Wyrok z dnia 2 lipca 2004 r. Sąd Najwyższy II CK 412/03 Biul.SN 2004/12/9

Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkodę poniesioną przez ubezpieczającego wskutek zwłoki w spełnieniu świadczenia z umowy ubezpieczenia.


Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rafała D. oraz Dawida P. wspólników Spółki Cywilnej Usługi Transportowe w D. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeniowemu "E." Spółce Akcyjnej w S. Oddziałowi w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 lipca 2004 r. kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 2 kwietnia 2003 r.,

oddala kasację.


Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2003 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 23 października 2002 r. i zasądził od pozwanych ubezpieczycieli "E." S.A. oraz "N." S.A. na rzecz powodów odpowiednio kwoty 62.769 zł oraz 14.091 zł - obie z odsetkami od dnia 31 maja 2001 r., oddalając powództwo w pozostałej części.

Według dokonanych ustaleń, w dniu 6 lipca 2000 r. samochód użytkowany przez powodów, który był ubezpieczony w zakresie ubezpieczenia autocasco u pozwanego ubezpieczyciela "E." S.A., uległ uszkodzeniu w wypadku samochodowym spowodowanym z winy kierowcy, ubezpieczonego od odpowiedzialności cywilnej u drugiego pozwanego ubezpieczyciela "N." S.A.

Pozwany ubezpieczyciel "E." S.A., u którego zgłoszono w dniu 11 lipca 2000 r. szkodę w celu jej likwidacji, dopiero w dniu 8 grudnia 2000 r. przyznał odszkodowanie w kwocie 152.220,86 zł zgodnie z przedstawionym zakresem napraw. W okresie od 10 lipca 2000 r. do dnia 6 stycznia 2001 r. powodowie najmowali samochód, bowiem był im niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tego tytułu ponieśli koszty w kwocie 76.860 zł, którą dochodzili pozwem.

Zdaniem powodów, za szkodę w postaci kosztów najmu samochodu zastępczego odpowiedzialność według konstrukcji in solidum ponosi nie tylko ubezpieczyciel "E." S.A., który zwlekał z decyzją przyznającą odszkodowanie w wysokości wynikającej z kosztorysu przedstawionego przez wykonawcę naprawy samochodu, ale także drugi ubezpieczyciel, u którego sprawca szkody ubezpieczony był od odpowiedzialności cywilnej.

Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powodów ocenić należało przy uwzględnieniu dwóch różnych zdarzeń, z których opieszałość w likwidowaniu szkody powstałej w samochodzie powodów odnosi się do ubezpieczyciela "E." S.A., natomiast zdarzenie, jakim było uszkodzenie samochodu, odnosi się do ubezpieczyciela "N." S.A. Pierwszy z ubezpieczycieli odpowiada z tytułu nienależytego wykonania umowy na podstawie art. 471 k.c. Jego odpowiedzialnością objęte są poniesione przez powodów koszty wynajmu samochodu w okresie od 12 sierpnia 2000 r., tj. od dnia, w którym upłynął miesięczny termin z art. 817 § 1 k.c. do dnia 5 stycznia 2001 r., tj. do dnia, w którym nastąpił odbiór wyremontowanego samochodu. Drugi z ubezpieczycieli ponosi odpowiedzialność w granicach określonych w art. 361 § 1 i 2 k.c. na podstawie art. 436 § 2 w zw. z art. 435 k.c. i art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, dalej jako "ustawa o d.u." (t.j. Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.). Odpowiedzialnością tego pozwanego objęte są poniesione przez powodów koszty wynajmu samochodu zastępczego w okresie od 10 lipca do 11 sierpnia 2000 r.

Od powyższego wyroku kasację wniósł pozwany "E." S.A. Opierając kasację na podstawie naruszenia art. 471 k.c. przez jego zastosowanie, skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w stosunku do "E." S.A., ewentualnie o uchylenie tego wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.


Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnienie podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez zastosowanie art. 471 k.c. oparte zostało na wypowiedziach niektórych przedstawicieli doktryny oraz - nawiązującym do tych wypowiedzi - publikowanym wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 1997 r., I Ca 59/96 (OSA 1997, nr 6, poz. 37 oraz LEX nr orzeczenia 3184). Cytowanego w kasacji stanowiska, według którego "do odpowiedzialności ubezpieczeniowej, będącej odpowiedzialnością gwarancyjno-repatycyjną, nie mają zastosowania przepisy o odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.)", nie można interpretować w sposób zaprezentowany w kasacji oraz w powołanym orzeczeniu, zawierającym tezę, że "w przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania za szkodę w mieniu objętym umową ubezpieczenia, ubezpieczającemu nie przysługuje w stosunku do ubezpieczyciela żądanie wyrównania na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. utraconych korzyści...". Stanowisko to miałoby uzasadniać charakter umów ubezpieczenia, które zawierane są na podstawie stosowanych przez ubezpieczycieli ogólnych warunków ubezpieczenia, a te w sposób odbiegający od zasad ogólnych normują zakres i czas trwania odpowiedzialności ubezpieczycieli, sposób ustalania szkody oraz wypłaty odszkodowania.

Odnosząc się krytycznie do zaprezentowanego poglądu, podnieść należy, że pojęcie "odpowiedzialności ubezpieczeniowej" w praktyce i teorii prawa używane jest wtedy, gdy chodzi o określenie zakresu ochrony ubezpieczeniowej. Odpowiedzialność ubezpieczeniowa niewątpliwie stanowi odrębną kategorię cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej, nie oznacza to jednak, że wszelkie roszczenia odszkodowawcze ubezpieczającego wobec ubezpieczyciela są zaspokajane przez świadczenie odszkodowawcze, określone w umowie. Pozostając przy pojęciach używanych przez ustawodawcę w przepisach dotyczących umowy ubezpieczenia, takich jak "odpowiedzialność ubezpieczeniowa" czy też "zapłata odszkodowania", pamiętać należy, że wypłata odszkodowania uzgodnionego w umowie ubezpieczenia jest niczym innym niż spełnieniem świadczenia, które kwalifikować należy jako pierwotny przedmiot zobowiązania istniejącego między stronami. Niespełnienie tego świadczenia (odmowa wypłaty zagwarantowanego w umowie odszkodowania) lub nienależyte jego spełnienie (np. zwłoka w wypłacie odszkodowania) uprawnia poszkodowanego do wtórnego świadczenia odszkodowawczego - wtórnego w tym sensie, że zastępuje lub uzupełnia pierwotny przedmiot zobowiązania. Odpowiedzialność gwarancyjną ubezpieczyciela oddzielić zatem należy od jego odpowiedzialności opartej na podstawie art. 471 i nast. k.c. Mimo że obie są odpowiedzialnością kontraktową, pierwsza z nich ma charakter gwarancyjny i dlatego oparta jest na związku normatywnym, natomiast druga ma charakter sprawczy i oparta jest na konstrukcji normalnego związku przyczynowego (art. 361 k.c.). W pierwszej z nich ubezpieczyciel gwarantuje naprawienie szkody, która wyrządzona zostaje przez zdarzenie od niego niezależne, w drugiej zaś występuje jako sprawca szkody. Nieterminowe spełnienie świadczenia przez pozwanego ubezpieczyciela "E." S.A. należało więc ocenić - jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - jako nienależyte wykonanie zobowiązania. Za szkodę w postaci poniesionych przez powodów kosztów wynajęcia samochodu zastępczego, spowodowaną wskutek - jak określił Sąd Apelacyjny - "opieszałości strony pozwanej", mającej w świetle bezspornych ustaleń wszelkie cechy zwłoki w spełnieniu świadczenia, strona pozwana - jak wykazano - ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia tego przepisu przez jego zastosowanie nie jest więc uzasadniony. Z przytoczonych względów kasację należało oddalić (art. 39312 k.p.c.).

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT