Wyrok z dnia 18 sierpnia 1986 r. Sąd Najwyższy II CR 187/86 OSNC 1987/11/180

W sytuacji gdy poszkodowany w wypadku komunikacyjnym nie zgłosił roszczenia do zakładu ubezpieczeń (§ 20 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 46, poz. 274), zakład ubezpieczeń dopuszcza się zwłoki, gdy nie uiszcza świadczenia po upływie 30 dni od doręczenia pozwu i od tej daty należy liczyć odsetki (art. 476 k.c.).


Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Alojzego F. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Inspektorat w G. i Zenonowi K. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 24 października 1985 r.:
zmienił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie zasądzenia odsetek i zasądzenia od pozwanych in solidum na rzecz powoda 8% od kwoty 414.457 zł za okres od dnia 3 czerwca 1984 r. do dnia 10 maja 1985 r.; w pozostałej części oddalił rewizję; zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 525 zł kosztów postępowania rewizyjnego.

Powód wystąpił przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w G. i Zenonowi K. - o zasądzenie kwoty 227.500 zł, na którą składają się: 200.000 zł zadośćuczynienia, 24.000 zł wydatków na wyżywienie i 3.500 zł za zniszczoną odzież. Ponadto tytułem renty uzupełniającej domagał się zasądzenia po 10.000 zł miesięcznie.
Ze względu na to, że przed wniesieniem pozwu powód nie zwracał się do pozwanego PZU o zaspokojenie jego roszczeń - na zgodny wniosek stron postępowanie zostało zawieszone.
Pozwany PZU na podstawie materiałów szkodowych wypłacił powodowi odszkodowanie w łącznej wysokości 414.457 zł, obejmujące 3.500 zł za straty rzeczowe, 150.000 zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przy przyjęciu 45% trwałego inwalidztwa oraz 260.000 zł tytułem utraconych zarobków za okres od dnia 5 października 1981 r. do dnia 30 czerwca 1985 r.
Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 24 października 1985 r. umorzył postępowanie co do kwoty 153.000 zł i co do renty po 10.000 zł miesięcznie za okres do dnia 30 czerwca 1985 r. oraz zasądził od pozwanych in solidum na rzecz powoda kwotę 50.000 zł zadośćuczynienia  z 8% od dnia 8 kwietnia 1981 r., 24.000 zł z 8% od dnia 4 maja 1984 r. tytułem szkód materialnych oraz tytułem renty uzupełniającej po 10.000 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 lipca 1985 r., oddalił zaś powództwo o zasądzenie odsetek od wypłaconej przez PZU kwoty 414.457 zł za czas od dnia 16 kwietnia 1984 r. do dnia 10 maja 1985 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że powód przed wniesieniem powództwa nie zwracał się do pozwanych o zapłatę, a zatem pozwani nie pozostawali w zwłoce co do kwoty 414.457 zł, w związku z czym powodowi nie przysługują odsetki od tej części odszkodowania.
W rewizji powód wnosił o zmianę wyroku w części oddalającej żądanie zapłaty odsetek w wysokości 33.156 zł i uwzględnienie powództwa w tym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zasadą jest, że świadczenie o nieoznaczonym terminie, jeżeli nie wynika on z właściwości zobowiązania, powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Do zobowiązań bezterminowych należą świadczenia z czynu niedozwolonego, w związku z czym rewizja reprezentuje pogląd, że pozwany dopuścił się zwłoki, gdyż nie uiścił świadczenia po wezwaniu go przez wierzyciela i odsetki ustawowe należą się od dnia doręczenia pozwu (art. 476 k.c.). Poza sporem pozostawało, że powód przed skierowaniem sprawy do Sądu nie występował do PZU z wnioskiem o likwidację szkody, co - zdaniem Sądu - prowadzi do uznania, iż pozwany nie pozostawał w zwłoce z zapłatą świadczenia. Obowiązujące w dacie wypadku przepisy art. 11 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357 ze zm.) oraz § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) przewidywały szczególny tryb dochodzenia roszczeń ze stosunku ubezpieczenia polegający na tym, że o szkodzie zawiadamia się PZU, który obowiązany jest wydać decyzję w przedmiocie świadczeń. Zgodnie z powołanym § 20 ust. 4 rozporządzenia dochodzenie roszczenia, związanego z wypadkiem, od zakładu ubezpieczeń na drodze sądowej może nastąpić dopiero po upływie 30 dni od dnia zgłoszenia roszczenia zakładowi ubezpieczeń. Wprawdzie postępowanie to nie stanowi bezwzględnej przesłanki procesowej, lecz ma na celu ugodowe załatwienie sprawy i przyśpieszenie wypłaty odszkodowania, to brak zgłoszenia do PZU i wystąpienia na drogę sądową bez wyczerpania postępowania likwidacyjnego rzutuje na ocenę, w jakim terminie świadczenie stało się wymagalne i powinno być przez dłużnika spełnione.
W sytuacji gdy poszkodowany w wypadku komunikacyjnym nie zgłosił roszczenia do zakładu ubezpieczeń (§ 20 ust. 5 rozporządzenia), zakład ubezpieczeń dopuszcza się zwłoki, gdy nie uiszcza świadczenia po upływie 30 dni od doręczenia pozwu i od tej daty należy liczyć odsetki (art. 476 k.c.). Doręczenie pozwu stanowi wezwanie zobowiązanego do spełnienia świadczenia i jest rówoznaczne ze zgłoszeniem roszczenia OC zakładowi ubezpieczeń. Zakład ten popada w zwłokę z chwilą upływu terminu, w którym świadczenie powinno być zrealizowane stosownie do postanowień rozporządzenia w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń. Za powyższym stanowiskiem przemawia treść § 37 ust. 1 rozporządzenia, według którego zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w ciągu 30 dni od daty złożenia dowodów uzasadniających roszczenie i umożliwiających ustalenie osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia oraz określenie jego wysokości. Nie inaczej przedstawia się sprawa postępowania likwidacyjnego i obowiązków zakładu ubezpieczeń w świetle przepisów obowiązujących ustawy z dnia 20 września 1984 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 45, poz. 242) oraz § 12 ust. 5 i § 45 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20).
Jeżeli obowiązujące ustawodawstwo przewiduje pewne ograniczenia czasowe w realizacji roszczeń przez zakład ubezpieczeń, a to ze względu na konieczność wyjaśnienia okoliczności wypadku i doznanych szkód, to zakład ubezpieczeń powinien spełnić świadczenie w ciągu 30 dni od doręczenia pozwu.
W konsekwencji powyższych rozważań uznać należało zarzut naruszenia art. 455 i 476 k.c. za częściowo uzasadniony w zakresie oddalenia żądania odsetek za okres od dnia 3 czerwca 1984 r. do dnia 10 maja 1985 r.
Z tych względów i na mocy art. 387, 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy uznał jak w sentencji.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT