Renta dla osób bliskich w razie śmierci poszkodowanego

  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt IV CSK 416/11, opubl. LEX nr 121823

    Przepis art. 446 § 2 k.c. przewiduje dwie przesłanki określenia wysokości renty dla osoby uprawnionej: jej potrzeby oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego. Ponieważ pierwsza przesłanka nie została niczym ograniczona, przeciwnie niż podobna przesłanka przewidziana w art. 135 k.r.o., może ona obejmować wszystkie potrzeby uprawnionego, których został pozbawiony w wyniku czynu niedozwolonego, rzeczywiście zaspokajane przez zmarłego, a nie tylko potrzeby "usprawiedliwione". Jednakże wysokość należnej na podstawie art. 446 § 2 k.c. renty alimentacyjnej została ograniczona przez wprowadzenie drugiej przesłanki w postaci "możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego", które determinują wysokość renty, a więc jednocześnie determinują zakres potrzeb uprawnionego, które mogą być zaspokojone przez zasądzenie takiej renty. Renta ta może być wyższa niż alimenty przewidziane w art. 135 k.r.o., jednakże nie może być wyższa niż uzasadniona możliwościami zarobkowymi i majątkowymi zmarłego.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 702/09, opubl. LEX nr 688668

    Warunki zasądzenia renty wyznaczone zostały w art. 446 § 2 k.c.; wskazują one również na zakres uznaniowości sądu, bez potrzeby sięgania do art. 322 k.p.c.

    Przepis art. 446 § 2 k.c. uzależnia skuteczne domaganie się zasądzenia renty od istnienia obowiązku alimentacyjnego po stronie osób zmarłych (art. 128, art. 133 k.r.o.), ich możliwości zarobkowych i majątkowych oraz zakresu potrzeb uprawnionego (art. 135 § 1 k.r.o.). Renta ma charakter odszkodowawczy, stanowi wynagrodzenie straty, jakiej doznała osoba uprawniona do alimentacji przez niemożność uzyskania świadczenia zezwalającego na zaspokojenie jej wszystkich potrzeb. Zmierza zatem do restytucji, w granicach możliwych do zrealizowania, stanu rzeczy, jaki istniał w chwili zdarzenia wywołującego szkodę. Określenie wysokości należnego uprawnionemu świadczenia uwzględniać powinno kwotę, jaką zobowiązany alimentowałby go oraz otrzymywaną od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę rodzinną. Przy ustalaniu zakresu zobowiązania zmarłego, który był obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, sąd musi dokonać oceny nie tylko rzeczywiście uzyskiwanych przez niego dochodów, ale jego możliwości zarobkowych. Wyznaczenie tych możliwości powinno być oparte na realnych podstawach, przemawiających za tym, że z dużym stopniem prawdopodobieństwa zmarły osiągnąłby oznaczone dochody.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2009 roku, sygn. akt I ACa 747/09, niepublikowany

    (wyrok Sądu Okręgowego w tej samej sprawie - kliknij tutaj)

    Przy ustalaniu wysokości renty wyrównawczej o której mowa w art. 446 § 2 k.c. sąd musi dokonać oceny nie tylko rzeczywiście uzyskiwanych przez zmarłego dochodów, ale także uwzględnić jego „możliwości zarobkowe". Celem renty odszkodowawczej jest naprawienie szkody polegającej na tym, że uprawniony do alimentów nie może ich uzyskać wobec śmierci zobowiązanego. Istotną zatem kwestią dla przyznania renty wyrównawczej w odpowiedniej wysokości jest ustalenie tak możliwości zarobkowych  zmarłego jak i - usprawiedliwionych potrzeb poszkodowanych.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2009 roku, sygn. akt XII C 1063/08, niepublikowany

    (wyrok Sądu Apelacyjnego w tej samej sprawie – kliknij tutaj)

    Roszczenia przewidziane w art. 446 § 2 i 3 k.c. mają charakter szczególny. Ich swoisty charakter polega na tym, iż:

    1) roszczenia z art. 446 k.c. przysługują z tytułu uszczerbku doznanego wskutek śmierci bezpośrednio poszkodowanego,

    2) mimo majątkowego charakteru tych roszczeń są one związane ze sferą ściśle osobistych interesów człowieka, będących pochodną więzi rodzinnych lub innych silnych więzi emocjonalnych.

    Przepis art. 446 § 2 k.c. określa przesłanki ustanowienia renty wyrównawczej na rzecz osób pośrednio poszkodowanych w sytuacji śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej. Zgodnie z jego brzmieniem, osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, iż wymagają tego zasady współżycia społecznego.

    „Do renty ma prawo także nasciturus poczęty, lecz nieurodzony jeszcze w chwili śmierci ojca" (SN w wyroku z dnia 4 kwietnia 1966 roku, II PR 139/66, opubl. OSNCP 1966 /nr 9, poz. 158). Zasadne jest więc domaganie się renty również przez nieurodzonego jeszcze w chwili śmierci ojca powoda K.S..


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2009 roku, sygn. akt II Ca 257/09, niepublikowany

    Przepis art. 446 § 2 k.c. stanowi, że osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2008 roku, sygn. akt IV CSK 113/08, niepublikowany

    Indywidualizacja świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 k.c. sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach.


  • wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 18 marca 2008 r., sygn. II C 80/06, niepublikowany

    Świadczenia przyznane wskutek umieszczenia w rodzinie zastępczej nie podlegają zaliczeniu na poczet renty przysługującej od odpowiedzialnego za śmierć rodzica.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 13 marca 2006 r., sygn. akt II C 1/06, niepublikowany

    Renta odszkodowawcza przewidziana w art.446§2 kc ma na celu wyrównanie szkody poniesionej przez śmierć osoby obowiązanej do alimentacji. Szkoda taka nie występuje, jeżeli została pokryta w całości rentą z ubezpieczenia społecznego, którą otrzymuje osoba uprawniona do alimentacji ze strony zmarłego rodzica.


  • uchwała SN z dnia 1966.10.03 III CZP 17/66 OSNC 1968/1/1 7 sędziów - zasada prawna
    Umowa, na podstawie której poszkodowany otrzymuje zamiast renty z tytułu czynu niedozwolonego jednorazowe odszkodowanie jest dopuszczalna, jeżeli jej zawarcie usprawiedliwiają ważne powody.

    Umową taką nie można jednak objąć ewentualnej szkody, jaka może powstać w przyszłości.

  • wyrok SN z dnia 1968.02.06 I CR 654/67 OSNC 1969/1/14
    Utrata przez dziecko osobistych starań matki o jego utrzymanie i wychowanie stanowi przede wszystkim o pogorszeniu się sytuacji życiowej dziecka, uzasadniającym odszkodowanie na podstawie art. 446 § 3 k.c. Jeśli zaś utrata ta dotyczy także świadczonych przez matkę dziecka usług, które nie wymagają jej osobistych starań, to powstała w ten sposób szkoda podlega wyrównaniu w drodze renty.

  • uchwała SN z dnia 1968.05.28 III CZP 50/68 OSNC 1969/2/23
    Okoliczność, że ojciec dziecka, na rzecz którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponowne małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty.

  • wyrok SN z dnia 1972.10.30 III CRN 254/72 OSNC 1973/9/159
    Na poczet świadczeń z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, należnych - w wyniku zderzenia z innym pojazdem mechanicznym - poszkodowanej w wypadku osobie bliskiej kierowcy pojazdu mechanicznego, nie można zaliczyć świadczeń przyznanych i wypłaconych tej osobie z obowiązkowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków w związku ze śmiercią kierowcy w tym samym wypadku (§ 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311).

  • wyrok SN z dnia 1983.05.23 IV CR 152/83 OSNC 1984/1/6
    Spadek siły nabywczej pieniądza sam przez się nie może prowadzić do automatycznego znacznego podwyższenia zasądzonych świadczeń odszkodowawczych.

  • wyrok SN z dnia 1986.12.16 IV CR 442/86 OSNC 1988/4/49
    Pomoc pieniężna, przyznana na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1979 r. w sprawie rodzin zastępczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 48, poz. 256) dziecku umieszczonemu w rodzinie zastępczej, nie podlega zaliczeniu na poczet renty przysługującej mu od osoby odpowiedzialnej za śmierć jego rodziców (art. 446 § 2 k.c.).

  • wyrok SN z dnia 1990.08.24 I CR 422/90 OSNC 1991/10-12/124
    O istnieniu obowiązku alimentacyjnego między małżonkami pozostającymi we wspólnym pożyciu - jako przesłanki renty odszkodowawczej - nie przesądza okoliczność, czy pozostały przy życiu małżonek pracuje zarobkowo.

  • wyrok s.apel. w Warszawie z dnia 1994.08.18 I ACr 169/94 Wokanda 1995/7/47
    Jeżeli poszkodowany, który przyczynił się do powstania szkody, następnie zmarł, a odszkodowania dochodzą osoby uprawnione z art. 446 kc jako poszkodowane pośredni, przyczynienie się zmarłego powoduje zmniejszenie odszkodowania dla tych osób na podstawie art. 362 kc. W takim wypadku ustalenia wyroku skazującego sprawcę śmierci (art. 11 kpc.) nie wyłączają ustalenia, w jakim stopniu zmarły przyczynił się do doznanej szkody i tym samym zmniejszenia odszkodowania na podstawie tegoż przepisu należnego osobom uprawnionym.

  • wyrok SN z dnia 1998.05.19 II UKN 51/98 OSNP 1999/10/348
    Domaganie się renty uzupełniającej zamiast jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy stanowi wystąpienie z nowym roszczeniem i jest w postępowaniu apelacyjnym niedopuszczalne.
  • wyrok SN z dnia 1998.09.11 II UKN 195/98 OSNP 1999/18/588
    Okolicznością istotną w ocenie zasadności żądania renty uzupełniającej przez osobę, względem której ciążył na pracowniku zmarłym na skutek wypadku przy pracy ustawowy obowiązek alimentacyjny, jest proporcja między wysokością otrzymywanej przez tę osobę renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego a zakresem obowiązku alimentacyjnego ciążącego na zmarłym.

  • wyrok s.apel. w Białymstoku z dnia 2002.04.18 I ACa 399/02 OSA 2003/3/12
    O przyznanych w art. 446 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego roszczeniach o rentę i odszkodowanie należy rozstrzygać mając na względzie - poza zawartymi w tych przepisach wskazówkami - podstawowe zasady obowiązującego porządku prawnego, w tym wyrażoną w art. 5 k.c. klauzulę zasad współżycia społecznego. Stoi ona na przeszkodzie czerpaniu przez osoby formalnie uprawnione korzyści ze sprzeciwiającego się porządkowi prawnemu postępowania zmarłej osoby bliskiej. Na wysokość tych świadczeń nie mogą mieć więc wpływu osiągane przez nią nielegalnie dochody.

    Inne - poza uprawnionymi do alimentów - osoby bliskie, którym zmarły dostarczał stale środków utrzymania, mogą żądać renty na podstawie art. 446 § 1 zdanie 2 k.c., jeżeli z okoliczności wynika, że przemawiają za tym zasady współżycia społecznego. Ciężar dowodu tych okoliczności spoczywa na powodzie.

  • wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 2002.09.13 I ACa 288/02 OSA 2003/7/28
    Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.

  • wyrok SN z dnia 2003.12.19 III CK 155/02 OSNC 2005/1/18
    W sprawie o zasądzenie renty na podstawie art. 446 § 2 k.c. - wytoczonej przez żonę, zamieszkałą na Ukrainie, w związku ze śmiercią męża w wyniku wypadku samochodowego, który nastąpił w Polsce - ustalenie istnienia uprawnienia do alimentacji wymaga zastosowania prawa ukraińskiego (art. 29 ust. 1 umowy między Rzeczypospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, sporządzonej w Kijowie dnia 24 maja 1993 r., Dz. U. z 1994 r. Nr 96 , poz. 465 i 466 ze zm.).

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT