Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2002 r., sygn. akt II CKN 992/00, niepublikowany

W ogólnych warunkach ubezpieczenia AC zakładu ubezpieczeń powinność zawiadomienia o wypadku skonstruowano jako warunek, od którego spełnienia uzależnione zostało dochodzenie odszkodowania ubezpieczeniowego od ubezpieczyciela. Niewykonanie tej powinności uprawniało ubezpieczyciela w myśl tych warunków do odmowy zapłaty należnego ubezpieczonemu odszkodowania.
Zastosowanie wskazanych sankcji za niespełnienie poszczególnych obowiązków czy powinności wymaga istnienia oprócz związku przyczynowego winy ubezpieczającego, niekiedy winy kwalifikowanej, np. przy przewidzianej w art. 826 k.c. powinności ograniczenia szkody "w razie zajścia wypadku". Nie ma jednak żadnych argumentów jurydycznych dla poglądu, aby z tego przepisu wynikał wymóg istnienia winy kwalifikowanej ubezpieczającego do zastosowania sankcji odmowy wypłaty odszkodowania ubezpieczeniowego w przypadku naruszenia powinności zawiadomienia ubezpieczyciela o wypadku.


Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 14 stycznia 2000 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 15 lipca 1999 r. i zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń i Reasekuracji "P." S.A. w Ł. na rzecz powoda Krzysztofa P. 12.300 zł z tytułu odszkodowania ubezpieczeniowego AC za ukradziony samochód. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia AC pozwanego, nakładające na ubezpieczającego obowiązek zawiadomienia o szkodzie w przewidzianym w tych warunkach terminie pod rygorem możliwości odmowy wypłaty odszkodowania, jest nieważne na mocy art. 807 § 1 k.c., jako że jest sprzeczne z art. 826 § 1 § 2 k.c.
Kasacja pozwanego została oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. Zdaniem skarżącego, przy wydaniu wyroku Sądu Okręgowego doszło do naruszenia art. 807 § 1, 826 § 1 § 2 oraz 818 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Umowa ubezpieczenia jest umową dwustronną; zapewniając ubezpieczającemu prawo do odszkodowania w razie wypadku, nakłada nań w zamian cały szereg obowiązków względnie powinności umownych. Chodzi tu o wszelkie czynności, których ubezpieczający powinien dokonać, względnie których powinien zaniechać, o ile nie chce się narazić na pewne ujemne dla siebie skutki.

Podstawowym obowiązkiem ubezpieczającego jest zapłata składki w zamian za ochronę ubezpieczeniową. Obowiązek ten nie wyczerpuje wszystkich obowiązków i powinności ubezpieczającego, gdyż obok tego głównego tak ustawy, jak ogólne warunki umów i szczególne postanowienia zawartej umowy nakładają na niego szereg innych jeszcze powinności. Można je podzielić - wedle rozmaitych cech - na grupy. Tytułem przykładu można wskazać takie grupy, jak powinność zawiadomienia, powinność niepowiększania ryzyka i zachowania specjalnych środków ostrożności, powinność niewywoływania wypadku, powinność współdziałania przy ustaleniu wysokości szkody oraz ratowania, tj. starania się o niedopuszczenie do powstania szkody względnie o ograniczenie lub zmniejszenie jej rozmiarów.

Uchylenie się od wykonania tych powinności może podlegać zagrożeniu specyficznymi sankcjami ubezpieczeniowymi, określonymi w ustawie lub umowie, np. utratą roszczenia o świadczenie ubezpieczyciela, zmniejszeniem wymiaru tego świadczenia albo uprawnieniem ubezpieczyciela do natychmiastowego odstąpienia od umowy.

W ogólnych warunkach ubezpieczenia AC pozwanego powinność zawiadomienia o wypadku skonstruowano jako warunek, od którego spełnienia uzależnione zostało dochodzenie odszkodowania ubezpieczeniowego od ubezpieczyciela. Niewykonanie tej powinności uprawniało ubezpieczyciela w myśl tych warunków do odmowy zapłaty należnego ubezpieczonemu odszkodowania.

Zastosowanie wskazanych sankcji za niespełnienie poszczególnych obowiązków czy powinności wymaga istnienia oprócz związku przyczynowego winy ubezpieczającego, niekiedy winy kwalifikowanej, np. przy przewidzianej w art. 826 k.c. powinności ograniczenia szkody "w razie zajścia wypadku". Nie ma jednak żadnych argumentów jurydycznych dla poglądu Sądu Okręgowego, aby z tego przepisu wynikał wymóg istnienia winy kwalifikowanej ubezpieczającego do zastosowania sankcji odmowy wypłaty odszkodowania ubezpieczeniowego w przypadku naruszenia powinności zawiadomienia ubezpieczyciela o wypadku.

Podobieństwo bowiem między powinnością przewidzianą w art. 826 k.c. a powinnością zawiadomienia ubezpieczyciela o wypadku, którego upatrywał Sąd Okręgowy, wynikające z tego, że obie te powinności podyktowane są interesem ubezpieczyciela (obie mają na celu ustrzeżenie ubezpieczyciela przed wypłatą nienależnego w całości lub części odszkodowania), nie może przesłaniać faktu, że każda z nich dotyczy odmiennej sytuacji.

Wychodząc z odmiennego założenia Sąd Okręgowy uchybił powołanym w kasacji art. 807 § 1 i 826 § 1 § 2 k.c.  

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku (art. 39313 k.p.c.).

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT