Krystyna Krawczyk - Odpowiedzialność odszkodowawcza ubezpieczycieli za szkody wywołane silnym wiatrem, wybrane zagadnienia

W ostatnim okresie w naszej umiarkowanej do tej pory strefie klimatycznej, coraz częściej występują anomalia pogodowe jak miedzy innymi silny wiatr nazywany często huraganem, powodujący znaczne szkody, szczególnie w zabudowaniach, trakcji elektrycznej, mieniu ruchomym, a nawet o charakterze osobowym. Powodujące znaczne straty wichury ujawniają jednocześnie prawdę o zbyt małej zapobiegliwości i przezorności społeczeństwa polskiego, w korzystaniu z możliwości minimalizowania strat jaką gwarantują ubezpieczenia gospodarcze. Poza rolnikami, na których został nałożony ustawą obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jak również ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu posiadania gospodarstwa, pozostali obywatele podejmują wyłącznie dobrowolne decyzje o zawarciu umowy ubezpieczenia posiadanego mienia np. domu, mieszkania, ruchomości domowych, samochodu lub odpowiedzialności cywilnej w życiu prywatnym, na proponowanych przez wybrany zakład ubezpieczeń warunkach. Powstaje pytanie czy oferowane na rynku produkty ubezpieczeniowe (wzorce umowne) pozwalają na skuteczne i pełne zabezpieczenie posiadanych dóbr przed skutkami niszczycielskiego działania żywiołu. Odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi twierdząco pod warunkiem że dokona się wyboru produktu ubezpieczeniowego optymalnego dla potrzeb osoby ubezpieczającej, tj. odpowiedniej umowy obejmującej ochroną pełen zakres ryzyk, na które narażony jest ubezpieczany majątek lub też adekwatnego do zagrożeń wariantu oferowanego w ramach tzw. pakietów ubezpieczeniowych. Decyzja o wyborze optymalnego dla naszych potrzeb ubezpieczenia powinna być poprzedzona dogłębną analizą uwzględniającą miedzy innymi takie elementy jak określenie zasobów materialnych oraz na jakie szczególnie niebezpieczeństwa (ryzyka) grożące utratą całości lub jego części jesteśmy narażeni, jakie szkody możemy w związku z posiadanym majątkiem wyrządzić osobom trzecim, jakie możemy przedsięwziąć środki minimalizujące wystąpienie szkody, jak również jaką kwotę możemy przeznaczyć na opłacenie składki ubezpieczeniowej. Nadto na decyzję o wyborze odpowiedniej umowy ubezpieczenia będzie miał wpływ szereg innych czynników takich jak:

1) status własnościowy zajmowanego domu lub mieszkania np. kwaterunkowe (na podstawie decyzji administracyjnej); spółdzielcze własnościowe; spółdzielcze lokatorskie; prawo własności wyodrębnionego lokalu w ramach wspólnoty mieszkaniowej lub całego budynku itd. Jest to o tyle ważne iż jeśli zajmujemy mieszkanie w budynku, który nie jest naszą własnością, wówczas nie mamy prawnego tytułu do zawarcia umowy jego ubezpieczania. Mając jednak na uwadze dobrze pojęte poczucie własnego bezpieczeństwa powinniśmy upewnić się czy właściciel zadbał o ubezpieczenie tego budynku a jeżeli tego nie zrobił, przekonać go o potrzebie zawarcia odpowiedniej umowy ubezpieczenia.

Natomiast mając tytuł prawny do zajmowania mieszkania, choćby umowę najmu, powinniśmy ubezpieczyć znajdujące się w nim ruchomości oraz stałe elementy wnętrz tj. elementy zamontowane lub wbudowane w sposób trwały, gdyż i one mogą ucierpieć na skutek wystąpienia huraganu, który niszcząc budynek prawdopodobnie doprowadzi również do zniszczeń w jego wnętrzu ;

2) oczekiwania co do wysokości ewentualnego odszkodowania, tzn. czy ubezpieczymy nasz majątek w wartości rzeczywistej, czy w wartości odtworzeniowej. W pierwszym przypadku przy zawarciu umowy ubezpieczenia określa się sumę ubezpieczenia (stanowiącą górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń) odpowiadającą wartości ubezpieczanego mienia, która uwzględnia stopień jego zużycia (amortyzacji). Również odszkodowanie ustalane jest w oparciu o tę samą zasadę tj. uwzględniające stopień zużycia zniszczonego mienia. W drugim przypadku zarówno sumę ubezpieczenia określoną w momencie zawierania umowy, jak i przyszłe odszkodowanie ustala się na podstawie wartości odtworzeniowej tj. pozwalającej na zakup utraconego mienia według cen nowych artykułów, bez uwzględniania stopnia ich faktycznego zużycia. W ubezpieczeniu mienia, co prawda rzadziej, spotyka się również system ubezpieczenia "na pierwsze ryzyko" i system ubezpieczenia na sumy stałe. Generalnie, pierwszy system polega na ubezpieczeniu mienia w części odpowiadającej wartości przypuszczalnej maksymalnej pierwszej szkody, zaś drugi z nich obejmuje ochroną wartość całego posiadanego mienia;

3) stan techniczny przedstawionego do ubezpieczenia budynku. Niestety nawet w przypadku budynków wchodzących w skład gospodarstw rolnych, które rolnik ma obowiązek ubezpieczyć, zakład ubezpieczeń może odmówić ich ubezpieczeniem jeśli stan techniczny budynku wskazuje na 100% zużycie lub jest on przeznaczony do rozbiórki. Analogicznie, w odniesieniu do budynków ubezpieczanych w systemie ubezpieczeń dobrowolnych, zakład ubezpieczeń może z powodu złego stanu technicznego odmówić objęcia ich ubezpieczenia, bądź też wskazać na inne przyczyny odmowy np. częste występowanie określonych szkód na danym terenie; w danym rejonie; regionie;

4) możliwość negocjowania z ubezpieczycielem odmiennych od standardowego wzorca umownego zapisów, lub też uzyskanie rabatu w składce gdy np. jest to klient, który w danym zakładzie ubezpieczeń ulokował uprzednio inne, niekiedy liczne ryzyka, lub od wielu lat jest bezszkodowy.


Zakłady ubezpieczeń w oferowanych ogólnych warunkach ubezpieczenia mieszkań lub budynków wskaując zakres ochrony ubezpieczeniowej, definiują wymienione ryzyka takie jak np. kradzież z włamaniem, zalanie, ogień, uderzenie pioruna, huragan itd. Szkody powstałe w następstwie tych zdarzeń powodują odpowiedzialność odszkodowawczą zakładu ubezpieczeń, dlatego ważne jest aby konsument dokładnie zapoznał się z treścią ww. definicji, gdyż często mogą w swej treści odbiegać od potocznego ich pojmowania. W praktyce często występuje sytuacja, w której w poszczególnych produktach ubezpieczeniowych różnych zakładów ubezpieczeń, definicje te znacząco się różnią.

Podobnie jest z definicją szkód wywołanych siłą wiatru, którego prędkość podawana jest w metrach na sekundę lub w kilometrach na godzinę, a nazywany jest wichurą, silnym wiatrem lub huraganem i opisywany jest w różnorodny sposób. Przykładowo w:

• ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK; spowodowane przez wiatr o prędkości nie mniejszej niż 24 m/s którego działanie wyrządza masowe szkody; pojedyncze szkody uważa się za spowodowane przez huragan, jeżeli w najbliższym sąsiedztwie stwierdzono działanie huraganu;

• ogólnych warunkach ubezpieczenia mieszkań PZU (zatwierdzonych uchwałą zarządu nr UZ/205/99 z dnia 2 września 1999 r. ze zmianami wprowadzonymi uchwałą Zarządu nr UZ/497/2003 z dnia 7 października 2003 r.); spowodowane przez wiatr o prędkości nie mniejszej niż 24,5 m/s którego działanie wyrządza masowe szkody; pojedyncze szkody uważa się za spowodowane przez huragan wówczas, gdy w najbliższym sąsiedztwie stwierdzono działanie huraganu;

• ogólnych warunkach ubezpieczenia budynków i lokali mieszkalnych - osób fizycznych PZU (zatwierdzonych uchwałą nr UZ/552/2004 z dnia 16 września 2004 r.); spowodowane przez wiatr o prędkości nie mniejszej niż 24 m/s (ustalanej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - IMiGW) którego działanie wyrządza masowe szkody . W uzasadnionych przypadkach lub braku możliwości uzyskania opinii IMiGW wystąpienie huraganu stwierdza się na podstawie stanu faktycznego i rozmiaru szkód w miejscu ich powstania bądź w bezpośrednim sąsiedztwie;

• ogólnych warunkach ubezpieczenia WARTA DOM (Warszawa 2006) ; spowodowane przez wiatr osiągający co najmniej 88 km/h (tj. 24,4 m/s) i wyrządzający masowe szkody. Prędkość wiatru powinna być potwierdzona przez IMiGW. W przypadku braku możliwości uzyskania potwierdzenia przyjmuje się stan faktyczny i rozmiar szkód w miejscu ich powstawania lub w sąsiedztwie świadczący o działaniu huraganu. Pojedyncze szkody uważa się za huraganowe tylko wówczas gdy w najbliższym sąsiedztwie stwierdzono ślady huraganu lub też rodzaj i rozmiar szkód świadczą o jego działaniu;

• ogólnych warunkach ubezpieczenia mieszkań i domów jednorodzinnych STU Ergo Hestia S.A. (wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ); spowodowane przez wiatr o prędkości nie mniejszej niż 17,5 m/s wyrządzający masowe szkody ; wystąpienie tego zjawiska powinno być potwierdzone przez IMiGW, a w przypadku braku możliwości uzyskania takiego potwierdzenia, przyjmuje się stan faktyczny i rozmiar szkód w miejscu ich powstania lub w sąsiedztwie świadczący o działaniu huraganu - pozostała część definicji jak wyżej;

• ogólnych warunkach ubezpieczenia Dom 24 ,wydanych przez TU Link 4 ; spowodowane przez wiatr wiejący z siłą nie mniejszą niż 18,9 m/s ( 68 km/h ).

Jak widać szkody wyrządzone przez wiatr w różnym zakresie podlegają ochronie w poszczególnych zakładach ubezpieczeń. Warto zwrócić uwagę, że są również i takie produkty które nie obejmują zakresem ochronnym ryzyka szkód spowodowanych silnym wiatrem.

Podobnie przedstawia się sytuacja w ubezpieczeniu pojazdu w zakresie autocasco, w ramach którego ubezpieczyciel standardowo odpowiada za szkody kradzieżowe oraz inne, wywołane nagłym działaniem zewnętrznych czynników, wśród których na ogół wymieniany jest huragan. We wzorcach umownych tego ubezpieczenia również występują różnice w definiowaniu ryzyka huraganu, podobnie jak w przypadku ogólnych warunków ubezpieczenia budynków lub mieszkań.

W przypadku, gdy na skutek silnego wiatru dojdzie do szkody osobowej bądź na mieniu wyrządzonej przez zawalenie się budowli lub oderwanie się jej części, odpowiedzialność posiadacza budowli kształtuje się wg zasady zapisanej w art. 434 k.c. Gwarantuje ona szerszy zakres ochrony oparty na zasadzie ograniczonego ryzyka niż wynikający z ogólnej zasady winy. W tego typu przypadkach posiadacz budowli obowiązany jest zatem wypłacić poszkodowanemu należne odszkodowanie i świadczenie, chyba że zawalenie się budowli lub oderwanie jej części nie wynikło ani z braku utrzymania budowli w należytym stanie, ani z wady w budowie (przesłanka zwalniająca). Ciężar przeprowadzenia postępowania dowodowego, który zwolni go z odpowiedzialności co do zasady, spoczywa na posiadaczu budowli. Odszkodowania osoba poszkodowana można dochodzić zarówno od posiadacza budynku bądź ubezpieczyciela, z którym zawarł umowę ubezpieczenia w tym zakresie.

Przykładem zaniedbań których często dopuszczają się osoby odpowiedzialne za dbałość o stan techniczny i czystość budynku, w konsekwencji czego silny wiatr może spowodować szkody to przykładowo:

• brak bieżącej konserwacji budynku, w tym brak wymiany zużytych elementów np. pokrycia dachowego, rynien, balkonów, parapetów.

• pozostawianie niezabezpieczonych budynków w czasie prac remontowo-budowlanych, w tym materiałów budowlanych, maszyn i urządzeń;

Nadto pamiętać należy, że zakład energetyczny odpowiada deliktowo wobec osób trzecich bowiem zgodnie z art. 435 kc. jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch siłami przyrody, a jego odpowiedzialność za szkody kształtuje się na surowej zasadzie ryzyka, czyli za sam fakt powstania szkody (skutek). Zatem zarówno szkoda osobowa np. porażenie prądem zerwanym przewodem elektrycznym leżącym na ziemi, jak i szkoda w mieniu spowodowana przez zniszczony lub uszkodzony element tego przedsiębiorstwa np. złamany słup lub pożar transformatora który wywołał szkody w naszym mieniu, powinna zostać wyrównana bez konieczności ustalania winy zakładu energetycznego.

Na odmiennych zasadach tj. odpowiedzialności cywilnej kontraktowej (art. 471 k.c.) kształtuje się odpowiedzialność podmiotów świadczących usługi w zakresie przesyłania energii elektrycznej do odbiorców, w tym za pośrednictwem tzw. napowietrznych liniach energetycznych Szkody huraganowe skutkują również uszkodzeniami lub zniszczeniem przewodów, słupów energetycznych, izolatorów lub innych elementów linii przesyłowych w konsekwencji czego dochodzi do wyłączenia stacji transformatorowych i braków w dostawie prądu. Konsekwencje tego mogą być nieraz znaczne, np. zepsucie się towarów przechowywanych w chłodniach, konieczność zamknięcia obiektów użyteczności publicznej itd.

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne wraz z towarzyszącymi mu aktami wykonawczymi zwalnia z odpowiedzialności kontraktowej zakład energetyczny gdy przerwy w dostawie energii wobec odbiorców energii o niskim napięciu (230 V i 400 V) nie przekraczają jednorazowo 24 h a w ciągu roku łącznie 48 h.

Z odpowiedzialności za szkody wywołane brakiem dostaw energii zakład energetyczny może się uwolnić się jedynie w przypadku dowiedzenia, iż spowodowany on został siłą wyższą lub też wystąpieniem innych okoliczności, za które zakład nie ponosi odpowiedzialności.

W sytuacji gdy osoba poszkodowana uzyska odszkodowanie lub świadczenie z tytułu posiadanego własnego ubezpieczenia mienia np. autocasco, wówczas ubezpieczyciel zapewne zwróci się z żądaniem jego rekompensaty (regresu) do sprawcy szkody lub jego ubezpieczyciela.

Warto na koniec także stwierdzić, że często posiadacze nieruchomości nie doceniają jak równie ważna jest dbałość o pielęgnację, w tym usuwanie chorych drzew. Jeśli bowiem wiatr spowoduje szkodę poprzez wywrócenie się drzewa lub odłamanie jego części, powstanie po stronie posiadacza nieruchomości odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadach ogólnych.

Uogólniając można stwierdzić, że przezorny właściciel nieruchomości powinien stosownie do bieżących potrzeb dokładać należytej staranności by utrzymać ją wraz z otoczeniem i zielenią w dobrym stanie jak również zadbać o jej ubezpieczenie zarówno w zakresie szkód które mogą powstać w jej zasobach z powodu huraganowego wiatru, jak również ubezpieczyć swą odpowiedzialność cywilną tak, aby w przypadku wyrządzenia szkód osobom trzecim w związku z posiadaną nieruchomością przy wystąpieniu tego wiatru, być zabezpieczonym przed ich roszczeniami.

Krystyna Krawczyk

dyrektor w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT