Wyrok z dnia 12 października 1999 r. sąd apelacyjny w Białymstoku I ACa 318/99 OSA 2000/6/27, OSAB 1999/4/7

Obowiązek zaspokojenia roszczenia o zadośćuczynienie z tytułu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nie staje się wymagalny dopiero z datą wydania uwzględniającego to roszczenie wyroku wydanego w toku wytoczonego o nie procesu sądowego, lecz z chwilą wezwania dłużnika do jego zaspokojenia (art. 455 k.c.)
W przypadku zaś, gdy odpowiedzialność za wyrządzoną przez sprawcę szkodę ponosi ubezpieczyciel, zobowiązany on jest na podstawie art. 817 § 1 k.c. spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku.


Sąd Apelacyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu w dniu 12 października 1999 r. na rozprawie sprawy z powództwa J.B.K. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA Oddziałowi w B. i Polskiemu Biuru Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. o zapłatę i rentę, na skutek apelacji powoda i pozwanego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 23 marca 1999 r., sygn. akt IC 1136/97,
I. Zmienia zaskarżony wyrok o tyle, że:
a) zasądzoną w pkt. I a) kwotę 32.652,24 zł obniża do kwoty 32.395 zł,
b) termin końcowy naliczenia odsetek ustawowych od renty wyrównawczej zasądzonej w pkt. II określa do dnia zapłaty.
II. Umarza postępowanie apelacyjne wywołane apelacją powoda w pozostałym zakresie.
III. Oddala apelację pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. w pozostałej części.
IV. Znosi wzajemne pomiędzy stronami koszty procesu na drugą instancję.

Powód - J.B.K. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA Oddziału w B. kwoty 84.608,74 zł z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania za skutki wypadku komunikacyjnego, jakiemu uległ z winy cudzoziemca, a nadto renty wyrównawczej po 580 zł miesięcznie poczynając od dnia 1 maja 1997 r. oraz ustalenia odpowiedzialności pozwanego za skutki tego zdarzenia mogące powstać w przyszłości. W uzasadnieniu wskazał, że na dochodzoną sumę 84.608,74 zł składają się następujące należności: kwota 30.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, 989,79 zł z tytułu zwrotu kosztów zakupu protezy, 7.356 zł z tytułu zwrotu kosztów związanych z pobytem w szpitalu, kosztów przejazdu, dożywiania, opieki w domu i szpitalu, 1.023,60 zł - zwrot wydatków poniesionych na leczenie rehabilitacyjne; 10.311,49 zł z tytułu utraconych zarobków oraz 34.928,11 zł z tytułu skapitalizowanych na dzień 30 lipca 1997 r. odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie, w tym 2.484,49 zł od wypłaconego świadczenia odszkodowawczego w trakcie postępowania likwidacyjnego oraz 32.443,62 zł z tytułu odsetek od roszczeń zgłoszonych w tym postępowaniu, a nie uznanych przez pozwanego.
Pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" nie uznało powództwa, podnosząc zarzut braku legitymacji biernej i wskazując, że legitymację taką - z uwagi na osobę sprawcy wypadku (obywatela niemieckiego) posiada Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W.
Po wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych, powód rozszerzył powództwo domagając się zasądzenia od niego dodatkowo 1.400 zł z tytułu wydatków poniesionych na leczenie sanatoryjne w 1998 r. oraz renty wyrównawczej po 700 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 1998 r. i po 800 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 1998 r.
Pozwane Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W., nie kwestionując swojej legitymacji biernej, nie uznało powództwa podnosząc, iż wypłacone powodowi w wyniku przeprowadzonej likwidacji szkody kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz 7.193,24 zł z tytułu utraconych zarobków były odpowiednie do następstw wypadku.
Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z dnia 23 marca 1999 r., zasądził od pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. na rzecz powoda kwoty: 32.625,24 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 1997 r. do dnia zapłaty, 22.258,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia 1998 r. do dnia zapłaty, 1.880 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 marca 1999 r. do dnia zapłaty oraz z tytułu renty wyrównawczej: po 580 zł miesięcznie od dnia 1 maja 1997 r. z ustawowymi odsetkami od tej daty do dnia 28 lutego 1999 r. i po 800 zł miesięcznie od dnia 1 marca 1999 r. z ustawowymi odsetkami od tej daty do dnia zapłaty.
Jednocześnie Sąd ustalił odpowiedzialność pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych za szkody, jakie w związku z wypadkiem z dnia 13 lutego 1995 r. mogą u powoda wystąpić w przyszłości, oddalił powództwo w stosunku do tego pozwanego w pozostałej części oraz w całości wobec pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" i orzekł o kosztach procesu.
Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i wnioskach.
W dniu 13 lutego 1995 r. powód uległ wypadkowi komunikacyjnemu spowodowanemu przez obywatela niemieckiego. W następstwie tego wypadku doznał on rozległych i ciężkich uszkodzeń ciała zagrażających jego życiu (bardzo ciężkiego urazu wielonarządowego złamania szyjki kości udowej lewej, wieloodłamkowego złamania bliższej nasady piszczeli lewej, wieloodłamkowego złamania kości piętowej prawej, stłuczenia klatki piersiowej, urazu brzucha z przedtorebkowym pęknięciem śledziony oraz uszkodzenia ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego). Leczenie tych urazów wymagało dwukrotnej hospitalizacji w okresach od dnia 13 lutego 1995 r. do dnia 1 czerwca 1995 r. i od dnia 5 sierpnia 1995 r. do dnia 2 września 1995 r. i połączone było z operacyjnym wszczepieniem endoprotezy stawu biodrowego. Utrudnione ono było licznymi powikłaniami powodującymi znaczne cierpienia bólowe oraz dyskomfort psychiczny związany z czynnościami pielęgnacyjnymi i toaletą. Powód nie odzyskał pełnej sprawności, stając się inwalidą niezdolnym do wykonywania pracy zarobkowej. Rokowania na przyszłość co do stanu jego zdrowia są nie pomyślne, z uwagi na pojawiające się tendencje zmian zwyrodnieniowych oraz utrzymujący się stan silnego napięcia psychicznego wywołanego poczuciem niepewności i obawy o przyszłość.
Przed wypadkiem powód był proboszczem w Parafii Rzymskokatolickiej w K., gdzie osiągał dochody osobiste w wysokości 1.085 zł netto miesięcznie. Z uwagi na ograniczone możliwości wykonywania pracy duszpasterskiej został przeniesiony z dniem 1 lipca 1995 r. do Parafii w K. Tam, poza rentą inwalidzką (411 zł miesięcznie), nie uzyskiwał praktycznie żadnych innych dochodów. W dniu 29 września 1998 r. powód złożył rezygnację z funkcji proboszcza w tej Parafii. Gdyby nie uległ wypadkowi, jego dochody nie byłyby niższe niż 1.000 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 maja 1997 r. do dnia 31 grudnia 1997 r., 1.100 zł miesięcznie w 1998 r. oraz 1.200 zł miesięcznie w 1999 r. W powyższych okresach powód uzyskiwał jedynie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Z tych też względów, roszczenie o rentę uzupełniającą znajduje uzasadnienie w treści art. 442 § 2 k.c. Zobowiązanym do naprawienia szkód doznanych przez powoda w następstwie wypadku jest pozwane Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. na podstawie art. 90a ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz. U. Nr 11 z 1996 r., poz. 62 z późn. zm.) i art. 474 k.c.
Wypłacone powodowi w toku postępowania likwidacyjnego zadośćuczynienie w kwocie 20.000 zł nie zaspokoiło w całości jego uzasadnionego roszczenia z tego tytułu. Odpowiednią sumę zadośćuczynienia, biorąc pod uwagę rozmiar doznanych przez niego cierpień fizycznych i psychicznych oraz trwałość następstw uszkodzenia ciała, winna stanowić kwota 40.000 zł, stąd też usprawiedliwione jest zasądzenie na jego rzecz na podstawie art. 445 § 1 k.c. dalszych 20.000 zł. Powodowi należy się też, w myśl art. 444 § 1 k.c., zwrot utraconych dochodów wynikłych z przeniesienia go do innej Parafii (10.311,24 zł), wydatków poniesionych w związku z dojazdami brata i siostry powoda w celu jego odwiedzin (1.484 zł), opieką domową w okresie dwóch miesięcy (600 zł) i pobytem w sanatorium (1.400 zł). Opóźnienie w zapłacie powodowi należnego mu odszkodowania uzasadnia zasądzenie od pozwanego na jego rzecz skapitalizowanych na dzień 30 lipca 1997 r. odsetek w kwocie 22.258,17 zł, obejmującej kwotę 1.859,12 zł odsetek za świadczenie zrealizowane w toku postępowania likwidacyjnego oraz 20.399,05 zł z tytułu odsetek od roszczeń zgłoszonych w trakcie tego postępowania, a uznanych na zasadzie w niniejszym procesie. Zakład ubezpieczeń pozostawał w opóźnieniu ze spłaceniem świadczenia po upływie 30-dniowego, przewidzianego w art. 817 § 1 k.c., terminu od daty zgłoszenia przez powoda doznanych przez niego szkód. Okoliczności wypadku i rozmiar szkód zostały bowiem przez powoda w toku postępowania likwidacyjnego bardzo starannie udokumentowane.
Odsetki co do roszczeń nowo zgłoszonych podlegają naliczeniu od dnia zgłoszenia żądania na rozprawie lub doręczenia pozwanemu odpisu pisma rozszerzającego powództwo (art. 481 § 1 k.c.), zaś odsetki od skapitalizowanych odsetek od dnia wytoczenia o nie powództwa (art. 482 k.c.).
Odnoszący się do ubezpieczyciela przepis art. 817 § 1 k.c. ma również zastosowanie do odpowiadającego za szkodę pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych. Brak jest bowiem odrębnej regulacji prawnej co do terminu spełnienia świadczeń odszkodowawczych w sytuacji, gdy sprawca posiada ubezpieczenie o.c., wystawione przez zagraniczne towarzystwo ubezpieczeniowe.
Możliwość pogorszenia się stanu zdrowia powoda wskutek doznanych przez niego w wypadku uszkodzeń ciała uzasadnia ustalenie odpowiedzialności pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych za te ewentualne następstwa.
Pozostałe poniesione przez powoda wydatki nie pozostawały w związku z doznanymi przez niego obrażeniami, bądź też okazały się niecelowe.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód oraz pozwany - Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W.
Ten ostatni kwestionował zawarte w pkt. 1a wyroku rozstrzygnięcie w zakresie odsetek ustawowych należnych od przyznanego powodowi zadośćuczynienia, jako naruszające art. 481 k.c. w związku z art. 445 § 1 k.c. oraz w części zasądzającej omyłkowo na rzecz jego kwotę przewyższającą 32.395 zł. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1a przez ustalenie daty wyrokowania, jako daty, od której winny być naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie kwoty 20.000 zł oraz skorygowanie łącznie zasądzonej tam kwoty do wysokości 32.395 zł i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu za drugą instancję.
Powód w swojej apelacji podważał rozstrzygnięcie oddalające powództwo w stosunku do pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych w pozostałym zakresie (pkt VII wyroku) przez: nieuwzględnienie żądania zasądzenia odsetek ustawowych od należnej mu renty w kwocie po 580 zł miesięcznie za okres po dniu 28 lutego 1991 r., pominięcie, że ustalona renta jest rentą miesięczną płatną z góry w określonym terminie oraz zaniechanie orzeczenia, iż ma ona charakter renty wyrównawczej z określonym terminem płatności. Wskazywał, iż wyrok w zaskarżonej części narusza przepisy art. 481 i art. 904 w związku z art. 444 § 2 k.c.
Na rozprawie apelacyjnej powód cofnął apelację w części kwestionującej brak określenia przez sąd I instancji charakteru zasądzonej na rzecz powoda renty i terminu jej płatności, domagając się ostatecznie zmiany zaskarżonego wyroku w pkt. II przez określenie terminu naliczania odsetek ustawowych od zasądzonej tam renty wyrównawczej do dnia zapłaty.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych zasługuje na uwzględnienie jedynie częściowo.
Skarżący słusznie kwestionuje w niej wysokość zasądzonej od niego na rzecz powoda w pkt. 1a łącznej sumy zadośćuczynienia i świadczeń odszkodowawczych (32.625,24 zł). Jeżeli suma należnych powodowi z tego tytułu świadczeń ma obejmować - jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - zadośćuczynienie (20.000 zł), zwrot utraconych dochodów (10.311,24 zł), kosztów dojazdu (617 zł + 500 zł + 367 zł) oraz opieki (600 zł), to winna zamykać się ona kwotą 32.395,24. Żądanie dokonania korekty wadliwie określonej wysokości świadczenia jest zatem w pełni usprawiedliwione.
Brak jest natomiast podstaw do uznania zasadności apelacji pozwanego w pozostałej części. Podniesiony przez skarżącego zarzut ustalenia początkowej daty płatności odsetek ustawowych od zasądzonego na rzecz powoda zadośćuczynienia, z naruszeniem art. 481 w związku z art. 445 § 1 k.c., nie uzasadnia opartego na nim wniosku apelacji.
Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, obowiązek zaspokojenia roszczenia o zadośćuczynienie z tytułu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nie staje się wymagalne dopiero z datą wydania wyroku uwzględniającego to roszczenie, wydanego w toku wytoczonego o nie procesu sądowego, lecz z chwilą wezwania dłużnika do jego zaspokojenia (art. 455 k.c.).
W przypadku zaś, gdy odpowiedzialność za wyrządzoną przez sprawcę szkodę ponosi - tak jak w stanie sprawy niniejszej - ubezpieczyciel, zobowiązany jest on na podstawie art. 817 § 1 k.c. spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku.
Bezsporną jest w sprawie okoliczność, iż powód zgłosił ubezpieczycielowi żądanie zapłaty kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia w dniu 7 października 1995 r. Roszczenie to było zatem skonkretyzowane co do wysokości i - jak słusznie dostrzegł to sąd I instancji - obszernie umotywowane ze wskazaniem licznych dowodów umożliwiających zweryfikowanie jego zasadności. W ocenie Sądu Apelacyjnego, już w terminie określonym w art. 817 § 1 k.c. można było stwierdzić, że również uwzględniona w zaskarżonym wyroku część roszczenia o zadośćuczynienie, była usprawiedliwiona. Nie było zatem obiektywnych przeszkód do niezwłocznego jej wypłacenia. W konsekwencji należy przyjąć, iż uzasadnione byłoby zasądzenie odsetek od należnego powodowi zadośćuczynienia nawet od wcześniejszej aniżeli określił to sąd I instancji - daty (1 sierpnia 1997 r.). Trudno zgodzić się z poglądem skarżącego (biorąc pod uwagę stopień, czas trwania oraz intensywność cierpień fizycznych i psychicznych powoda, a także nieodwracalność następstw doznanych przez niego wyjątkowo dotkliwych uszkodzeń ciała), że konsekwencją przyjętej w zaskarżonym wyroku początkowej daty naliczania odsetek ustawowych od zasądzonego zadośćuczynienia jest naruszenie zasady pełnego odszkodowania. Wprost przeciwnie, w świetle przytoczonych okoliczności należałoby przyjąć, iż zasądzenie spornych odsetek od dnia wyrokowania nie zapewniłoby właściwej równowagi między rozmiarem doznanej przez powoda krzywdy, a przyznanym mu zadośćuczynieniem. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie pozostaje w sprzeczności z powyższym postulatem. Powoływane przez skarżącego orzecznictwo sądowe w niczym nie podważa powyższej oceny. Z tych też względów, apelacja pozwanego w tej części podlegała oddaleniu.
Nie można natomiast odmówić słuszności apelacji powoda. Stwierdzenie powyższe odnosi się oczywiście do tej tylko jej części, która podlegała merytorycznej ocenie. Określenie przez sąd I instancji w pkt. II wyroku z dnia 28 lutego 1999 r., jako daty końcowej, do której zaliczane mogą być odsetki od zasądzonej na rzecz powoda renty wyrównawczej w kwocie po 580 zł miesięcznie, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Skoro odsetki należą się wierzycielowi - stosownie do treści art. 481 § 1 k.c. - za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, to winny być one naliczone do czasu spełnienia spóźnionego świadczenia. Przyjęte przez sąd I instancji ograniczenie obowiązku zapłaty odsetek inną datą narusza - jak słusznie podnosi w apelacji powód - powyższą zasadę. Uchybienie powyższe skutkować musiało dokonanie zmiany tej części zaskarżonego wyroku i dostosowanie zawartego w nim rozstrzygnięcia do wymogów art. 481 § 1 k.c. Cofnięcie przez powoda apelacji w pozostałej części uzasadniało umorzenie w tym zakresie postępowania apelacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. O kosztach procesu za drugą instancję rozstrzygnął stosownie do dyspozycji art. 100 k.p.c. z uwagi na uwzględnienie apelacji obu stron w zbliżonym zakresie.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT