Wyrok z dnia 31 maja 1985 r. Sąd Najwyższy III CRN 148/85 OSNC 1986/3/34

Roszczenia regresowe zakładu ubezpieczeń ulegają przedawnieniu (art. 117 § 1 k.c.) w takich warunkach, w których przedawnia się nabyte przezeń roszczenie ubezpieczającego do osoby trzeciej, odpowiedzialnej za szkodę w ubezpieczonym mieniu (art. 828 § 1 k.c.). Ubezpieczyciel zatem, wstępując w miejsce ubezpieczającego (art. 518 § 1 pkt 4 k.c.), nabywa do osoby trzeciej roszczenie z takim ograniczonym terminem przedawnienia, jaki - po odliczeniu okresu, który do tego czasu upłynął - pozostawał ubezpieczającemu na dzień zapłaty odszkodowania do dochodzenia od tej osoby wynagrodzenia wyrządzonej mu szkody.


Sąd Najwyższy z udziałem Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - II Inspektorat w B. przeciwko Januszowi G. i Januszowi F. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 marca 1984 r.
uchylił zaskarżony wyrok wraz z poprzedzającym go wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 12 stycznia 1983 r. i przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 maja 1973 r. pozwani Janusz F. i Janusz G. zostali przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy skazani na kary pozbawienia wolności za to, że w dniu 26 listopada 1972 r. dokonali wspólnie włamania do autobusu m-ki "San", z którego zabrali w celu przywłaszczenia towary na szkodę Wojskowego Przedsiębiorstwa Handlowego w B. (art. 208 k.k.). Wykonując zobowiązanie, wynikające z umowy ubezpieczenia mienia, Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił w dniu 20 listopada 1973 r. temu Przedsiębiorstwu kwotę 13.991 zł tytułem odszkodowania ubezpieczeniowego. Powołując się na pokrycie w ich miejsce szkody, w pozwie wniesionym w dniu 3 sierpnia 1981 r. Państwowy Zakład Ubezpieczeń zażądał od sprawców, żeby zwrócili mu tę kwotę 13.991 zł z odsetkami i kosztami. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 1982 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił - jako przedawnione (art. 442 § 1 k.c.) - powództwo. Korygując stanowisko Sądu Rejonowego tylko o tyle, że wchodziło tu w grę trzyletnie przedawnienie, o którym mowa w art. 819 k.c., liczone od dnia zapłaty odszkodowania (20 listopada 1973 r.), wyrokiem z dnia 15 marca 1984 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy oddalił rewizje powodowego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.
W rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej wymienionym wyrokom rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, art. 233 § 2, art. 328 § 2 i art. 381 § 1 k.p. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Prokurator Generalny wnosił o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 marca 1984 r. wraz z poprzedzającym go wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 12 stycznia 1982 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi Rejonowemu.
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Trafnie Sąd Wojewódzki podnosi, że roszczenie o odszkodowanie przysługujące ubezpieczającemu (ubezpieczonemu) Wojskowemu Przedsiębiorstwu Handlowemu przeciwko sprawcom szkody w ubezpieczonym mieniu przeszło z mocy prawa na Państwowy Zakład Ubezpieczeń w granicach pokrytej przezeń szkody (art. 828 § 1 k.c.). Nie nasuwa tym samym zastrzeżeń pogląd, że z dniem 27 listopada 1973 r. powodowy Zakład Ubezpieczeń nabył w stosunku do pozwanych roszczenie regresowe odpowiadające kwocie zapłaconego ubezpieczającemu Przedsiębiorstwu odszkodowania ubezpieczeniowego (13.991 zł). Roszczenia regresowe, jako roszczenia majątkowe, ulegają przedawnieniu. Trzyletnie przedawnienie, o którym mowa w art. 819 k.c., obejmuje jednak - jak wynika z brzmienia tego przepisu - roszczenia powstałe między stronami umowy ubezpieczenia (art. 805 k.c.). Stroną umowy ubezpieczenia zaś pozwani nie byli. Ostać się zatem nie może pogląd Sądu Wojewódzkiego, że oceny, czy roszczenie zgłoszone w pozwie uległo przedawnieniu, należy dokonać na podstawie art. 819 k.c.
Nie można było nie zwrócić uwagi i na to, że przepisy art. 828 k.c. stanowią szczególny przypadek podstawienia (subrogacji), o którym mowa w art. 518 § 1 pkt 4 i § 3 k.c. Przejście z mocy prawa roszczenia ubezpieczającego do sprawców szkody było tu jednoznaczne z nabyciem - w rozumieniu tego przepisu - przez powodowy Zakład Ubezpieczeń wierzytelności do wysokości dokonanej zapłaty. To wskazuje, że wierzytelność nabyta przez ubezpieczyciela jest, co do natury, tą samą, jaką w stosunku do osoby odpowiedzialnej za szkodę miał ubezpieczający. Skoro tak, to w procesie dłużnik nie może być w gorszej sytuacji, niżby był w procesie odszkodowawczym, wdrożonym przez poszkodowanego ubezpieczającego. W konsekwencji, na ubezpieczyciela wierzytelności przechodzi wraz z istniejącymi ograniczeniami (art. 513 k.c.). Innymi słowy, roszczenia regresowe zakładu ubezpieczeń ulegają przedawnieniu (art. 117 § 1 k.c.) w takich warunkach, w których przedawnia się nabyte przezeń roszczenie ubezpieczającego do osoby trzeciej, odpowiedzialnej na szkodę w ubezpieczonym mieniu (art. 828 § 1 k.c.). Wstępując w miejsce ubezpieczającego (art. 518 § 1 pkt 4 k.c.) ubezpieczyciel zatem nabywa do osoby trzeciej roszczenie z takim ograniczonym terminem przedawnienia, jaki - po odliczeniu okresu, który do tego czasu upłynął - pozostawał ubezpieczającemu na dzień zapłaty odszkodowania do dochodzenia od tej osoby wynagrodzenia wyrządzonej mu szkody. Skoro początek biegu terminu przedawnienia jest dla ubezpieczyciela taki sam jak dla roszczeń ubezpieczającego w stosunku do osoby odpowiedzialnej za szkodę, to za mylny uznać należy odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego, że bieg przedawnienia roszczeń zgłoszonych w pozwie rozpoczął się z upływem dnia, w którym strona powodowa pokryła szkodę poszkodowanemu Wojskowemu Przedsiębiorstwu Handlowemu.
Powodowy Zakład Ubezpieczeń nabył z mocy prawa wierzytelność, która ze swej natury miała charakter roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 415 k.c.). Pochodny charakter regresu ubezpieczeniowego przemawia więc za tym, że - jako pierwotna wierzytelność - roszczenie regresowe tego Zakładu uległo przedawnieniu w warunkach określonych w art. 442 k.c. Wypowiadając taki pogląd, wyszedł jednak Sąd Rejonowy z błędnego założenia, że dla oceny, czy roszczenie strony powodowej uległo przedawnieniu, właściwe jest trzyletnie przedawnienie przewidziane w § 1 art. 442 k.c. Uszło bowiem uwagi tego Sądu, że w postępowaniu karnym czyn niedozwolony pozwanych uznano za występek z art. 208 k.k. Paragraf 2 art. 442 k.c. zaś stanowi, że jeżeli szkoda wynikła z występku, roszczenie o naprawienie tej szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa. Niewadliwe ustalenia zaskarżonego wyroku potwierdzają zarzut rewizji nadzwyczajnej, że od chwili dokonania przez pozwanych kradzieży na szkodę Wojskowego Przedsiębiorstwa Handlowego w B. (26 listopada 1972 r.) do dnia wniesienia pozwu (art. 120 § 1 pkt 1 k.c.) w niniejszej sprawie (3 sierpnia 1981 r.) nie upłynęło lat dziesięć. Uznać - w konsekwencji - należy za trafny zarzut skarżącego, że z rażącym naruszeniem powołanych przepisów prawa doszło do oddalenia powództwa i rewizji powodowego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.
Poza tym, z urzędu należy stwierdzić, że - z uwagi na śmierć pozwanego Janusza F. - zawiesił Sąd Wojewódzki co do niego postępowanie rewizyjne. Strona powodowa nie wskazała następców prawnych tego pozwanego. Orzekając w zaskarżonym wyroku - mimo to - również w stosunku do - nie żyjącego - Janusza F., naruszył zatem Sąd Wojewódzki przepisy art. 174 § 1 pkt 1, art. 180 pkt 1 w związku z art. 149 i 393 § 1 k.p.c.
Rażące naruszenie przepisów prawa zostało wykazane przez Prokuratora Generalnego. Nieznaczne spóźnienie nie sprzeciwiało się uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, jako że pozbawienie - wadliwym orzeczeniem - jednostki gospodarki uspołecznionej realizacji przysługującego jej roszczenia regresowego godzi również w interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.).
Dlatego zaskarżone wyroki uchylono (art. 422 § 2 k.p.c.).
Rozstrzygnięcie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej znajduje uzasadnienie w przepisie art. 35 p. o k.s.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT