Wyrok z dnia 29 stycznia 1997 r. sąd apelacyjny w Łodzi I ACa 59/96 OSA 1997/6/37, OSAŁ 1997/2/121

W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania za szkodę w mieniu objętym umową ubezpieczenia, ubezpieczającemu nie przysługuje w stosunku do ubezpieczyciela żądanie wyrównania na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. utraconych w okresie opóźnienia korzyści, w postaci zysku jaki rzecz ubezpieczona przyniosła ubezpieczającemu.


Sąd Apelacyjny w Łodzi po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 1997 r. na rozprawie sprawy z powództwa "Eko-System" Spółki z o.o. w S. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA Oddziałowi w Ł. o zapłatę kwoty 212.944,94 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 17 września 1996 roku, sygn. akt X GC 422/95, zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 sentencji zasądzając od Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA Oddziału w Ł. na rzecz "Eko-System" Spółki z o.o. w S. kwotę 4.933 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. (...)

 

Powód - "Eko-System" Spółka z o.o. w S. wystąpił o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA Oddziału w Ł. kwoty 212.944,94 zł, na którą składały się: suma 95.391,26 zł z tytułu utraconych korzyści z powodu wypłaty odszkodowania z opóźnieniem wynoszącym 290 dni; suma 112.619,98 zł z tytułu ustawowych odsetek za opóźnienie w wypłacie utraconych korzyści oraz 4.933 zł z tytułu ustawowych odsetek za opóźnienie w zapłacie odszkodowania. Strona pozwana nie uznała powództwa, wnosząc o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 17 września 1996 roku Sąd Wojewódzki w Łodzi zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 100.324,96 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 95.391.26 zł od dnia 29 sierpnia 1996 roku oraz kwotę 5.460,91 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu. Powództwo w pozostałej części zostało oddalone. Sąd I instancji ustalił, że w dniu 7 czerwca 1993 roku doszło na terenie Włoch do kradzieży pojazdu - ciągnika siodłowego wraz z naczepą marki "Iveco", należącego do powoda. Strony łączyła umowa ubezpieczenia tego pojazdu od kradzieży na kwotę 115.000 zł. O fakcie kradzieży pozwany został poinformowany przez powoda w dniu 8 czerwca 1994 r. O kradzieży pojazdu powiadomiono również miejscową policję. Postępowanie nie doprowadziło do ujawnienia sprawców przestępstwa. Decyzją z dnia 10 stycznia 1994 roku sędzia do badań przygotowawczych zadysponował złożenie akt do archiwum. Zgodność tego dokumentu z prawem miejscowym, potwierdzona została przez konsula w dniu 3 czerwca 1994 roku.

Strona pozwana wypłaciła powodowi odszkodowanie wynikające z umowy ubezpieczenia w dniu 23 maja 1994 roku.

Sąd Wojewódzki powołując się na treść § 20 ust. 1 obowiązujących strony ogólnych warunków ubezpieczeń podkreślił, że pozwany winien wypłacić odszkodowanie w terminie 90 dni, jeżeli do powstania szkody doszło poza granicami kraju. Jeżeli w tym terminie nie jest możliwe wyjaśnienie wszystkich okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności pozwanego albo wysokości odszkodowania, odszkodowanie podlega wypłaceniu w terminie 14 dni od wyjaśnienia tych okoliczności.

Pod pojęciem "wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności pozwanego" rozumie się uzyskanie prawomocnego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie kradzieży pojazdu lub podjęcie innych czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności w jakich doszło do kradzieży (§ 20 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia).

Istota sporu sprowadzała się do stwierdzenia, czy w terminie 90 dni możliwe było wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności pozwanego w niniejszej sprawie, a jeżeli okoliczności te budziły zastrzeżenia, czy niezbędne było uzyskanie prawomocnego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie kradzieży pojazdu należącego do powoda.

Pozwany, który został powiadomiony o kradzieży w dniu 8 czerwca 1993 roku, nie zgłaszał wątpliwości co do okoliczności w jakich doszło do zaboru pojazdu. Zdaniem sądu I instancji, oczekiwanie na prawomocne postanowienie kończące postępowanie w sprawie kradzieży pojazdu poza granicami kraju, którego czas trwania nie był możliwy do przewidzenia, było w tej sytuacji zbędne. Postępowanie to nie doprowadziło do wykrycia przestępców i nie wniosło niczego istotnego do ustalenia okoliczności kradzieży. Sąd meriti zwrócił nadto uwagę, iż ogólne warunki umów w § 20 nie zawierały bezwzględnego wymogu uzyskania prawomocnego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a jedynie wskazywały na to orzeczenie jako dowód w przypadku wątpliwości co do okoliczności dotyczących kradzieży.

W tej sytuacji, pozwany powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 90 dni od daty poinformowania go o fakcie kradzieży.

Dlatego sąd I instancji zasądził skapitalizowane odsetki za opóźnienie w wypłacie odszkodowania w kwocie 4.933,70 zł na podstawie art. 481 k.c. Szkoda jaką powód poniósł w postaci utraconych korzyści była, zdaniem Sądu, normalnym następstwem niewypłacenia w terminie 90 dni odszkodowania za skradziony pojazd, co uniemożliwiło powodowi dokonanie zakupu innego pojazdu.

Obowiązek naprawienia szkody w powyższym zakresie wynikał z art. 361 § 2 k.c. Pozwany nie zgłaszał zastrzeżeń do wyliczonej przez powoda równowartości utraconych korzyści w kwocie 93.391,26 zł.

Dlatego Sąd meriti zasądził od pozwanego tę kwotę na mocy art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 2 k.c., wraz z odsetkami od daty doręczenia pozwanemu pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 1996 roku. W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację § 20 ogólnych warunków ubezpieczeń, na podstawie których strony zawarły umowę ubezpieczenia i w wyniku tej interpretacji uznanie, że pozwany pozostawał w opóźnieniu z zapłatą odszkodowania.

Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

 

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Kwestionując odpowiedzialność ubezpieczyciela co do zasady, apelacja była uzasadniona w części dotyczącej rozstrzygnięcia zasądzającego kwotę 95.391,26 zł z tytułu utraconych korzyści, aczkolwiek Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska skarżącego, iż wypłata odszkodowania za skradziony powodowi pojazd nastąpiła bez opóźnienia.

Rozważań prawnych dotyczących tego zagadnienia sąd I instancji dokonał na gruncie ogólnych warunków ubezpieczenia z dnia 30 kwietnia 1994 roku. Warunki te istotnie przewidywały w § 20 ust. 1 i 2 wypłatę odszkodowania w terminie 60 dni od daty otrzymania zawiadomienia o szkodzie, gdy szkoda miała miejsce na terytorium Polski oraz w terminie 90 dni, gdy szkoda miała miejsce poza granicami kraju. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności pozwanego, albo wysokości odszkodowania okazało się w powyższych terminach niemożliwe, odszkodowanie podlegało wypłaceniu w terminie 14 dni od wyjaśnienia tych okoliczności.

Pod pojęciem "wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności" przepisy powyższe rozumiały uzyskanie prawomocnego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie kradzieży pojazdu lub podjęcia innych czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności w jakich doszło do kradzieży.

Jednakże zawierające te unormowania ogólne warunki ubezpieczenia miały zastosowanie do umów ubezpieczenia zawartych w dniu 30 kwietnia 1993 roku i po tej dacie (§ 27 o.w.u.).

Tymczasem strony zawarły umowę ubezpieczenia w dniu 1 stycznia 1993 roku. W tym okresie obowiązywały ogólne warunki ubezpieczenia auto-casco z dnia 30 czerwca 1992 roku.

Przepisy te zawierały odmienne uregulowanie odnośnie sposobu wypłaty odszkodowania. Zgodnie z treścią § 20 ust. 2, pozwany miał wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o szkodzie. W przypadku, jeżeli wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności pozwanego lub wysokości odszkodowania okazało się w powyższym terminie niemożliwe, odszkodowanie podlegało wypłaceniu w terminie 14 dni od wyjaśnienia tych okoliczności.

Według tych zasad, podlegało zatem rozpatrzeniu żądanie zapłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie odszkodowania w niniejszej sprawie. Zasady te, korzystniejsze dla ubezpieczających, nie przewidywały wymogu uzyskania przez pozwanego prawomocnego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie kradzieży pojazdu.

Dlatego należało jedynie przesądzić, czy pozwany mógł w terminie 30 dni od daty powiadomienia go przez powoda o fakcie kradzieży pojazdu na terenie Włoch, dokonać niezbędnych wyjaśnień w celu ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela i określenia wysokości odszkodowania.

Skoro okoliczności kradzieży pojazdu nie budziły zastrzeżeń pozwanego, to zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie było przeszkód do wypłaty odszkodowania we wskazanym wyżej terminie.

Zbędne było przy tym oczekiwanie na zakończenie postępowania w sprawie kradzieży pojazdu, prowadzone przez włoskie organy ścigania.

W tej sytuacji, pozwany pozostawał w opóźnieniu w zapłacie odszkodowania z upływem 30 dni od daty powiadomienia o kradzieży.

Dlatego podlegała zasądzeniu kwota 4.933,70 zł wskazana przez powoda po denominacji, jako równowartość skapitalizowanych odsetek, za czas opóźnienia wskazany w pozwie. Zaskarżone rozstrzygnięcie było w tej części prawidłowe.

Sąd Apelacyjny nie podzielił natomiast stanowiska Sądu meriti, iż strona powodowa mogła domagać się od pozwanego zwrotu utraconych korzyści. Przeciwko takiemu stanowisku przemawia charakter umowy ubezpieczenia. Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się spełnić określone świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę (art. 805 § 1 k.c.). Przy ubezpieczeniach majątkowych, a do takich należą umowy ubezpieczenia pojazdów auto-casco, świadczenie ubezpieczyciela polega na zapłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku (art. 805 § 2 ust. 1 k.c.).

Umowy te zawierane są na podstawie stosowanych przez ubezpieczyciela ogólnych warunków ubezpieczenia.

Warunki te normują przedmiot i zakres ubezpieczenia, sposób zawierania umów, zakres i czas trwania odpowiedzialności ubezpieczyciela, sposób ustalania szkody oraz wypłaty odszkodowania. Określone na zasadach przewidzianych powyższymi warunkami odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu jest świadczeniem głównym ubezpieczyciela z tytułu umowy ubezpieczenia. Do odpowiedzialności ubezpieczeniowej nie mają zastosowania przepisy o odpowiedzialności z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 i nast. k.c.).

Odszkodowanie ubezpieczeniowe obejmuje jedynie damnum emergens, chyba że utracone korzyści zostały objęte warunkami ubezpieczenia. Następstwa wypadku ubezpieczeniowego uwzględniane przy ustaleniu odszkodowania określają warunki ubezpieczenia.

Ze względu na omówione wyżej odrębności, kategoria związku przyczynowego z art. 361 § 1 k.c. nie ma zastosowania w dziedzinie ubezpieczeń. Ubezpieczającemu, w razie wypłaty odszkodowania z naruszeniem terminów przewidzianych ogólnymi warunkami umów, przysługują jedynie odsetki za opóźnienie.

Powyższe rozważania prowadzą do przyjęcia następującej tezy:

"W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania za szkodę w mieniu objętym umową ubezpieczenia, ubezpieczającemu nie przysługuje w stosunku do ubezpieczyciela żądanie wyrównania na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. utraconych w okresie opóźnienia korzyści, w postaci zysku, jaki rzecz ubezpieczona przynosiła ubezpieczającemu".

Zasada ta odnosi się również do umów ubezpieczenia pojazdów auto-casco.

Dlatego powód nie mógł dochodzić od strony pozwanej kwoty 95.391,26 zł, wyliczonej jako równowartość utraconych korzyści, rozumianych jako zysk, którego nie mógł osiągnąć z uwagi na utratę ubezpieczonego pojazdu i brak możliwości nabycia nowego, upatrywanej przez powoda w opóźnieniu w zapłacie odszkodowania.

Z tych wszystkich względów, Sąd Apelacyjny działając na podstawie art. 386 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powoda kwotę 4.933 zł, oddalając powództwo w części przewyższającej tę kwotę.

W pozostałym zakresie, apelację jako niezasadną, oddalił na mocy art. 385 k.p.c.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT