Wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 21 lutego 2007 roku, sygn. akt I C 42/07, niepublikowany

W świetle nie kwestionowanej przez żadną ze stron okoliczności ustalonej przez Sąd Rejonowy, że droga publiczna, na której doszło do zdarzenia jest drogą powiatową i stanowi własność Powiatu Zamość należy stwierdzić, iż nie tylko art. 50 ust. 1 ustawy nie będzie miał zastosowania z uwagi na charakter szkody, ale przede wszystkim Skarb Państwa nie jest podmiotem biernie legitymowanym. Zakładając jednak hipotetyczną odpowiedzialność Skarbu Państwa to w ocenie Sądu Okręgowego przesłanek odpowiedzialności należałoby poszukiwać w przepisach ogólnych dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej.

Niezależnie jednak od powyższych okoliczności podstawową przyczyną oddalenia powództwa winien być brak legitymacji biernej po stronie pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego zasadnie strona pozwana zgłaszała zarzut braku legitymacji biernej, która w sprawie niniejszej znajduje się po stronie właściciela drogi, na której zaistniała szkoda. Zgodnie zaś z art.2 a ust.2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. Z 2004 roku Nr 204 poz. 2086 ze zm.) drogi powiatowe stanowią własność powiatu, a zatem pozwanym w niniejszej sprawie winien być Powiat Zamość, jako ponoszący odpowiedzialność na zasadach ogólnych za szkodę wyrządzoną na drodze stanowiącej jego własność.


W wyroku z dnia 10 listopada 2006 roku Sąd Rejonowy w Zamościu w pkt I zasądził od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Zarząd Województwa Lubelskiego na rzecz powoda Stanisława K. kwotę 2740 zł z odsetkami w wysokości 11,5% w stosunku rocznym od dnia 3 listopada 2005 roku, z tym, że w razie zmiany wysokości odsetek z odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty; w pkt II umorzył postępowanie w zakresie kwoty 8,66 zł wraz z odsetkami ustawowymi; w pkt III oddalił powództwo w pozostałej części; w pkt IV zasądził od pozwanego Skarbu Państwa Zarządu Województwa Lubelskiego na rzecz powoda Stanisława K. kwotę 937,47 zł tytułem kosztów procesu.

W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał m.in., że powód Stanisław K. jest właścicielem samochodu osobowego marki „Audi A4" o numerze rejestracyjnym (...). W dniu 24 września 2005r. syn powoda Tomasz K. jechał opisanym wyżej samochodem osobowym z Łukowej do Chełma, gdzie studiuje. Poruszając się drogą asfaltową Józefów -Zwierzyniec, o godzinie 13.18, około 2 km przed tablicą miejscowości Zwierzyniec, z przydrożnej działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 45, stanowiącej własność Skarbu Państwa znajdującej się w trwałym zarządzie Roztoczańskiego Parku Narodowego na szosę wyskoczył jeleń i uderzył samochód w kierowany przez Tomasza K. W wyniku zderzenia doszło do uszkodzenia w przedmiotowym pojeździe: błotnika, przedniej lampy, maski, przedniej szyby, tylniej szyby, dachu w dwóch miejscach, prawego słupka i przedniego zderzaka. W wyniku opisanego wyżej zdarzenia doszło do powstania szkody w mieniu powoda Stanisława K. w łącznej wysokości 2.740 złotych.

W ocenie Sądu Rejonowego odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzęta łowne w stanie wolnym, stanowiące własność Skarbu Państwa regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1995r. Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2005r., nr 127, poz. 1066 ze zm.).

Zdaniem Sądu Rejonowego w sprawie niniejszej zostały spełnione wszystkie przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną, w rozumieniu art. 50 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie. Jeleń szlachetny (Cervus elaphus) - sprawca szkody -został zaliczony do zwierząt łownych i występując na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego - objęty jest całoroczną ochroną, to za szkodę wyrządzoną przez niego w dniu 24 września 2005r. w mieniu powoda odpowiedzialność winien ponosić Skarb Państwa.

Zdaniem Sądu Rejonowego w sprawie niniejszej nie można zgodzić się z twierdzeniem   strony   pozwanej, jakoby  w  realiach   niniejszej   sprawy odpowiedzialność Skarbu Państwa należało oceniać przez pryzmat przepisów statuujących odpowiedzialność odszkodowawczą za czyny niedozwolone na zasadach ogólnych (art. 417 k.c. i nast. w zw, z art. 415 k.c.). Powołany przepis art. 50 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie ma charakter lex specialis w stosunku do przepisów ogólnych i zgodnie z zasadą wyrażoną w paremi lex specialis derogat legi generali wyłącza stosownie powołanych przepisów Kodeksu cywilnego zawężając krąg przesłanek tej odpowiedzialności do wyrządzenia szkody przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną.

Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 27 października 2006r. oddalił wniosek dowodowy pełnomocnika pozwanego o zobowiązanie Zarządu Powiatu Zamojskiego do udzielenia informacji, czy na odcinku drogi, na którym doszło do wypadku stanowionego postawę roszczenia objętego pozwem, ustawione były znaki ostrzegające przed dzikimi zwierzętami, gdyż okoliczność powyższa nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 227 k.p.c).

Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że Skarb Państwa w realiach niniejszej sprawy posiada legitymację bierną, bez względu na to, który organ uprawniony jest do jego reprezentacji, ponieważ jedynie Skarbowi Państwa jako osobie prawnej przysługuje osobowość prawna. Działając zaś w wykonaniu obowiązku, o którym mowa w art. 67§2 k.p.c, Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2006r. dopuścił do udziału w sprawie w charakterze jednostki organizacyjnej z działalnością, której wiąże się dochodzone roszczenie, w miejsce Wojewody Lubelskiego - Zarząd Województwa.

Sąd I instancji wskazał również, że stosownie do treści art. 50 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy Prawo łowieckie, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2006r., za szkody, o których mowa w ust. 1, wyrządzane na obszarach obwodów łowieckich polnych i obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich odszkodowania wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa. Szkoda w mieniu powoda została wyrządzona na obszarze nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...), stanowiącej własność Powiatu Zamojskiego i będącej drogą publiczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2004r., nr 204, poz. 2086 ze zm.).

Z uwagi na fakt, iż powód na rozprawie w dniu 27 października 2006r. (k. 81) cofnął skutecznie pozew ze zrzeczeniem się roszczenia ponad żądanie kwoty 2740 złotych, Sąd Rejonowy umorzył postępowanie w tym zakresie.

Jednocześnie Sąd oddalił powództwo w zakresie żądania odsetek za opóźnienie od dnia 24 wrześnią 2005r., przyjmując, iż roszczenie powyższe zasługuje na uwzględnienie jedynie od dnia 3 listopada 2005r.

Poza sporem między stronami niniejszego postępowania była okoliczność, iż powód wezwał pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę Lubelskiego do zapłaty odszkodowania pismem z dnia 2 listopada 2005r. Strona pozwana popadła zatem w opóźnienie najwcześniej w dniu 3 listopada 2005r., od kiedy to miała realną możliwość zapłaty należności objętej pozwem. Od tego dnia powód może również skutecznie domagać się zapłaty od pozwanego odsetek za opóźnienie.

Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 98 § 1 i 2 k.p.c, statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania i zwrotu kosztów procesu stronie wygrywającej. Powodowi jako stronie wygrywającej proces w całości pozwany winien zwrócić kwotę 937,47 złotych, na którą składają się kwoty: 219,90 - wpisu od pozwu, 717,57 złotych - zaliczek na koszt oględzin i opinii biegłych (k. 88 - 98).

W dniu 22 grudnia 2006 roku apelację od powyższego wyroku złożył pozwany, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o jego zmianę i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 50 ust 1 i ust 2 pkt 2 ustawy Prawo łowieckie, art. 126 ustawy o ochronie przyrody i art. 417 kc w zw. z art. 415 kc oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 217 i 227 oraz art. 67 ust 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący wskazał m.in., że Sąd I instancji nie uwzględnił zarzutów pozwanego w kwestii braku legitymacji biernej po jego stronie, która istniała, w ocenie apelującego, po stronie Powiatu Zamojskiego, jako właściciela drogi, na której nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę.

W ocenie pozwanego w "sprawie niniejszej nie zachodzą podstawy i przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa na mocy art. 50 ust 1 ustawy Prawo łowieckie za wypadek drogowy z udziałem zwierzęcia. Zdaniem skarżącego ustalenie właściwego oznakowania drogi w celu ostrzeżenia przed dzikimi zwierzętami miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w świetle odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na zasadach ogólnych określonych w art. 417 kc w zw. z art. 415 kc (k. 101-103).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja, jako w pełni uzasadniona, zasługuje na uwzględnienie.

Podstawowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy tego rodzaju szkoda, jaka została wyrządzona w mieniu powoda przez dzikie zwierzę jest szkodą łowiecką w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1995 roku Prawo łowieckie a w szczególności w rozumieniu rozdziału 9 tejże ustawy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku kwestia ta pozostawała poza rozważaniami Sądu Rejonowego w Zamościu. Tak więc Sąd I instancji a priori niejako przyjął, iż w sprawie mamy do czynienia ze szkodą łowiecką, co implikowało zastosowanie przez Sąd rygorystycznych zasad odpowiedzialności odszkodowawczej przyjętych w ustawie Prawo łowieckie.

Przede wszystkim należy wskazać, że art. 50 ustawy Prawo łowieckie, który w ocenie Sądu Rejonowego w Zamościu stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez jelenia w mieniu powoda, nie może być interpretowany w oderwaniu od art. 46 tejże ustawy, który definiuje pojęcie szkody łowieckiej. W myśl art. 46 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do wynagradzania szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny. Odpowiedzialność na podstawie ustawy Prawo łowieckie za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne została zatem ograniczona do szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych.

Przepisy art. 46 i następne ustawy Prawo łowieckie statuuje obiektywną odpowiedzialność Skarbu Państwa, która ma rekompensować szkody, jakie zostały wyrządzone w uprawach i płodach rolnych. Celem tychże przepisów jest stworzenie możliwości skompensowania szkody poniesionej przez podmioty prowadzące uprawy rolne, których charakter nie pozwala na stworzenie dostatecznie skutecznych zabezpieczeń przed wolno żyjącą zwierzyną łowną. Nie obejmuje on natomiast ewentualnych szkód w mieniu innego rodzaju, niż wymienione w tym przepisie. Należy przy tym nadmienić, że o uprawie rolnej można mówić w sytuacji, gdy na gruncie rolnym, w wyniku celowego działania człowieka na określonej przestrzeni, prowadzona jest działalność związana z wykorzystaniem ziemi jako środka produkcji bez względu na to, czy ma ona charakter jednorazowy czy też wieloletni.

Dokonując wykładni art. 50 ustawy Prawo łowieckie nie możemy tracić z pola wodzenia przedmiotu regulacji całego aktu prawnego w jakim przepis ten został usytuowany. Nie możemy zatem nie uwzględnić treści przepisów wykonawczych do ustawy Prawo łowieckie a w szczególności przepisów rozporządzenia dotyczącego sposobu postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 lipca 2002 r. Dz. U. z 2002 roku, Nr 126, poz. 1081). Wymienione przepisy uzupełniają przepisy ustawy i służą ich realizacji. Ich analiza w żadnym razie nie uprawnia do oceny, iż szkodę, z jaką mamy do czynienia w sprawie niniejszej możemy traktować jako szkodę łowiecką. Podkreślić również należy, że bogate orzecznictwo  Sądu Najwyższego dotyczące odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie przepisów Prawa łowieckiego dotyczyło właśnie szkód w gospodarce człowieka. W szczególności powoływany   w   uzasadnieniu   zaskarżonego   orzeczenia,   wyrok   Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2001 roku (V CKN 431/00, OSNC 2002/4/53) dotyczył szkody w uprawie rolnej (uprawie ziemniaków). Tak więc w stanie faktycznym  rozpoznawanej   sprawy  powoływane  przez   Sąd  Rejonowy stanowisko Sądu Najwyższego nie będzie miało zastosowania.

Nie kwestionując ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji niewątpliwie w sprawie niniejszej nie wystąpiła szkoda łowiecka, o której mowa w powołanych przepisach. W sprawie niniejszej nie wystąpiła zatem przesłanka do pociągnięcia Skarbu Państwa do odpowiedzialności za zdarzenie zaistniałe w dniu 24 września 2005 roku.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, iż przepis art. 50 ust 1 ustawy Prawo łowieckie jest przepisem lex specialis w. stosunku do przepisów ogólnych o odpowiedzialności odszkodowawczej. Ale właśnie jako lex specialis przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco i stosowany do stanów faktycznych, które nie podpadają pod jego hipotezę.

Rację zatem ma skarżący podnosząc, że w sprawie niniejszej nie zachodzą podstawy i przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa na mocy art. 50 ust 1 ustawy Prawo łowieckie za wypadek drogowy z udziałem zwierzęcia dziko żyjącego.

W świetle nie kwestionowanej przez żadną ze stron okoliczności ustalonej przez Sąd Rejonowy, że droga publiczna, na której doszło do zdarzenia jest drogą powiatową i stanowi własność Powiatu Zamość należy stwierdzić, iż nie tylko art. 50 ust. 1 ustawy nie będzie miał zastosowania z uwagi na charakter szkody, ale przede wszystkim Skarb Państwa nie jest podmiotem biernie legitymowanym. Zakładając jednak hipotetyczną odpowiedzialność Skarbu Państwa to w ocenie Sądu Okręgowego przesłanek odpowiedzialności należałoby poszukiwać w przepisach ogólnych dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej.

Ewentualną podstawą do dochodzenia przez powoda roszczenia z tytułu szkody wyrządzonej przez jelenia mógłby stanowić art. 417§ 1 kc, w myśl którego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 417 kc i następne stanowi uzupełnienie odpowiedzialności określonej przepisach ustawy Prawo łowieckie. Zadaniem powoda było w tej sytuacji wykazanie zatem zawinionego działania (lub zaniechania) po stronie odpowiedniego organu, wysokości szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem (zaniechaniem) a zaistniałą szkodą.

Należy podkreślić, iż ani w pozwie ani w toku postępowania powód nie usiłował nawet wskazać i dowodzić, jakie to działanie czy zaniechanie funkcjonariuszy Skarbu Państwa spowodowały powstanie szkody. Zgodnie z ogólną regułą dowodzenia to na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Obowiązkowi temu powód nie sprostał i już tylko z tego powodu powództwo podlegało oddaleniu.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że do przedmiotowego zdarzenia doszło na drodze stanowiącej własność Powiatu Zamość, a syn powoda wjeżdżając na teren Roztoczańskiego Parku Narodowego widział tablicę informacyjną gdzie tenże się zaczyna, znak ostrzegawczy „dzika zwierzyna" oraz znak zakazujący używania sygnałów dźwiękowych (zeznania Tomasza K.). Przypomnieć należy, iż Sąd Rejonowy zeznania świadka Tomasza K. uznał za wiarygodne. Na podstawie treści zeznań powyższego świadka Sąd Rejonowy jednak nie poczynił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń w zakresie przesłanek odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. W ocenie Sądu Okręgowego powyższy dowód wskazuje, że zarządca przedmiotowego terenu sprostał wszystkim nałożonym na niego obowiązkom, a usytuowane na tym odcinku drogi znaki zobowiązywały kierowcę do zachowania zwiększonej ostrożności.

W ocenie Sądu Okręgowego powód nie wskazał, a tym bardziej nie udowodnił takiego zawinionego działania (lub zaniechania) podmiotu odpowiedzialnego, które uzasadniałoby adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tym działaniem a zaistniałą szkodą. Niezależnie jednak od powyższych okoliczności podstawową przyczyną oddalenia powództwa winien być brak legitymacji biernej po stronie pozwanego.

W ocenie Sądu Okręgowego zasadnie strona pozwana zgłaszała zarzut braku legitymacji biernej, która w sprawie niniejszej znajduje się po stronie właściciela drogi, na której zaistniała szkoda. Zgodnie zaś z art.2 a ust.2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. Z 2004 roku Nr 204 poz. 2086 ze zm.) drogi powiatowe stanowią własność powiatu, a zatem pozwanym w niniejszej sprawie winien być Powiat Zamość, jako ponoszący odpowiedzialność na zasadach ogólnych za szkodę wyrządzoną na drodze stanowiącej jego własność. Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, iż przyjęcie odpowiedzialności na zasadach ogólnych wymagało wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Przede wszystkim na powodzie spoczywał obowiązek wykazania zachowania należytej staranności ze strony osoby odpowiedzialnej w poinformowaniu i ostrzeżeniu o możliwych zagrożeniach.

Jak wyżej podkreślono powód nie wykazał żadnych okoliczności uzasadniających podmiotowi biernie legitymowanemu w sprawie jakiegokolwiek zarzutu skutkującego przyjęciem odpowiedzialności odszkodowawczej.

Tym samym w sprawie wystąpił brak przesłanki materialnoprawnej w postaci biernej legitymacji procesowej, który przede wszystkim skutkuje oddaleniem powództwa.

Ze względów, o których mowa powyżej, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo, jako bezzasadne, winno zostać oddalone.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT