Rażące niedbalstwo

  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1999 roku, sygn. akt I CKN 57/98, opubl. OSNC 2000/1/13, Biul.SN 1999/10/6, Pr.Gosp. 1999/12/16, M.Prawn. 1999/12/34

    Do odszkodowania przysługującego ubezpieczającemu z tytułu umowy ubezpieczenia przepis art. 362 k.c. nie ma zastosowania.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 roku, sygn. akt IV CSK 16/09, niepublikowany

    O zakresie skutków wypadku ubezpieczeniowego, objętych odszkodowaniem należnym od ubezpieczyciela, rozstrzyga w świetle poszczególnych regulacji ubezpieczenia mienia w zasadzie bezpośredniość tych skutków, a nie ich ocena, według przyjętego w art. 361 § 1 k.c. kryterium normalności następstw.

    Powinność zabezpieczenia nieruchomości objętej ubezpieczeniem od ognia należy do kategorii obowiązków prewencyjnych, wpływających na zakres ryzyka ubezpieczeniowego przyjętego przez ubezpieczyciela; zniszczenie budynku przez pożar jest objęte ryzykiem ubezpieczeniowym tylko pod warunkiem dopełnienia omawianej powinności. W związku z tym należy uznać, że do zastosowania sankcji w postaci wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela w razie niedopełnienia omawianej powinności wystarcza ustalenie, że niedopełnienie jej zwiększało ryzyko wypadku ubezpieczeniowego.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 roku, sygn. akt III CKN 300/00, opublikowany OSNC 2001/12/182, Biul.SN 2001/7/10, OSP 2001/10/144, M.Prawn. 2001/16/833, Pr.Gosp. 2002/10/29

    Pozostawienie przez właściciela pojazdu kluczyków w aparacie zapłonowym w czasie zamiany miejsc za kierownicą z rzekomym nabywcą pojazdu, nie jest naruszeniem wymagania zabezpieczenia pojazdu przed kradzieżą w sposób przewidziany w konstrukcji pojazdu, wynikającego z ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, jeśli właściciel pojazdu wysiadając, pozostawał cały czas w bezpośredniej bliskości pojazdu, sprawując nad nim osobisty nadzór.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 roku, sygn. akt II CKN 823/97, niepublikowany

    Uchybienie ogólnym warunkom ubezpieczenia poprzez pozostawienie dowodu rejestracyjnego w skradzionym pojeździe nie może być sanowane z racji umieszczenia dowodu w osłonie przeciwsłonecznej oraz zamieszczenia w dowodzie dodatkowych adnotacji.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 3 grudnia 2008 roku, sygn. akt VI ACa 798/08, niepublikowany

    (wyrok sądu niższej instancji w tej samej sprawie – kliknij tutaj)

    Pozwany ubezpieczyciel zarzuca, że umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawarta z Markiem M. nie obejmuje przedmiotowej szkody, ponieważ z ubezpieczenia wyłączono odpowiedzialność wynikającą z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o przewóz. Zarzut ten jest nieskuteczny, ponieważ Marek M. nie zawarł z powodową Spółką umowy o przewóz. Umowa przewozu jest umową podmiotowo kwalifikowaną, co oznacza, że może być zawarta tylko z przewoźnikiem, czyli osobą fizyczną lub prawną prowadzącą przedsiębiorstwo przewozowe. Jak wynika z umowy o współpracy Marek M. nie miał statusu przewoźnika, w związku z tym jego zobowiązanie do naprawienia powódce szkody nie może być ocenione jako wynikające z niewykonania umowy o przewóz.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2007 roku, sygn. akt XX Gc 143/06, niepublikowany

    (wyrok II instancji w tej samej sprawie – sygn. VI ACa 798/08) -  kliknij tutaj )

    Zatem mając na względzie, analizę prawną pojęcia rażącego niedbalstwa, jako kwalifikowanej postaci winy, której  istota polega na tym, że dłużnik nie przewiduje szkody jako skutku swojego działania lub zaniechania, a powinien go przewidywać, o ile doszło do naruszenia podstawowych zasad staranności, oraz mając na względzie okoliczności stanu faktycznego należy stwierdzić, iż  mimo zaparkowania pojazdu przez kierującego Marka M.   w miejscu strzeżonym sprawował on pieczę nad pojazdem i nie można mu zarzucić w tym zakresie rażącego niedbalstwa. Co najwyżej można postawić kierującemu zarzut lekkomyślności, mając na względzie zamierzony czas odpoczynku.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2006 r., sygn. akt II CSK 123/05, opubl. M.Prawn. 2006/7/345

    Przepisy k.c. dotyczące przedawnienia roszczeń wobec formy ubezpieczeniowej zawierają normy bezwzględnie obowiązujące. Oznacza to, że ustalenia stron co do początku biegu terminu różniące się od regulacji k.c. są nieważne. 

    Art. 827 § 2 k.c. dopuszcza jedynie modyfikację zasad odpowiedzialności określonych w § 1, a zatem zakres swobody stron umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest ograniczony tylko do zasad odpowiedzialności przyjętych w § 1 tego artykułu. 

    Art. 822 § 2 k.c., jak i pokrywający się z jego treścią poprzednio obowiązujący art. 822 k.c., nie ograniczają podmiotowego zakresu uprawnionych do otrzymania od ubezpieczyciela zapłaty jedynie do kręgu osób trzecich, z pominięciem ubezpieczającego. 

    Uwaga: Pkt 1 tezy nieaktualny



  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., sygn. akt II CK 341/03, niepublikowany

    Odszkodowanie ubezpieczeniowe, podobnie jak każde inne, służy naprawieniu powstałej szkody. Pomimo wspólnego celu z innymi odszkodowaniami, wykazuje ono jednak w porównaniu z nimi wiele różnic. W szczególności do odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu ubezpieczenia mienia, o które chodzi w sprawie, nie stosuje się przepisu art. 362 k.c., normującego przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody oraz, należy przyjąć - jakkolwiek istnieje w doktrynie w tym względzie rozbieżność stanowisk - przepisu art. 361 § 1 k.c., dotyczącego związku przyczynowego. O zakresie skutków wypadku ubezpieczeniowego objętych odszkodowaniem należnym od ubezpieczyciela rozstrzyga w świetle regulacji poszczególnych ubezpieczeń w zasadzie bezpośredniość tych skutków (w zasadzie tylko one są objęte odszkodowaniem ubezpieczeniowym), a nie ich ocena według przyjętego w art. 361 § 1 k.c. kryterium normalności następstw.

    Do zastosowania sankcji w postaci wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela w razie niedopełnienia przez ubezpieczającego obowiązku zabezpieczenia z należytą starannością kluczyków i dokumentów pojazdu wystarcza ustalenie, że uchybienie ubezpieczającego zwiększa ryzyko wypadku ubezpieczeniowego.


  • Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt XX GC 519/04, niepublikowany

    Art. 827 § 2 k.c. dopuszcza jedynie modyfikację zasad odpowiedzialności określonych w § 1, a zatem zakres swobody stron umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest ograniczony tylko do zasad odpowiedzialności przyjętych w § 1 tego artykułu (wyrok Sądu Najwyższego z 3.3.2006 r., II CSK 123/05). Oznacza to, że sam fakt obiektywnego naruszenia przepisów nie jest wystarczający do odmowy wypłaty odszkodowania. Pozwany powinien bowiem dodatkowo wykazać, że kierujący pojazdem naruszył przepisy ruchu drogowego lub inne nakazy i zakazy w rozumieniu § 13 ust. 3 o.w.u. na skutek rażącego niedbalstwa. W tym miejscu należy podkreślić, że w celu ustalenia, czy dopuszczono się rażącego niedbalstwa, w pierwszej kolejności należy ustalić, czy określone zachowanie może być oceniane jako zwykłe niedbalstwo w rozumieniu art. 355 § 1 k.c. Dopiero przesądzenie tej kwestii czyni aktualnym dokonywanie oceny, czy niedbalstwo to oceniać można jako rażące Przepis art. 827 § 1 k.c. modyfikuje ogólną zasadę wynikającą z art. 355 § 1 k.c. przesuwając granice wymaganej od ubezpieczającego staranności dla uniknięcia szkody i stanowi, że dopiero rażące niedbalstwo powoduje, iż odszkodowanie się nie należy (wyrok Sądu Najwyższego z 11.5.2005 r., III CKN 522/04).

     

    Tym samym nawet przyjęcie przez Sąd, że winę za spowodowanie wypadku ponosi Kaziemierz B. nie dawałoby jeszcze podstaw do odmowy wypłaty odszkodowania. Konieczne jest jeszcze bowiem przypisanie winy w formie kwalifikowanej tj. rażącego niedbalstwa.

    Rażące niedbalstwo ubezpieczającego zachodzi zaś tylko wtedy, gdy stopień naganności postępowania drastycznie odbiega od modelu zachowania właściwego w danych warunkach. Brak zaś stwierdzenia tak ujętej winy oznacza, że ubezpieczający, nawet jeśli dopuścił się określonego zaniedbania w sposób zawiniony, jest uprawniony - a zakład ubezpieczeń zobowiązany - do odszkodowania (wyrok Sądu Najwyższego z 26.1.2006 r., V CSK 90/05). Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa, zgodnie z ogólną zasadą przewidzianą w art. 6 k.c, na pozwanym zakładzie ubezpieczeń.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2004 r., sygn. akt II CK 142/03, niepublikowany

    W stosunkach umownych odpowiedzialność kontrahenta, jeżeli nie jest ona zmodyfikowana treścią umowy, albo nie podlega szczególnemu uregulowaniu, opiera się na zasadzie winy. Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia winy, a samym tym pojęciem posługuje się nader rzadko, eksponując raczej pojęcie należytej staranności. Na ogół niedochowanie należytej staranności kojarzy się z winą nieumyślną w postaci niedbalstwa, której w określonych sytuacjach kodeks nadał cechę „rażącego". Taki przypadek ma miejsce na gruncie uregulowania zawartego w art. 827 § 1 k.c. Z samego przeciwstawienia w tym przepisie rażącego niedbalstwa z winy umyślnej (zd. 1 § 1 art. 827 k.c.) wynika, iż ta pierwsza postać zawinienia zachodzi tylko wtedy, gdy stopień naganności postępowania drastycznie odbiega od modelu właściwego w danych warunkach zachowania się dłużnika. Jak to zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 września 2002 r. I CKN 969/00 (nie publ.) wykładnia pojęcia rażącego niedbalstwa powinna uwzględniać kwalifikowaną postać braku zwykłej staranności w przewidywaniu skutków.


  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 roku, sygn. akt VI ACa 1584/07, niepublikowany

    W świetle zapisów art. 827 § 1 k.c. oraz § 4 ust 1 pkt. 1 o.u.w., dla wyłączenia odpowiedzialności pozwanego w tej sprawie konieczne było przypisanie powodom takiego działania lub zaniechania, w  którym stopień naganności postępowania drastycznie odbiega od modelu zachowania właściwego w danych warunkach. Sam zaś fakt, że warunki atmosferyczne były w chwili zdarzenia niekorzystne, nie uzasadnia stwierdzenia, że podjęcie przez kierowcę manewru wyprzedzania i próba uniknięcia zderzenia z innym pojazdem stanowiły działanie rażąco naganne.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1988 roku, sygn. akt I CR 235/88, I CZ 117/88, niepublikowany

    Nie można podzielić zapatrywania, że pozosta¬wienie przechowywanych w mieszkaniu kluczyków od samochodu w miejscu widocznym i dostępnym dla domowników jest równoznaczne z udostępnieniem ich osobie, która gościła w tym mieszkaniu z okazji uroczystości urodzinowej. Nie ma ustalonego zwyczaju stałego przechowywania w domu kluczyków od samochodu w miejscu zamykanym lub niedostępnym dla wszystkich domowników, chyba że zachodzą, szczególne okoliczności pozwalające przypuszczać, że w ten sposób dostaną się one do rąk osób nieodpowiedzialnych np. małoletnich członków rodziny.


  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1998 roku, sygn. akt II CKN 36/98, niepublikowany

    Wina umyślna ubezpieczającego stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność ubezpieczeniową - podstawową postać odpowiedzialności gwarancyjno-repartycyjnej. Wyrządzenie zaś w ubezpieczonym mieniu szkody rażącym niedbalstwem - jak stanowi zd. 2 § 1 art. 827 k.c. - różni się - ze względu na brak umyślności - od umyślnego wyrządzenia szkody.


  • Wyrok SN z dnia 25 września 2002 r., sygn. akt I CKN 969/00,niepublikowany

    Wykładnia pojęcia rażącego niedbalstwa (art. 827 § 1 k.c.) powinna uwzględniać kwalifikowaną postać braku zwykłej staranności w przewidywaniu skutków. Rażący brak staranności wykazuje zatem posiadacz samochodu, który na przykład opuszcza go pozostawiając kluczyki, jeśli nie ma możliwości obserwacji najbliższego otoczenia lub w skupisku ludzi albo oddala się. W tym ostatnim wypadku trudno o parametryczne wskazówki, jednak osoba kierowcy pozostającego "przy samochodzie" z reguły stwarza dla złodzieja zagrożenie podjęcia obrony mienia. Zachowanie takie można uznać za niedbalstwo, jednak tylko w szczególnych okolicznościach byłoby ono rażące.


  • Wyrok SN z dnia 9 października 2002 r., sygn.. akt IV CKN 1421/00, niepublikowany

    Szczególnie zuchwała kradzież pojazdu, strzeżonego osobiście przez znajdującego się przy nim posiadacza, objęta jest ubezpieczeniem autocasco, bez względu na to, czy pojazd był również zabezpieczony w sposób przewidziany na wypadek utraty nad nim pieczy przez właściciela. Stanowisko przeciwne pozostawałoby w sprzeczności z funkcją instytucji ubezpieczenia autocasco oraz z ogólnie stosowanymi zasadami posługiwania się pojazdami samochodowymi i zasadami ich zabezpieczenia przed kradzieżami.


  • Wyrok SN z dnia 23 października 2003 r., sygn. akt V CK 311/02, niepublikowany

    O tym, czy na tle konkretnych okoliczności można osobie zobowiązanej postawić zarzut braku należytej staranności w dopełnieniu obowiązków, decyduje nie tylko niezgodność jego postępowania z modelem, lecz także uwarunkowana doświadczeniem życiowym możliwość i powinność przewidywania odpowiednich następstw zachowania. Miernik postępowania dłużnika, którego istota tkwi w zaniechaniu dołożenia staranności, nie może być formułowany na poziomie obowiązków nie dających się wyegzekwować, oderwanych od doświadczeń i konkretnych okoliczności.


  • Wyrok SN z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt IV CK 100/05, niepublikowany

    Na ocenę uchybień z zakresie zabezpieczenia przewożonych pieniędzy, jako rażącego niedbalstwa w świetle obowiązków ubezpieczającego wynikających z umowy, ma wpływ okoliczność, że prowadził on działalność gospodarczą, polegającą na przewozie gotówki ze sklepów do banku. W takiej sytuacji należytą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności; jest to ocena staranności surowsza od staranności ogólnie wymaganej (art. 355 § 1 i § 2 k.c.). W istotę działalności gospodarczej wkomponowane jest bowiem wymaganie posiadania niezbędnej wiedzy fachowej, obejmującej nie tylko czysto formalne kwalifikacje, ale także doświadczenie wynikające z praktyki zawodowej oraz ustalone zwyczajowo standardy wymagań.


  • Wyrok SN z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt V CSK 90/05, niepublikowany

    Rażące niedbalstwo ubezpieczającego zachodzi tylko wtedy, gdy stopień naganności postępowania drastycznie odbiega od modelu właściwego w danych warunkach zachowania się dłużnika. Brak zaś stwierdzenia tak ujętej winy oznacza, że ubezpieczający, nawet jeśli dopuścił się określonego zaniedbania w sposób zawiniony, jest uprawniony - a zakład ubezpieczeń zobowiązany - do odszkodowania.
    Umowa ubezpieczenia pełni funkcję ochronną i przy wykładni jej postanowień nie może tracić z pola widzenia tego jej zasadniczego celu. Poszukiwanie przez zakład ubezpieczeń per fas et nefas możliwości uchylenia się od świadczenia na rzecz ubezpieczonego jest nie tylko niezgodne z celem ubezpieczenia, lecz także stanowi akt nielojalności i złej wiary, który nie zasługuje na ochronę prawną.


  • Wyrok SN z dnia 11 stycznia 2001 r., sygn. akt IV CKN 224/00, niepublikowany

    W orzecznictwie przyjmuje się, że nadzór pełniony przez właściciela bezpośrednio nad pojazdem odpowiada wymogowi jego mechanicznego zabezpieczenia zgodnie z konstrukcją.


  • Wyrok SN z dnia 10 marca 2004 r., sygn. akt IV CK 151/03, niepublikowany

    Przypisanie określonej osobie niedbalstwa uznaje się za uzasadnione wtedy, gdy osoba ta zachowała się w określonym miejscu i czasie w sposób odbiegający od właściwego dla niej miernika należytej staranności. Przez rażące niedbalstwo rozumie się natomiast niezachowanie minimalnych (elementarnych) zasad prawidłowego zachowania się w danej sytuacji. O przypisaniu pewnej osobie winy w tej postaci decyduje więc zachowanie się przez nią w określonej sytuacji w sposób odbiegający od miernika staranności minimalnej.
    Przyznanie odszkodowania na podstawie art. 826 § 2 k.c. in fine w przypadkach rażącego niedbalstwa może mieć miejsce jedynie zupełnie wyjątkowo.


  • Wyrok z dnia 17 czerwca 1983 r. Sąd Najwyższy I CR 189/83 OSNC 1984/4/54
    Nie jest sprzeczne z przepisami kodeksu cywilnego regulującymi umowę ubezpieczenia postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku mienia jednostek gospodarki nie uspołecznionej, nakładające na ubezpieczającego obowiązek zachowania rozsądnych środków ostrożności przy zabezpieczeniu mienia, których niedopełnienie uprawnia ubezpieczyciela do odmowy wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego w całości lub części, jeśli niedopełnienie tych obowiązków miało wpływ na powstanie szkody albo jej rozmiar.

  • Wyrok z dnia 11 marca 1998 r. sąd apelacyjny w Warszawie I ACa 914/97 Apel.-W-wa 1999/1/6
    Stwierdzenie niedbalstwa przewoźnika, chociażby w niewielkim stopniu, wyłącza możliwość powoływania się na przyczynę egzoneracyjną wymienioną w art. 17 ust. 2 Konwencji CMR in fine.
    To, że przewoźnik odpowiada za czynności i zaniedbania osób, którymi posługuje się przy wykonywaniu przewozu jak za swoje własne (art. 3 Konwencji CMR) nie oznacza automatycznego przyjęcia tej konstrukcji w umowie ubezpieczenia O.C.

  • Wyrok z dnia 18 listopada 1998 r. Sąd Najwyższy II CKN 36/98 Wokanda 1999/3/7
    Nie należy się odszkodowanie ubezpieczeniowe autocasco, jeżeli skradziono ubezpieczającemu pojazd wraz ze znajdującymi się w nim dokumentami pojazdu, a zasady współżycia społecznego albo interes gospodarki narodowej nie przemawiają za wypłatą odszkodowania (art. 827 § 1 zd. 2 kc).

  • Wyrok z dnia 8 sierpnia 2003 r. Sąd Najwyższy V CK 169/02 OSP 2004/10/121
    Przewidziane w art. 827 § 1 k.c. przesłanki wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz zwolnienia go z obowiązku wypłaty odszkodowania odnoszą się tylko do takich sytuacji, w których sprawcą szkody był wyłącznie ubezpieczający albo osoba, z którą ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za którą ponosi odpowiedzialność. Tymczasem bezspornym jest w niniejszej sprawie, że żadna z wymienionych wyżej osób nie była sprawcą szkody, bowiem szkoda powódki powstała w następstwie kradzieży pojazdu, której sprawcą był złodziej.

  • Wyrok z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Najwyższy V CK 90/03 OSNC 2005/1/11, Biul.SN 2004/5/8, M.Prawn. 2004/16/756
    Postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, według którego ubezpieczeniem nie są objęte szkody spowodowane kradzieżą szczególnie zuchwałą, jeżeli była ona następstwem rażącego niedbalstwa właściciela pojazdu, nie wyłącza odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, gdy w określonych okolicznościach zapłata odszkodowania odpowiada zasadom współżycia społecznego (art. 827 § 1 k.c.).

  • Wyrok z dnia 28 marca 2006 r. sąd apelacyjny w Białymstoku I ACa 49/06 OSAB 2006/1/27 OSA 2008/3/16
    Rażące niedbalstwo wynikające z wyboru przewoźnika zwalnia ubezpieczyciela od odpowiedzialności za utratę ładunku.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT