Wyrok z dnia 2 marca 1977 r. Sąd Najwyższy I CR 40/77 OSNC 1977/12/237

Roszczenia regresowe zakładu ubezpieczeń o zwrot świadczeń wypłaconych posiadaczowi pojazdu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia auto-casco, skierowane przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę, podlegają ograniczeniom przewidzianym w § 19 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274; zmiana: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160). W szczególności w uzasadnionych społecznie i gospodarczo przypadkach sąd powinien ograniczyć roszczenie regresowe do połowy wypłaconych posiadaczowi pojazdu świadczeń, z tym zastrzeżeniem, że zasądzona kwota nie może być wyższa niż 10 000 zł. Nie dotyczy to przypadków, gdy szkoda została spowodowana umyślnie.


Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat w W. przeciwko Jerzemu Ż. o 117.168 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Siedlcach z tymczasową siedzibą w Mińsku Mazowieckim z dnia 16 listopada 1976 r.
uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Siedlcach z tymczasową siedzibą w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.

Wyrokiem z dnia 16.XI.1976 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwotę 93.735 zł z odsetkami i kosztami procesu.
Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 27.X.1975 r. miał miejsce wypadek drogowy, polegający na tym, że samochód osobowy marki "Fiat" prowadzony przez Stanisława K. zderzył się z furmanką jadącą w przeciwnym kierunku powożoną przez pozwanego. Do wypadku doszło z winy pozwanego, który przed nadjeżdżającym z przeciwka samochodem wykonał furmanką manewr skrętu w lewą stronę swego kierunku jazdy, wytwarzając sytuację kolizyjną, która doprowadziła do zderzenia. Ponadto furmanka nie była oświetlona. Do wypadku przyczynił się w 20% kierowca samochodu przez zbyt ofensywną jazdę.
Powodowy Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił kierowcy z tytułu ubezpieczenia auto-casco kwotę 117.168 zł. Zgodnie z art. 828 § 1 k.c. roszczenia ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzą z mocy prawa na zakład ubezpieczeń do wysokości zapłaconego przez zakład odszkodowania. Wobec ustalenia, że kierowca mógłby ze względu na swoje przyczynienie dochodzić od pozwanego pokrycia szkody tylko w 80%, do tej wysokości przechodzą jego roszczenia na powodowy zakład. Dlatego też powództwo jest uzasadnione do wysokości 80% wypłaconej kwoty, tj. do 93.735 zł.

Rozpoznając rewizję pozwanego od powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja trafnie zarzuca, że w sprawie ma zastosowanie nie art. 828 k.c., lecz § 33 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274; zmiana: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160).
Zgodnie z § 33 powołanego rozporządzenia roszczenia posiadacza pojazdu przeciwko osobom odpowiedzialnym za szkodę przechodzą z mocy prawa na zakład ubezpieczeń do wysokości zapłaconego świadczenia (z niektórymi wyjątkami, które w sprawie niniejszej nie zachodzą) z tym zastrzeżeniem, że stosuje się odpowiednio § 19 ust. 2 i 3 tegoż rozporządzenia. Przepis § 19 ust. 2 stanowi z kolei, że w uzasadnionych społecznie i gospodarczo przypadkach zakład ubezpieczeń może ograniczyć roszczenie do kwoty stanowiącej 50% wypłaconego poszkodowanemu świadczenia, przy czym w tych przypadkach kwota dochodzonego od kierowcy roszczenia nie może być wyższa niż 10.000 złotych; nie dotyczy to przypadków, gdy  szkoda została spowodowana umyślnie.
Omawiany przepis § 19 rozporządzenia znajduje się w rozdziale III dotyczącym ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jednakże z mocy § 33 został rozciągnięty na ubezpieczenie auto-casco, o które chodzi w niniejszej sprawie. Nie można by przy tym bronić poglądu, że ponieważ § 19 rozporządzenia dotyczy kierowcy pojazdu mechanicznego, to również ograniczenia regresu z tytułu ubezpieczenia auto-casco, na które powołuje się § 33, odnoszą się tylko do takiego kierowcy. Pogląd taki byłby nietrafny z kilku względów.
Po pierwsze - regres zakładu ubezpieczeń przewidziany w § 33 rozporządzenia odnosi się do wszystkich osób, z których winy nastąpiło uszkodzenie pojazdu mechanicznego objętego ubezpieczeniem auto-casco, a ust. 2 § 33, który nakazuje stosować odpowiednio w takich przypadkach § 19 ust. 2, nie ogranicza kręgu osób, do których przepis ten ma mieć zastosowanie.
Po drugie - zastosowanie odpowiednich przepisów rozporządzenia prowadzi do wniosku, że kierowca pojazdu mechanicznego nie znajduje się wśród osób objętych przepisem § 33. Jeżeli bowiem uszkodzenie pojazdu nastąpiło bez winy kierowcy, nie odpowiada on w ogóle za wyrządzoną szkodę, poszkodowanemu posiadaczowi pojazdu nie przysługuje względem niego żadne roszczenie, a zatem nie wchodzi również w rachubę roszczenie zakładu ubezpieczeń z tytułu wypłaconych świadczeń. Jeżeli natomiast kierowca pojazdu mechanicznego zawinił wypadek, w grę wchodzą przepisy dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierowcy, przy czym ubezpieczeniem tym są objęte nie tylko uszkodzenia ciała i zdrowia osoby trzeciej, lecz także zniszczenie lub uszkodzenie rzeczy (§ 16 ust. 1 rozporządzenia). Regres zakładu ubezpieczeń do kierowcy pojazdu mechanicznego jest wówczas ograniczony wprost na podstawie § 19 rozporządzenia bez potrzeby odwoływania się do § 33. Gdyby więc § 33 ust. 2 miał odnosić się tylko do kierowcy pojazdu mechanicznego, byłby on zbędny, a nawet wręcz niezrozumiały.
Po trzecie - należy zwrócić uwagę, że ograniczenia regresu przewidziane w § 33 różnią się od ograniczeń opartych wprost na § 19 rozporządzenia. Ten ostatni przepis w ust. 1 bowiem zezwala zakładowi ubezpieczeń na regres w stosunku do kierowcy tylko w określonych wypadkach, tj. jeżeli szkoda została przez niego wyrządzona umyślnie lub w stanie nietrzeźwości albo bez posiadania określonego prawa jazdy lub gdy pojazd był nie zarejestrowany, albo gdy kierowca wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa. Tymczasem § 33 ust. 2 rozporządzenia odwołuje się tylko do ust. 2 § 19 z pominięciem ust. 1. Z powyższego wynika, że przy regresie z tytułu ubezpieczenia auto-casco zakład ubezpieczeń może dochodzić roszczenia zwrotnego w każdym wypadku zawinionej przez sprawcę szkody z ograniczeniami jedynie wynikającymi z ust. 2 § 19. Przemawia to dodatkowo za przyjęciem, że przepis § 33 ust. 2 nie odnosi się do kierowcy pojazdu mechanicznego objętego wprost przez § 19 rozporządzenia, odnosi się natomiast do wszystkich innych osób, z których winy doszło do uszkodzenia pojazdu i do których posiadacz pojazdu ma roszczenia odszkodowawcze, oparte na przepisach prawa cywilnego.
Należy wspomnieć, że § 19 ust. 2 rozporządzenia mówi o uprawnieniu zakładu ubezpieczeń do ograniczenia roszczenia regresowego w uzasadnionych społecznie i gospodarczo przypadkach. Orzecznictwo Sądu Najwyższego od dawna jednak przyjęło, że uprawnienie to dotyczy również sądu orzekającego, jeżeli spór o zwrot wypłaconych przez zakład ubezpieczeń świadczeń zawisł na drodze sądowej.
Dodatkowo należy zauważyć, że jeżeli chodzi o kierowcę pojazdu mechanicznego, który wyrządził szkodę osobie trzeciej nieumyślnie przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, przepis § 19 rozporządzenia utracił w ogóle aktualność w świetle art. 120 kodeksu pracy i uchwały 7 sędziów SN z dnia 16.X.1976 r. sygn. III CZP 38/76 (OSNCP 1977, z. 1, poz. 19).
Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że roszczenia regresowe zakładu ubezpieczeń o zwrot świadczeń wypłaconych posiadaczowi pojazdu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia auto-casco, skierowane przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę, podlegają ograniczeniom przewidzianym w § 19 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274;  zmiana: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160). W szczególności w uzasadnionych społecznie i gospodarczo przypadkach sąd powinien ograniczyć roszczenie regresowe do połowy wypłaconych posiadaczowi pojazdu świadczeń, z tym zastrzeżeniem, że zasądzona kwota nie może być wyższa niż 10.000 zł. Nie dotyczy to przypadków, gdy szkoda została spowodowana umyślnie.
W danej sprawie Sąd Wojewódzki, błędnie stosując art. 828 k.c., nie rozważył, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w szczególnych postanowieniach § 33 i 19 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r., uzasadniające ograniczenie roszczenia regresowego powodowego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. W tych warunkach zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy. Ubocznie można wspomnieć, że - jak wynikałoby z akt - w sprawie zachodziłyby przesłanki do zastosowania § 19 ust. 2 rozporządzenia. Pozwany bowiem był w dacie wypadku niepełnoletni (ok. 17 lat), majątku własnego nie posiada, a matka wdowa ma niewielkie gospodarstwo rolne, przy którym pomaga pozwany.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT