Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2000 r., sygn. akt II CKN 1068/98, niepublikowany

Przepis art. 824 § 2 kc daje uprawnienie każdej ze stron umowy ubezpieczenia do podjęcia inicjatywy zmierzającej do zmniejszenia sumy ubezpieczenia, a w konsekwencji i obniżenia składki. Uprawnienie do dokonania przez ubezpieczyciela zmniejszenia sumy ubezpieczenia a wynikające z art. 824 § 2 kc, nie może być jednak postrzegane przez powoda w kategoriach obowiązku pozwanego.


Sąd drugiej instancji wyrokiem z dnia 9 lipca 1998 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji uchylającego wyrok zaoczny z dnia 7 listopada 1997 r. i oddalającego powództwo o zapłatę.

Sąd odwoławczy przyjął jako własne zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji jak również wyprowadzone przezeń wnioski w oparciu o ten stan faktyczny.

Wskazując na konkretne postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia AC pozwanego, a mianowicie zawarte w § 1 ust. 5, § 1 ust. 6, § 1 ust. 8, § 18 ust. 1, Sąd drugiej instancji stwierdził, że powód miał pełną świadomość tego, że w razie powstania szkody w pojeździe wartość samochodu może odbiegać od wartości przyjętej przy zawieraniu umowy ubezpieczenia, a przepis art. 824 § 2 kc dawał także i powodowi prawo żądania w trakcie trwania umowy ubezpieczenia odpowiedniego zmniejszenia sumy ubezpieczenia, a tym samym i wysokości składki.

Nadto Sąd odwoławczy stwierdził, że w umowie ubezpieczenia zawarto zapis, iż powód otrzymał OWU z kwietnia 1995 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem, a jeśli twierdzi on, że było inaczej to winien był to udowodnić, czego nie zrobił.

Z kolei Sąd Wojewódzki podkreślił, że dopiero w apelacji powód wykazuje, iż pozwany błędnie odliczył od wartości samochodu wraz z wyposażeniem dodatkowym wartość całej pozostałości po samochodzie (a więc także z pozostałością wyposażenia dodatkowego) oraz niezależnie od tego 100% wartości wyposażenia dodatkowego.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, jeżeli powód nie zgadzał się ze sposobem obliczenia przez pozwanego wartości samochodu przyjętej do ustalenia wysokości odszkodowania, to mógł zgłosić wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia rzeczywistej wartości pojazdu. Tymczasem powód nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych ani przed sądem pierwszej instancji, ani nawet przed Sądem odwoławczym, stwierdził Sąd Wojewódzki.

W ocenie Sądu drugiej instancji słuszne są konkluzje Sądu Rejonowego, iż powód nie przedstawił żadnych dowodów dla wykazania, że wartość pojazdu w chwili powstania szkody była inna niż to przyjął pozwany.

Powód oparł kasację na obu podstawach kasacyjnych, zarzucając na wstępie naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1, art. 328 § 1, art. 328 § 2 kpc oraz art. 382 i art. 385 kpc i uzasadnił ten zarzut pominięciem przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia dowodów zebranych w postępowaniu w pierwszej instancji i oddaleniem apelacji jako bezzasadnej w wyniku tego uchybienia.

Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 824 § 2 i 3 kc i art. 807 § 1 kc uzasadniono pominięciem tych przepisów oraz istniejącego związku jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi faktami a pominiętymi przepisami.

Kasator zarzuca w uzasadnieniu kasacji, iż Sąd II instancji nie wyjaśnił i nie ustosunkował się do kwestii dopisku na polisie, iż powodowi doręczono OWU z kwietnia 1995 r., a nadto podnosi, że w umowie nie było zaznaczone, że po upływie 2 miesięcy od daty wystawienia polisy wartość pojazdu ustalana jest w oparciu o katalog "W.".

Skarżący twierdzi nadto, że zgodnie z art. 824 § 2 kc zarówno ubezpieczający jak i zakład ubezpieczeń mogą zmniejszyć sumę ubezpieczenia, jeżeli po zawarciu umowy wartość ubezpieczonego mienia uległa zmniejszeniu.

Powód zarzuca, że klimatyzacja, poduszka powietrzna i instalacja gazowa nie stanowiły dodatkowego wyposażenia w świetle § 2 pkt 3 owu, a nadto twierdzi, że nie kwestionował on opinii biegłego rzeczoznawcy, który dokonał wyceny samochodu.

Zdaniem kasatora Sądy obu instancji pominęły takie dowody jak: opinię biegłego, § 2 pkt 2 owu i bardzo precyzyjne zeznania powoda.

Powód wywodzi, że treść § 1 pkt 6 owu jest sprzeczna z art. 824 § 2 i 3 kc i art. 807 § 1 kc, a nadto, co wynika z pierwszego z wymienionych przepisów, pozwany ubezpieczyciel winien powiadomić powoda, iż zmieniła się ustalona "wartość ubezpieczenia" jego samochodu, czego nie uczynił.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

O wystąpieniu podstawy kasacyjnej określonej w art. 3931 pkt 2 kpc świadczy nie tylko sama zasadność zarzutu naruszenia wskazanych w kasacji przepisów postępowania, ale nadto wykazanie, że zarzucane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wymaga to więc wskazania przez kasatora w czym konkretnie miałby przejawiać się tej skali wpływ na wynik sprawy, a będący bezpośrednim skutkiem naruszenia przepisów procesowych. Tymczasem skarżący w ogóle nie wykazuje wystąpienia tego niezbędnego elementu drugiej podstawy kasacyjnej, co już wystarczałoby dla uznania, że nie wykazano wystąpienia podstawy kasacyjnej określonej w art. 3931  pkt 2 kpc.

Nie można nadto uznać za trafny zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc uzasadnianego pominięciem przez Sąd drugiej instancji dowodów zebranych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Naruszenie tego przepisu przez Sąd odwoławczy jest bowiem możliwe tylko w toku samodzielnego dokonywania przezeń oceny wiarygodności i mocy dowodów, bądź też może ono nastąpić w razie zastosowania nieprawidłowych kryteriów kontroli prawidłowości oceny materiału dowodowego, dokonanej uprzednio przez Sąd pierwszej instancji.

Natomiast zarzut pominięcia środków dowodowych, a takie uzasadnienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zawiera kasacja powoda, nie mieści się w podstawie kasacyjnej odwołującej się do naruszenia art. 233 § 1 kpc (por. postanowienie SN z dnia 9 lutego 2000 r., III CKN 587/98 - nie publ.).

Oczywiście bezzasadnym jest zarzut naruszenia art. 328 § 1 kpc bowiem przepis ten przewiduje obowiązek Sądu sporządzenia uzasadnienia wyroku na żądanie strony zgłoszone w terminie w przepisie tym określonym, oraz określa sankcję na wypadek spóźnionego zgłoszenia żądania. W kasacji brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia zarzutu naruszenia tego właśnie przepisu przez Sąd odwoławczy.

Nie można również uznać za trafny zarzutu naruszenia art. 328 § 2 oraz art. 382 kpc, który to zarzut uzasadniono w kasacji pominięciem: opinii biegłego rzeczoznawcy, § 2 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia oraz zeznań powoda.

Sąd drugiej instancji wyraźnie bowiem odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarówno do opinii rzeczoznawcy (str. 9 i 10 - k. 118 i 119 akt) jak też do zeznań powoda (str. 10 - k. 119 akt).

Obowiązkiem Sądu odwoławczego nie była natomiast analiza § 2 pkt 2 owu, skoro powód nie kwestionował w apelacji przedmiotowego zakresu urządzeń samochodu zaliczonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym do wyposażenia dodatkowego, a które to wyposażenie dodatkowe bezspornie nie stanowiło przedmiotu ubezpieczenia.

Jeżeli bowiem Sąd drugiej instancji podziela ustalenia i oceny Sądu pierwszej instancji, a tak było w niniejszej sprawie, to nie ma on procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia w uzasadnieniu swojego orzeczenia dowodów omówionych przez Sąd pierwszej instancji, lecz wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tylko tych dowodów i ocen, które są kwestionowane w apelacji (zob. wyrok SN z dnia 12 stycznia 2000 r., III CKN 523/98 - niepubl.).

Wobec braku podstaw do uznania za usprawiedliwioną drugiej podstawy kasacyjnej, oceny zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy będącego podstawą orzekania Sądu drugiej instancji.

Zarzut naruszenia art. 807 § 1 kc nie został w kasacji merytorycznie uzasadniony, bowiem powód wyraźnie nie wskazuje które konkretnie postanowienie owu sprzeczne jest z którym konkretnie przepisem tytułu XXVII kc i to z przepisem zawierającym normę bezwzględnie obowiązującą.

O wystąpieniu takiej sprzeczności nie może świadczyć wskazanie na relację między treścią § 1 pkt 6 owu a treścią przepisów art. 824 § 2 i 3 kc, bowiem każde z tych źródeł odnosi się do innego przedmiotu regulacji. Postanowienie § 1 pkt 6 owu normuje bowiem wyraźnie sposób określania wartości pojazdu będącego przedmiotem ubezpieczenia, natomiast przepisy art. 824 § 2 i 3 kc regulują z kolei możliwość i określają podmioty uprawnione do żądania zmniejszenia sumy ubezpieczenia, a w konsekwencji i jego skutek w postaci odpowiedniego zmniejszenia składki. Zarzucana sprzeczność, o której stanowi art. 807 § 1 kc, nie zachodzi więc.

O naruszeniu przez Sąd II instancji przepisu art. 824 § 2 kc nie może być mowy, bowiem Sąd ten zasadnie uznał, iż przepis ten daje uprawnienie każdej ze stron umowy ubezpieczenia do podjęcia inicjatywy zmierzającej do zmniejszenia sumy ubezpieczenia, a w konsekwencji i obniżenia składki. Uprawnienie do dokonania przez ubezpieczyciela zmniejszenia sumy ubezpieczenia a wynikające z art. 824 § 2 kc, nie może być jednak postrzegane przez powoda w kategoriach obowiązku pozwanego.

Na marginesie oceny zarzutów kasacji należałoby jeszcze podkreślić, że w każdym przypadku odpowiedzialności z ubezpieczenia AC należy ustalać rzeczywistą wartość ubezpieczonego samochodu w dacie powstania szkody i taka tylko wartość pojazdu wyznaczać powinna kwotę należnego ubezpieczonemu odszkodowania, które nie może nadto przekroczyć pułapu ustalonej w umowie sumy ubezpieczenia (zob. wyrok SN z dnia 12 stycznia 2000 r., III CKN 515/98 - niepubl.).

Przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.), wyraźnie bowiem stanowi, że odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia majątkowego nie może być wyższe od poniesionej szkody, chyba że umowa stanowi inaczej. Co do zasady oznacza to więc, że zakład ubezpieczeń obowiązany jest wypłacić poszkodowanemu odszkodowanie odpowiadające poniesionej szkodzie, a nie kwotę równą określonej w umowie sumie ubezpieczenia.

Wobec braku w kasacji usprawiedliwionych podstaw Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 39312 kpc.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT