzędnego ukształtowania praw i obowiązków stron, uczciwego i rzetelnego traktowania konsumenta.


Zakwestionowana klauzula spełnia również w ocenie Sądu przesłanki klauzuli abuzywnej określonej wart. 3853 pkt. 17 k.c.


Niewątpliwie kontrahent stosujący wzorzec umowny ma prawo zaproponować we wzorcu przewidywane przez przepisy rozwiązania jakimi są m.in. odstąpienie od umowy, rozwiązanie umowy ze skutkiem natychmiastowym, odstępne, kara umowna. Jednak ta propozycja ukształtowania stosunku prawnego powinna uwzględniać równorzędnie interesy obu stron i jednakowo je zabezpieczać. Zgodzić się należy, zważywszy na treść art. 395 § 2 k.c. i art. 396 k.c. że pozwana w przypadku „rezygnacji" klienta z udziału w imprezie turystycznej ma prawo do zwrotu rzeczywistych kosztów poniesionych w związku z umową, ale proponowane przez pozwaną stawki ryczałtowych opłat są oderwane od rzeczywistych kosztów ponoszonych przez kontrahenta w związku z tą konkretną umową, a ich wysokość rażąco wygórowana. Skoro pozwana wskazuje, że procentowo określone koszty są wymiarem rzeczywistej szkody, jaką ponosi organizator w związku z odstąpieniem od umowy, których na danym etapie organizator nie może odzyskać, w ocenie Sądu sumy przewidziane we wzorcu do potrącenia z kwotą podlegającą zwrotowi na rzecz konsumenta należy traktować jako odstępne.


Pozwana przewiduje wygórowane stawki odstępnego już na wiele dni przed rozpoczęciem imprezy, nie uwzględniając, że ma możliwość nie ponoszenia żadnych kosztów w związku z rezygnacją konsumenta i możliwością ponownej sprzedaży tej samej oferty.

Proponowany przez pozwaną zapis postanowienia wzorca, jednak nie przewiduje takiej sytuacji.


Ponoszone przez pozwaną koszty związane z koniecznością podjęcia czynności zmierzających do zorganizowania imprezy takie jak reklama, rezerwacja środka transportu, hotelu są wynikiem przyjętego przez pozwaną sposobu funkcjonowania, założeń co do wzrostu zainteresowania ofertą biura i wysokości zysku w danym roku. Oznacza to, że biuro przewiduje i planuje ilość potencjalnych klientów w danym sezonie i podejmując w oparciu o poczynione kalkulacje decyzję o zakupie z dużym wyprzedzeniem planowanej ilości miejsc hotelowych czy lotniczych, ponosi tego koszty. W ocenie Sądu ryzyko ewentualnych pomyłek w prognozowaniu ilości uczestników, zysku i kosztów nie może być przerzucane na konsumenta. Sąd nie podzielił jedynie stanowiska powoda co do tego, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego spełnia przesłanki niedozwolonej klauzuli umownej z art. 3853pkt. 12k.c.


W ocenie Sądu w kwestionowanym zapisie zawarto ustalenia dotyczące odstępnego. Zastrzeżona kwota z tytułu odstępnego może podlegać potrąceniu z kwotą podlegającego zwrotowi spełnionego wcześniej świadczenia i w tym zakresie postanowienie nie prowadzi do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty.


Sąd podzielił stanowisko powoda uznając, że kwestionowana przez niego klauzula o treści „ Reklamacje wniesione do Biura po upływie 7 dni od zakończenia imprezy uznane będą za bezskuteczne" spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umowy z art. 3853 pkt. 2 k.c, gdyż prowadzi do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.


Słusznie podniósł powód, że termin do złożenia reklamacji jest rażąco za krótki przez co zniechęca konsumentów do reklamowania świadczonych przez pozwaną usług. Ustawa o usługach turystycznych określa jedynie, że umowa o świadczenie usług turystycznych powinna określać sposób i termin zgłaszania reklamacji (art. 14 ust. 2 pkt.8) nie regulując zagadnienia reklamacji. Tak więc stosownie do treści art. 11 w/w ustawy w zakresie nieuregulowanym zastosowanie znajdują przepisy kodeksu cywilnego.


Umowa o usługę turystyczną jest umową mieszaną. W zakresie zagadnień związanych z obowiązkiem zawiadomienia po stronie konsumenta (aktem staranności), terminem zawiadomienia, skutkami niedochowania terminu zawiadomienia, przedawnieniem roszczeń w odniesieniu do uprawnień przyznanych konsumentowi przez ustawę o usługach turystycznych, należy w ocenie sądu stosować w drodze analogii przepisy umowy o dzieło.


Do rękojmi za wady dzieła stosuje się odpowiednio na podstawie art. 638 k.c. przepisy o rękojmi przy sprzedaży.


Z treści zaś art. 563 k.c. wynika, że zawiadomienie o wadzie przez kupującego w określonym w przepisie miesięcznym terminie zapobiega utracie przez kupującego uprawnień z rękojmi.


Skoro zatem do umowy o usługę turystyczną należy odpowiednio stosować powyższe przepisy niewątpliwie wskazany w kwestionowanej klauzuli wzorca umownego 7 dniowy termin do składania reklamacji jest niedopuszczalny nie tylko ze względu na narażenie konsumenta na niewygodę, ale przede wszystkim ze względu na skutek związany z niedochowaniem terminu w postaci utraty uprawnień z art. 16a ustawy o usługach turystycznych.


Dlatego też w ocenie Sądu postanowienie wzorca umowy prowadzi do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności pozwanej względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi.


Sąd podzielił także stanowisko powoda co do postanowienia o treści: „ Reklamacja Uczestnika w formie pisemnej zawierać powinna pisemne oświadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wystąpieniu wad, uzasadnienie oraz propozycję naprawienia szkody. Podstawą reklamacji uczestnika nie mogą być jednak zdarzenia i okoliczności, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m.in. postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy, zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków" uznając, iż spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 pkt. 2 i 21 k.c. Zapis ten prowadzi zarówno do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności pozwanej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, jak też uzależnia tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności.


Za nadmiernie uciążliwą formalność należy w ocenie Sądu z pewnością uznać nałożony przez pozwaną obowiązek złożenia przez konsumenta wraz z reklamacją pisemnego oświadczenia pilota lub innego miejscowego przedstawiciela biura o wystąpieniu wad. Obowiązek ten nie ma nic wspólnego, ani z wynikającym z ustawy o usługach turystycznych, jak najbardziej uzasadnionym obowiązkiem konsumenta do niezwłocznego powiadomienia o stwierdzeniu wadliwego wykonywania usługi w trakcie imprezy turystycznej, ani wynikającym z art. 20 w/w ustawy obowiązkiem pilota do potwierdzenia przyjęcia reklamacji od konsumenta

i  nadania jej biegu. Jest obowiązkiem w praktyce niemożliwym do zrealizowania, godzącym w interesy konsumenta, narażającym na utratę przyznanych uprawnień wynikających z wadliwego wykonywania usługi przez organizatora.


Pozwana przez wskazanie w kwestionowanym zapisie okoliczności za które nie ponosi odpowiedzialności wykraczające swym zakresem poza katalog okoliczności wyłączających odpowiedzialność z art. 1 la ustawy o usługach turystycznych, zmierza do niezgodnego z przepisami wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności. Niektóre z przytoczonych okoliczności jak np. postoje na granicach, czynności celne mogą mieć jak słusznie podnosi powód związek z zawinionymi działaniami lub zaniechaniami pozwanej.


Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 385 3 pkt. 1,2,9,12,16, 17,20 i 21 k.c. w zw. z art. 479 42kpc orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc. O publikacji prawomocnego wyroku na koszt pozwanej zarządzono na podstawie art. 47944§ l i2 kpc.


Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT