Odszkodowanie dla osób bliskich w razie śmierci poszkodowanego

  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 702/09, opubl. LEX nr 688668

    Celem uregulowania z art. 446 § 3 k.c. jest chociażby częściowe zrekompensowanie uszczerbku w postaci znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, będącego następstwem zdarzenia, w którym poniósł śmierć najbliższy członek rodziny. Odszkodowanie to ma szczególny charakter, polegający na dążeniu do naprawienia szkody majątkowej, która jest ściśle powiązana z krzywdą niemajątkową, a ponadto obie postacie tych szkód wzajemnie negatywnie na siebie oddziałują, skutkując znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej. Powoduje to trudności w ścisłym wyliczeniu rozmiaru tej szkody, stąd mowa o "stosownym", a nie "należnym" odszkodowaniu i wymaga rozważenia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Ocena pogorszenia tej sytuacji i stopnia jego rozległości w znaczeniu sfer życia, których dotknęło, powinna być prowadzona w oparciu o szczegółową analizę położenia, w jakim znajduje się osoba uprawniona z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki (trudności) życiowe, wiek, stopień samodzielności życiowej, stosunki rodzinne i majątkowe, warunki wychowawcze oraz przeprowadzenie porównania z sytuacją, w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby nie śmierć osoby bliskiej. Znaczne pogorszenie zależne jest od rozmiarów ujemnych następstw o charakterze majątkowym, a także zmian z sferze dóbr niemajątkowych, już istniejących oraz dających się przewidzieć w przyszłości na podstawie zasad doświadczenia życiowego.

    Wykładnia art. 446 § 3 k.c. wymaga zarówno właściwej oceny okoliczności istotnych dla ustalenia odszkodowania, jak i właściwego, w odniesieniu do tych okoliczności, określenia sumy odszkodowania, które powinno stanowić adekwatne, realnie odczuwalne przysporzenie, zarówno przez uprawnionego, jak i z obiektywnego punktu widzenia rozsądnie myślącego człowieka. Określenie tego odszkodowania jako stosownego wskazuje, że stanowi ono środek wyrównania takich szkód majątkowych, które nie ulegają naprawieniu na innych podstawach, zwłaszcza przez zasądzenie renty. Nie ma tym samym charakteru pełnego odszkodowania, nie powinno być kształtowane przez rachunkowe wyliczenie części nieotrzymanych zarobków zmarłego, która przypadałaby poszkodowanemu w okresie jego życia, chociaż należy brać ją także po rozwagę. Celem tego świadczenia jest umożliwienie uprawnionemu przystosowania się do zmienionych warunków, a zatem również złagodzenie nieodwracalności negatywnych przeżyć, ich natężenia i świadomości utraty więzi emocjonalnej ze zmarłym, zdolności adaptacji do tych warunków oraz rokowań co do perspektyw życiowych.

    Wynikające z wykładni art. 446 § 3 k.c. kryteria nie przewidują dokonywania oceny możliwości spełnienia adekwatnego świadczenia przez zobowiązanego. Skuteczne podniesienie zarzutu określenia odszkodowania w wysokości nieodpowiedniej do okoliczności stanowiących podstawę jego przyznania wymaga wykazania niewspółmiernie nieodpowiedniej, rażąco niewłaściwej wysokości przyznanego odszkodowania.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 roku, sygn. akt I PK 88/10, niepublikowany

    Art. 446 § 3 k.c. nie ogranicza się tylko do szkód mających choć częściowo charakter materialny. Mogą bowiem istnieć szkody, które w ogóle nie mają charakteru materialnego, lecz stanowią obiektywne pogorszenie sytuacji życiowej. Dlatego przewidziane w art. 446 § 3 k.c. pogorszenie sytuacji życiowej zachodzi zarówno wtedy, gdy szkody spowodowane przez śmierć osoby najbliższej mają w pewnym stopniu charakter materialny, wykraczający poza ramy art. 446 § 1 i 2 k.c. jak i wówczas, gdy szkody te charakteru materialnego wprawdzie nie mają, lecz polegają na obiektywnym pogorszeniu pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym.

    Sam ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei po śmierci osoby bliskiej nie stanowią podstawy do żądania odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c., ale jeśli te negatywne emocje wywołały osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności dnia codziennego, to - nawet bez szczegółowego dociekania konkretnych zdarzeń lub stopnia ich prawdopodobieństwa - można na zasadzie domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.) przyjąć, że pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego. Użyty w art. 446 § 3 k.c. zwrot "znaczne pogorszenie sytuacji życiowej" należy więc odczytywać nie tylko w materialnym aspekcie zmienionej sytuacji bliskiego członka rodziny zmarłego, ale w szerszym kontekście, uwzględniającym przesłanki pozaekonomiczne określające tę sytuację (np. utratę oczekiwania przez osobę poszkodowaną na pomoc i wsparcie członka rodziny, których mogła ona zasadnie spodziewać się w chwilach wymagających takich zachowań, zwłaszcza w razie choroby).

    Jeśli występuje różnica między hipotecznymi dochodami, którymi dysponowałaby pozostała przy życiu małżonka, a tymi które ona osiąga, to różnica ta powinna być zniwelowana poprzez rentę wyrównawczą. Szkoda, którą kompensuje renta wyrównawcza wobec wdowy nie musi polegać na utracie wszelkich środków utrzymania wskutek śmierci małżonka. Podjęcie przez nią pracy zarobkowej, jak i osiągnięcie samodzielności gospodarczej przez dzieci nie są zdarzeniami powodującymi utratę prawa do renty.


  • Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt I KZP 6/08, opublikowane OSNKW 2008/6/42, Biul.SN 2008/5/10, Prok.i Pr.-wkł. 2008/7-8/5, Biul.PK 2008/8/5

    Wniosek o orzeczenie środka karnego obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody (art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5 k.k.) mogą złożyć: pokrzywdzony i podmioty wykonujące prawa pokrzywdzonego (art. 49 § 1-4 k.p.k.), prokurator (art. 49a k.p.k.) i zastępcy procesowi pokrzywdzonego, a w wypadku śmierci pokrzywdzonego (art. 52 § 1 k.p.k.) osoby najbliższe dochodzące przysługujących im roszczeń określonych w przepisach art. 446 § 1 i 3 k.c. oraz w art. 445 § 3 pierwsza część zdania k.c.

    Sąd Najwyższy w sprawie Marka Z., po rozpoznaniu, przekazanych na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w T., postanowieniem z dnia 25 stycznia 2008 r., zagadnień prawnych wymagających zasadniczej wykładni ustawy: 

      "1. Czy szkoda, o której mowa w art. 46 § 1 k.k. obejmuje wyłącznie krzywdę osoby bezpośrednio pokrzywdzonej przestępstwem (ofiary) czy również krzywdę osób jej najbliższych doznaną w związku z jej śmiercią jako następstwem przestępstwa; 

      2. W przypadku uznania, że do uzyskania zadośćuczynienia uprawniona jest jedynie ofiara przestępstwa, czy roszczenie to przechodzi na osoby najbliższe (strony zastępcze - art. 52 § 1 k.p.k.) niezależnie od ograniczeń z art. 445 § 3 k.c.?" 

    postanowił odmówić podjęcia uchwały.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 grudnia 2004 r., sygn. akt II Aka 306/04, OSAB 2/2005, s. 36 i nast.

    Niezależnie od sytuacji procesowych określonych treścią §3 art. 445 k.c., osoby najbliższe nieżyjącego pokrzywdzonego opierając się na dyspozycji art. 445§1 k.c. władne są dochodzić skutecznie roszczeń z tytułu zadośćuczy­nienia również w trybie przewidzianym w art. 46§1 kk.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2008 roku, sygn. akt V CSK 544/07, niepublikowany

    Zwrot "znaczne pogorszenia sytuacji życiowej" należy odczytywać nie tylko w materialnym aspekcie zmienionej sytuacji bliskiego członka rodziny zmarłego, ale w szerszym kontekście, uwzględniającym przesłanki pozaekonomiczne określające tę sytuację. Do tych ostatnich niewątpliwie zaliczyć należy utratę oczekiwania przez osobę poszkodowaną na pomoc i wsparcie członka rodziny, których mogła ona zasadnie spodziewać się w chwilach wymagających takich zachowań. Dlatego też wszystkie te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy określaniu należnego uprawnionemu "stosownego odszkodowania".

    Prawidłowa wykładnia pojęcia "stosowne odszkodowanie" powinna uwzględniać nie tylko okoliczności konkretnej sprawy, ale także realną wartość ekonomiczną. Musi ono wyrażać się sumą wymierną, stanowiącą adekwatne przysporzenie dla uprawnionego, a zarazem uwzględniającą ocenę większości rozsądnie myślących ludzi.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2008 roku, sygn. akt III CSK 143/08, niepublikowany

    Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej uprawnionego w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. zależne jest od rozmiarów ujemnych następstw o charakterze majątkowym, a także zmian w sferze dóbr niematerialnych uprawnionego wywołanych przez śmierć osoby bliskiej, już istniejących oraz dających się przewidzieć w przyszłości na podstawie zasad doświadczenia życiowego. Jego ocena powinna być oparta na szczegółowej analizie sytuacji osoby uprawnionej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki i trudności życiowe, stan zdrowia (w tym jego ewentualne pogorszenie wywołane śmiercią osoby najbliższej) wiek, stosunki rodzinne i majątkowe, a w odniesieniu do małoletnich dzieci dodatkowo wpływają na warunki wychowawcze i na jej porównaniu z sytuacją, w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby nie śmierć osoby bliskiej.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 roku, sygn. akt VI ACa 686/07, niepublikowany

    Odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. jest stosownym świadczeniem, służącym przystosowaniu się uprawnionego do zmienionych warunków, nie obejmuje więc utraty wszystkich możliwych w przyszłości korzyści od osoby, która utraciła życie. Przy określeniu wysokości dochodzonego odszkodowania nie można więc brać pod uwagę rachunkowego wyliczenia strat poniesionych przez poszkodowanego na skutek nie otrzymania części zarobków zmarłego, która przypadała na poszkodowanego w trakcie jego życia.

    Wysokość odszkodowania dla najbliższych członków rodziny powinna być umiarkowana, a kryteria tego odszkodowania są inne niż przy naprawieniu szkody osobie, która sama doznała obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia.

    To stosowne odszkodowanie powinno obejmować „wypośrodkowaną" kwotę w stosunku do całokształtu okoliczności sprawy, a więc także tych, które Sąd Apelacyjny bezpodstawnie uznał za pozbawione doniosłości, choć powinno także uwzględniać zróżnicowanie dochodów i majątku obywateli w dzisiejszej rzeczywistości społeczno-gospodarczej.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2010 roku, Sygn. akt I ACa 207/10, niepublikowany

    Zupełnie odmiennie ocenić trzeba sytuację powodów ... i ... Zwłaszcza pierwszy z nich doznał znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, nieodwracalnego i powodującego ogromne skutki w sferze majątkowej i niemajątkowej. Zauważyć też trzeba ,że silne doznania psychiczne przełożyły się na osłabienie kondycji fizycznej i upadek sił skutkujący wydatkami finansowymi . Powód ten wykazał też w sposób nie budzący wątpliwości ,że przemiana życia spowodowana śmiercią żony, zwiększyła jego wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego a jednocześnie umniejszyła jego zasoby finansowe wskutek utraty stałych i doraźnych dochodów żony .Zebrany materiał dowodowy w postaci zeznań wszystkich powodów, świadków, pozwala na jednoznaczny wniosek o spełnieniu przesłanek  koniecznych do przyznania odszkodowania o którym mowa w art. 446 § 3 k.c.

     (...) Niewątpliwy był uszczerbek majątkowy ... skoro utrzymywany był przez  oboje rodziców a śmierć matki spowodowała znaczne ograniczenie bieżących źródeł utrzymania. W związku przyczynowym z utratą matki pozostaje też przedłużenie studiów na skutek załamania się po jej śmierci i niemożności kontynuowania nauki .Powód ten później osiągnie samodzielność i podejmie pracę po zakończeniu studiów przez co później uzyska dochody na swe utrzymanie. Brak aktywności życiowej ... nie był tak znaczący jak pogorszenie sytuacji życiowej jego ojca ,co uwzględnił Sąd Okręgowy  przyznając mu niższą kwotę jako odszkodowanie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego  kwota 30.000 zł zasądzona na rzecz ... spełnia funkcję „stosownego odszkodowania" w rozumieniu art. 446§ 3 k.c. i pozwoli mu przystosować się do zmienionych warunków  życiowych. W realiach  życia społeczeństwa, kosztów utrzymania osoby dorosłej nie można uznać by wyżej wymieniona kwota była wygórowana czy znacząco odbiegała od  przyznawanych odszkodowań w  sprawach o  podobnym stanie faktycznym.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2010 roku, sygn. akt I 1503/09, niepublikowany

    Zasadne jest roszczenie powódki oparte o art. 446 § 3 k.c. Zgodnie z jego brzmieniem Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Dochodząc odszkodowania na tej podstawie, powódka miała za zadanie udowodnić w myśl art. 6 k.c., że jej sytuacja życiowa uległa pogorszeniu. Pogorszenie sytuacji życiowej nie obejmuje jedynie pogorszenia sytuacji materialnej ale także sytuacji niematerialnej, w tym stanu psychicznego. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 30.09.2009r. V CSK 250/09 LEX nr 529732, który dodatkowo stwierdził, że szczególny charakter szkody rekompensowanej "stosownym", a nie "należnym" odszkodowaniem oznacza w konsekwencji potrzebę daleko idącej indywidualizacji zakresu świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 k.c. i sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach. Dalej Sąd Najwyższy stwierdził, że znaczne pogorszenie sytuacji życiowej obejmuje nieuchwytne i trudne do wyliczenia szkody nie tylko polegające  na pogorszeniu sytuacji materialnej, ale na utracie realnej możliwości polepszenia, a nawet tylko ustabilizowania szeroko rozumianej sytuacji życiowej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 16.10.2008r. III CSK 143/08 LEX nr 470015. Zwrot „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej" był przedmiotem wykładni w uzasadnieniu do wyroku Sądu Najwyższego z 16.04.2008r.-V CSK 544/07 LEX nr 424335, który uznał, że należy go odczytywać nie tylko w materialnym aspekcie zmienionej sytuacji bliskiego członka rodziny zmarłego, ale w szerszym kontekście, uwzględniającym przesłanki pozaekonomiczne określające tę sytuację. Do tych ostatnich niewątpliwie zaliczyć należy utratę oczekiwania przez osobę poszkodowaną na pomoc i wsparcie członka rodziny, których mogła ona zasadnie spodziewać się w chwilach wymagających takich zachowań. Dlatego też wszystkie te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy określaniu należnego uprawnionemu stosownego odszkodowania. Podobnie wyrok Sądu Najwyższego z 13.05.1969r. II CR 128/69 OSPiKA 1970 poz. 122 i z 8.07.1974r. I CR 361/74 OSPiKA 1975 poz. 205.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2009 roku, sygn. akt I ACa 747/09, niepublikowany

    (wyrok Sądu Okręgowego w tej samej sprawie - kliknij tutaj)

    Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej uprawnionego w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. zależne jest od rozmiarów ujemnych następstw o charakterze majątkowym, a także zmian w sferze dóbr niematerialnych uprawnionego wywołanych przez śmierć osoby bliskiej, już istniejących oraz dających się przewidzieć w przyszłości na podstawie zasad doświadczenia życiowego. Jego ocena powinna być oparta na szczegółowej analizie sytuacji osoby uprawnionej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki i trudności życiowe, stan zdrowia (w tym jego ewentualne pogorszenie wywołane śmiercią osoby najbliższej) wiek, stosunki rodzinne i majątkowe, a w odniesieniu do małoletnich dzieci dodatkowo wpływają na warunki wychowawcze i na jej porównaniu z sytuacją, w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby nie śmierć osoby bliskiej (por.: wyrok SN z dn. 16 października 2008 r., III CSK 143/08, LEX nr 470015).


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2009 roku, sygn. akt XII C 1063/08, niepublikowany

    (wyrok Sądu Apelacyjnego w tej samej sprawie – kliknij tutaj)

    Odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 k.c. ma za zadanie wyrównanie wyrządzonego uszczerbku o charakterze majątkowym - związanego ze śmiercią żywiciela, który nie może być zaspokojony przez przyznaną rentę wyrównawczą. Już z powyższego wynika, że wymienione odszkodowanie służy uprawnionym niezależnie od renty wyrównawczej, w związku z czym fakt zaspokojenia poszkodowanym szkody wynikłej z utraty świadczeń o charakterze alimentacyjnym (art. 446 § 2 k.c.) nie ma wpływu na wysokość należnego im odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. Decydującą przesłanką jest, czy w związku ze śmiercią ojca i męża powódki i powodów ich sytuacja życiowa uległa znacznemu pogorszeniu.


  • Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie z dnia 29 września 2009 roku, sygn. akt I C 1626/08, niepublikowany

    Przepis art. 446 k.c. przewiduje trzy roszczenia przysługujące osobom najbliższym zmarłego, którzy w związku z jego śmiercią ponieśli szkodę majątkową i które mogą być dochodzone od zobowiązanego do naprawienia szkody. Jednym z tych roszczeń jest możliwość żądania stosownego odszkodowania, jeżeli wskutek śmierci osoby bliskiej nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej (§3).

    Odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. obejmuje szkodę majątkową prowadzącą do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej, nie obejmuje natomiast szkody  niemajątkowej, tj. krzywdy. Zadośćuczynienia za doznaną krzywdę może dochodzić sam  poszkodowany, a w wypadku jego śmierci jego spadkobiercy - tylko zaś wtedy, gdy roszczenie to zostało uznane na piśmie, albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego (art. 445 § 3 k.c.). Nie jest to jednak zadośćuczynienie za krzywdę bliskich, ale za krzywdę poszkodowanego. W niniejszej sprawie strona powodowa dochodziła naprawienia szkody, którą sama doznała i oparła je na przepisie art. 446 § 3 k.c. Sąd ograniczył zatem swoje rozważania tylko do zbadania zasadności w/w roszczenia.


  • Wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 30 czerwca 2009 roku, sygn. akt 30 czerwca 2009 roku, niepublikowany

    (...) zasadniczą   przesłanką    warunkującą    powstanie     roszczenia odszkodowawczego jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby, uprawnionej do dochodzenia takiego roszczenia. Przez sytuację życiową należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno wymierzalne wartości ekonomiczne (zob. Kodeks Cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka wydanie 2008). Sytuacja życiowa w świetle art. 446 § 3 k.c. musi ulec znacznemu pogorszeniu, aby możliwe było dochodzenie roszczenia. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, ale także na utracie realnej możliwości polepszenia warunków życia. Należy tu zaliczyć także doznanie silnego wstrząsu psychicznego na skutek tragicznej śmierci osoby najbliższej, co pociąga za sobą osłabienie aktywności życiowej, zmniejszenie zarobków i zwiększenie wydatków poniesionych na leczenie lub na pomoc innych osób (tak tramie SN w wyroku z dnia 8 maja 1969r., II CR 114/69, OSN 1970 nr 7-8 poz. 129). Dla oceny znacznego pogorszenia sytuacji życiowej trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim stan rzeczy istniejący w chwili śmierci bezpośrednio poszkodowanego, a jeżeli pogorszenie się pogłębia, to okoliczność tę należy uwzględnić aż do daty wyrokowania. Konieczne jest zatem ustalenie przez Sąd, że śmierć poszkodowanego spowodowała znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby najbliższej, które przejawia się w utracie pomocy i wsparcia w rozmaitych sytuacjach życiowych.


  • Wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 21 grudnia 2009 roku, sygn. akt I C 443/09, niepublikowany

    Stosowne odszkodowanie należy się członkom najbliższej rodziny zmarłego poszkodowanego (a nie każdej osobie bliskiej), do kręgu której zaliczyć należy przede wszystkim rodziców zmarłego. Zakres stosownego odszkodowania ustalany jest w związku ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej. Odszkodowanie to nie opiera się zatem na zasadzie pełnej kompensacji w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. Konieczne jest natomiast - ustalenie, że śmierć poszkodowanego spowodowała znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby bliskiej przejawiające się w utracie wsparcia i pomocy w rozmaitych sytuacjach życiowych, w organizowaniu codziennych spraw, w utracie szansy na pomoc w przyszłości, gdy byłaby ona szczególnie pożądana ze względu na wiek takiej osoby. Dodatkowymi przesłankami oceny odszkodowania mogą być okoliczności związane ze stanem zdrowia, warunkami życia, kwalifikacjami zawodowymi tej osoby, a nawet jej zaradnością życiową.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2008 roku, sygn. akt IV CSK 113/08, niepublikowany

    Indywidualizacja świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 k.c. sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 roku, sygn. akt V CSK 250/09, niepublikowany

    Przepis art. 446 § 3 k.c. służy możliwości częściowego choćby zrekompensowania szczególnej postaci uszczerbku, którym jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej (a nie naprawieniu klasycznej szkody majątkowej), powstałego w następstwie tragicznego zdarzenia, którym jest śmierć najbliższego członka rodziny wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Dlatego sformułowanie w art. 446 § 3 k.c. o "znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej" nadaje odszkodowaniu z tego przepisu charakter szczególny. Chodzi tu wprawdzie o szkodę o charakterze majątkowym, jednak najczęściej ściśle powiązaną i przeplatającą się z uszczerbkiem o charakterze niemajątkowym, a więc o szkodę często trudną do uchwycenia i ścisłego matematycznie zmierzenia, którą zazwyczaj wywołuje śmierć najbliższego członka rodziny. Taki szczególny charakter szkody rekompensowanej "stosownym", a nie "należnym" odszkodowaniem oznacza w konsekwencji potrzebę daleko idącej indywidualizacji zakresu świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 k.c. i sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach.

    Jeżeli powód dochodzi zapłaty określonej kwoty tytułem odszkodowania z odsetkami za opóźnienie od danego dnia, wcześniejszego aniżeli dzień wyrokowania, a w toku postępowania okazało się, jaka część tej kwoty istotnie należała się powodowi od tego dnia, to odsetki za opóźnienie w zapłacie należnej kwoty powinny być zasądzone od daty żądania, zważywszy, że strona pozwana nie twierdzi nawet, iż odszkodowanie zostało ustalone z uwzględnieniem cen obowiązujących w dniu wyrokowania.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 19 października 2006 roku, sygn. akt I ACa 394/06, niepublikowany

    Celem odszkodowania, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c. jest zrekompensowanie rzeczywistego znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powoda. Roszczenie to ma więc odnosić się do uszczerbku majątkowego i mimo, że elementy tego uszczerbku nie są precyzyjnie w przepisie wymienione, to nie mogą być one wyłącznie uzasadnione cierpieniami psychicznymi towarzyszącymi śmierci osób najbliższych (wyrok SN z dnia 25 lipca 2000 r., III CKN 842/98, LEX nr 51357).


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2004 r. , sygn. akt IV CK 445/03, M.Prawn. 2006/6/315

    Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego (niewyczerpujące hipotezy art. 446 § 2 k.c.), jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Sam ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei po śmierci dziecka nie stanowią podstawy do żądania odszkodowania. Jeśli jednak te negatywne emocje wywołały chorobę, osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności dnia codziennego, to, bez szczegółowego dociekania konkretnych zdarzeń lub stopnia ich prawdopodobieństwa, można na zasadzie domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.) przyjąć, że pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego. 


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt I CSK 465/06, niepublikowany

    Odszkodowanie należne na podstawie art. 446 § 3 k.c. nie jest pełnym w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., skoro jest "stosownym" świadczeniem, to jest takim które posłuży przystosowaniu się uprawnionego do zmienionych warunków. Nie obejmuje więc utraty wszystkich możliwych w przyszłości korzyści od osoby, która utraciła życie. Przy określeniu wysokości dochodzonego odszkodowania nie można więc brać pod uwagę rachunkowego wyliczenia strat poniesionych przez poszkodowanego na skutek nieotrzymania części zarobków zmarłego, która przypadała na poszkodowanego w czasie jego życia.


  • Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1970 r., sygn. akt III PZP 22/70, OSNC 1971/7-8/120

    Roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 k.c. przechodzi na spadkobierców uprawnionego.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt V CSK 459/06, niepublikowany

    Pod pojęciem znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., należy rozumieć nie tylko pogorszenie się sytuacji materialnej osoby bliskiej zmarłego poszkodowanego, ale także pogorszenie się sytuacji takiej osoby w zakresie pozaekonomicznym. 


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach, z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt III Ca 385/08, niepublikowany

    Przepis art. 446 § 3 k.c. stanowi środek naprawienia takich szkód majątkowych, które nie ulegają wyrównaniu na innych podstawach, zwłaszcza przez zasądzenie renty. Jeżeli więc brak przesłanek do jej zasądzenia, to fakt ten nie może wpływać na zwiększenie odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby uprawnionej.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 listopada 2006 r., sygn. akt I ACa 1145/06, niepublikowany

    Zgodnie z art. 445 § 1 kc w związku z art. 444 § 1 kc Sąd może przyznać poszkodowanemu   zadośćuczynienie   za   doznawaną   krzywdę   w   razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia.  Skutki w postaci uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia muszą wynikać z samego zdarzenia wywołującego szkodę. Wymienione skutki muszą być bezpośrednim a nie pośrednim   następstwem   zdarzenia   sprawczego,   na   przykład   nie  jest poszkodowanym  osoba,  która  na  widok  ciężko  zranionego  człowieka w wypadku drogowym doznała ataku serca.


  • wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 18 marca 2008 r., sygn. II C 80/06, niepublikowany

    Śmierć poszkodowanego może wywołać bardzo różne następstwa, które przejawiają się między innymi uczuciem osamotnienia i trudności życiowych. Pogorszeniem sytuacji życiowej jest również doznanie silnego wstrząsu psychicznego związanego ze śmiercią osoby bliskiej. Szczególnie silnego wstrząsu doznają małoletnie dzieci, które nagle tracą swoją matkę, zatem osobę sobie najbliższą, wskutek czego zostają pozbawione opieki.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 13 marca 2006 r., sygn. akt II C 1/06, niepublikowany

    Utrata przez powódkę, która w chwili śmierci matki miała 15 lat i wchodziła w trudny okres dojrzewania, osobistych starań matki o utrzymanie i wychowanie w postaci opieki, gotowania, prania, prasowania, pomocy w nauce, możliwościach wspólnego spędzania wakacji i ferii zimowych, wspólnych rozmów o życiu, utraty wsparcia psychicznego mającego wpływ na przyszłą postawę życiową dziecka w odniesieniu do różnych problemów i sytuacji życiowych, z całą pewnością uzasadniało przyznanie odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 kc . Szkody, te jakkolwiek w swojej istocie są niematerialne, to jednak są szkodami materialnymi, gdyż czynności z zakresu pomocy, opieki, wychowania, itp. mogą być wykonane odpłatnie przez inne osoby. To, że wykonuje je obecnie babcia powódki ich charakteru nie zmienia.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt II C 8/05, niepublikowany

    Niewątpliwie w związku ze śmiercią męża sytuacja materialna uległą znacznemu pogorszeniu.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1985 r. IV CR 398/85, niepublikowany

    Znaczny jest rozmiar pogorszenia sytuacji osób bliskich wskutek tego, że cała rodzina została pozbawiona opieki i pomocy zmarłego w sprawach życia codziennego, zaś małżonka będzie obarczona całym ciężarem troski i pieczy nad dziećmi.


  • uchwała SN z dnia 1966.10.03 III CZP 17/66 OSNC 1968/1/1 7 sędziów - zasada prawna
    Umowa, na podstawie której poszkodowany otrzymuje zamiast renty z tytułu czynu niedozwolonego jednorazowe odszkodowanie jest dopuszczalna, jeżeli jej zawarcie usprawiedliwiają ważne powody.

    Umową taką nie można jednak objąć ewentualnej szkody, jaka może powstać w przyszłości.

  • wyrok SN z dnia 1967.07.25 I CR 81/67 OSNC 1968/3/48
    Przepis art. 446 § 3 k.c. wprowadził zarówno w stosunku do przepisu art. 166 k.z., jak i w stosunku do poglądów orzecznictwa wykształconego na gruncie tego ostatniego przepisu zmianę, że roszczenie członków rodziny zmarłego nie ma charakteru "zadośćuczynienia za krzywdę moralną", lecz stanowi odszkodowanie. W odróżnieniu od przyjętej wykładni art. 166 k.z. - przepis art. 446 § 3 k.c. wymaga istnienia znacznego pogorszenia sytuacji życiowej członków rodziny zmarłego. Dotychczasowe kryteria pogorszenia się w tej sytuacji przyjęte w tym orzecznictwie mogą być obecnie stosowane tylko odpowiednio, jeżeli uwzględniają element znacznego pogorszenia sytuacji.

  • wyrok SN z dnia 1968.02.06 I CR 654/67 OSNC 1969/1/14
    Utrata przez dziecko osobistych starań matki o jego utrzymanie i wychowanie stanowi przede wszystkim o pogorszeniu się sytuacji życiowej dziecka, uzasadniającym odszkodowanie na podstawie art. 446 § 3 k.c. Jeśli zaś utrata ta dotyczy także świadczonych przez matkę dziecka usług, które nie wymagają jej osobistych starań, to powstała w ten sposób szkoda podlega wyrównaniu w drodze renty.

  • wyrok SN z dnia 1969.05.08 II CR 114/69 OSNC 1970/7-8/129
    Jeżeli członek rodziny dozna na skutek silnego wstrząsu psychicznego spowodowanego tragiczną śmiercią osoby najbliższej znaczniejszych zmian w stanie zdrowia, to zachodzą przesłanki do zasądzenia na jego rzecz odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 k.c.

  • wyrok SN z dnia 1970.08.05 II CR 313/70 OSNC 1971/3/56
    Jeżeli pozamałżeńskie dziecko było wychowywane i utrzymywane przez dziadków, to okoliczność, że matka żyje i jest zdolna do alimentacji dziecka, nie stoi na przeszkodzie do uznania, iż śmierć dziadka znacznie pogorszyła sytuację życiową dziecka, oraz do zasądzenia na rzecz tego dziecka odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 k.c.

  • wyrok SN z dnia 1972.10.30 III CRN 254/72 OSNC 1973/9/159
    Na poczet świadczeń z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, należnych - w wyniku zderzenia z innym pojazdem mechanicznym - poszkodowanej w wypadku osobie bliskiej kierowcy pojazdu mechanicznego, nie można zaliczyć świadczeń przyznanych i wypłaconych tej osobie z obowiązkowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków w związku ze śmiercią kierowcy w tym samym wypadku (§ 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311).

  • wyrok SN z dnia 1974.08.09 II CR 396/74 OSNC 1975/5/86
    Okoliczność, że dwa zdarzenia nastąpiły w wyniku jednego wypadku komunikacyjnego, nie ma wpływu ani na zasadę, ani na wysokość roszczeń dochodzonych przez poszkodowanego. Roszczenie poszkodowanego o zadośćuczynienie za krzywdę, wyrządzoną mu przez spowodowanie uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia (art. 445 § 1 k.c.), oraz roszczenie o odszkodowanie w związku ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej wskutek śmierci ojca są roszczeniami odrębnymi i od siebie niezależnymi.

  • wyrok SN z dnia 1980.06.03 II CR 148/80 OSNC 1981/2-3/29
    Odprawa pośmiertna nie podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego poszkodowanemu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego.

  • wyrok SN z dnia 1980.08.19 IV CR 283/80 OSNC 1981/5/81
    W sprawie o naprawienie szkody kwestia nasilenia winy sprawcy nie wpływa na wysokość odszkodowania. Jednakże swoistość roszczenia o naprawienie szkody na podstawie art. 446 § 3 k.c. przemawia za przyjęciem, że w pewnym zakresie, węższym niż przy określaniu wysokości zadośćuczynienia, wspomniana kwestia wpływa na wysokość odszkodowania.

  • wyrok s.apel. w Poznaniu z dnia 1994.03.29 I ACr 758/93 Wokanda 1994/8/52
    Celem odszkodowania przyznanego na podstawie art. 446 § 3 k.c. ma być zrekompensowana rzeczywistego znacznego pogorszenia sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego, nie może być ono natomiast żródłem wzbogacenia się tych osób.

  • wyrok s.apel. w Łodzi z dnia 1997.07.23 I ACa 34/97 OSAŁ 1998/2-3/24
    Odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. i odsetki za opóźnienie z art. 481 § 1 k.c. z chwilą ich powstania stanowią odrębne i niezależne od siebie roszczenia i nie mogą na siebie wzajemnie oddziaływać. W szczególności nie można zmniejszać odszkodowania z uwagi na wysokość odsetek spowodowaną znacznym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, jak również nie można ograniczać wysokości odsetek z uwagi na wysokość roszczenia odszkodowawczego. Operacje takie prowadziłyby bowiem do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania dłużnika, odnoszącego korzyści z nieterminowego wykonania zobowiązania.

  • wyrok s.apel. w Łodzi z dnia 1998.01.28 I ACa 740/97 OSAŁ 1998/2-3/21
    Nie zaskarżenie przez poszkodowanego postanowienia sędziego komisarza o ustaleniu listy wierzytelności, w którym jego wierzytelność do upadłego Zakładu Ubezpieczeń z tytułu szkód związanych z wypadkiem komunikacyjnym uznana została tylko w części nie ma wpływu na wynikający z art. 446 § 1 i 3 k.c. w związku z art. 446 § 1 k.c. i art. 435 § 1 k.c. zakres odpowiedzialności sprawcy wypadku. Kwoty wypłacone poszkodowanemu w postępowaniu upadłościowym podlegają natomiast odliczeniu od odszkodowania przyznanego mu przez Sąd w oparciu o art. 446 § 1 i 3 k.c. w procesie przeciwko posiadaczowi pojazdu - sprawcy szkody.

  • wyrok s.apel. w Łodzi z dnia 1998.07.23 I ACa 343/97 OSA 1999/1/2
    Odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. i odsetki za opóźnienie z art. 481 § 1 k.c. z chwilą ich powstania stanowią odrębne i niezależne od siebie roszczenia i nie mogą na siebie wzajemnie oddziaływać. W szczególności nie można zmniejszać odszkodowania z uwagi na wysokość odsetek spowodowaną znacznym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, jak również nie można ograniczać wysokości odsetek z uwagi na wysokość roszczenia odszkodowawczego. Operacje takie prowadziłyby bowiem do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania dłużnika, odnoszącego korzyści z nieterminowego wykonania zobowiązania.

  • wyrok s.apel. w Białymstoku z dnia 2001.02.06 I ACa 30/01 OSA 2001/9/49
    Przyznane w oparciu o art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie ma na celu naprawienie szkody majątkowej, która nie jest uwzględniona przy zasądzaniu renty osobom uprawnionym. Dla oceny znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej miarodajny jest stan w chwili śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej z tym, że jeżeli ma miejsce pogarszanie się tej sytuacji, to uwzględnia się też sytuację z daty wyrokowania.

  • wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 2001.04.19 I ACa 23/01 Wokanda 2002/7-8/77
    Ocena, czy nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji członków rodziny zmarłego nie może odnosić się wyłącznie do stanu z dnia śmierci poszkodowanego, ale musi prowadzić do porównania hipotetycznego stanu odzwierciedlającego sytuację, w jakiej w przyszłości znajdowaliby się bliscy zmarłego, do sytuacji, w jakiej znajdują się w związku ze śmiercią poszkodowanego.

  • wyrok s.apel. w Białymstoku z dnia 2002.04.18 I ACa 399/02 OSA 2003/3/12
    O przyznanych w art. 446 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego roszczeniach o rentę i odszkodowanie należy rozstrzygać mając na względzie - poza zawartymi w tych przepisach wskazówkami - podstawowe zasady obowiązującego porządku prawnego, w tym wyrażoną w art. 5 k.c. klauzulę zasad współżycia społecznego. Stoi ona na przeszkodzie czerpaniu przez osoby formalnie uprawnione korzyści ze sprzeciwiającego się porządkowi prawnemu postępowania zmarłej osoby bliskiej. Na wysokość tych świadczeń nie mogą mieć więc wpływu osiągane przez nią nielegalnie dochody.

    Inne - poza uprawnionymi do alimentów - osoby bliskie, którym zmarły dostarczał stale środków utrzymania, mogą żądać renty na podstawie art. 446 § 1 zdanie 2 k.c., jeżeli z okoliczności wynika, że przemawiają za tym zasady współżycia społecznego. Ciężar dowodu tych okoliczności spoczywa na powodzie.

  • wyrok SN z dnia 2005.04.13 IV CK 648/04 OSNC 2006/3/54
    Pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT