Krystyna Krawczyk - Terminy wypłaty odszkodowania z umowy OC posiadacza pojazdu - Monitor Ubezpieczeniowy nr 34 - czerwiec 2008

Terminy wypłaty odszkodowania z umowy OC posiadacza pojazdu.


Najczęściej zawieraną umową ubezpieczenia - nie tylko z resztą w Polsce - jest umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego nazywane potocznie OC komunikacyjnym. Według danych zebranych przez Główny Urząd Statystyczny na dzień 31 grudnia 2006 r. zarejestrowanych pojazdów samochodowych  było w Polsce ponad 18 milionów.  Osoba poszkodowana ruchem pojazdu lub jej bliscy, zgłaszają się wówczas z wnioskiem o odszkodowanie do zakładu ubezpieczeń, z którym związał się ww. umową posiadacz pojazdu. W zależności od rodzaju szkody (szkoda na mieniu ; szkoda na osobie) i jej rozmiaru będzie przysługiwało poszkodowanej osobie lub uprawnionym odszkodowanie, które powinno w pełnym zakresie wyrównać wszystkie normalne następstwa szkody. Pomijam celowo charakterystykę poszczególnych odszkodowań i świadczeń, koncentrując się na terminie, w jakim powinny zostać one spełnione przez ubezpieczyciela sprawcy szkody, w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej.. Kwestia terminu wypłaty odszkodowania jest bowiem bardzo istotna dla osoby oczekującej na naprawienie skutków szkody. Jeśli w wyniku wypadku doszło do pomniejszenia jej dóbr przez ruch pojazdu,  wówczas ma ona prawo oczekiwać na jak najszybszą naprawę takiego stanu rzeczy. Przede wszystkim chodzi o to, aby jak najkrócej trwał stan pokrzywdzenia osoby poszkodowanej ale również warto pamietać, iż zwłoka w naprawieniu szkody często prowadzi do jej zwiększenia, co niejako powoduje kolejną szkodę. Analizując problemy będące przedmiotem skarg napływających do Rzecznika Ubezpieczonych wyodrębnić można znaczną ich grupę, która dotyczy wyłącznie  przewlekłego postępowania  odszkodowawczego zakładów ubezpieczeń i tak : w roku 2005 i 2006 było tych skarg  po 12,4% , a w roku 2007 - 12,7% ogółu skarg. Skarżący wskazują na ich zdaniem nieuzasadnione, dłuższe niż wskazane prawem, postępowanie odszkodowawcze ubezpieczycieli.

Pomijając przyczyny faktyczne tego stanu rzeczy podawane przez zakłady ubezpieczeń, chciałabym wskazać i omówić regulacje prawne dotyczace tej kwestii tj. terminów na spełnienie świadczenia przez ubezpieczyciela na rzecz osób poszkodowanych w wypadkach, dochodzących należnych świadczeń z umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu. Terminy te są określone w  art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004 r.) w sposób następujący: Zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego, zawiadomienia o szkodzie (ust.1), jednakże w kolejnym ustępie zapisano, że: W przypadku gdyby wyjaśnienie w terminie, o którym mowa w ust. 1, okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 30 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie późnniej jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego W terminie o którym mowa w ust.1, zakład bezpieczeń zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeńw całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania.

Obowiązujące zaś w tym okresie zapisy art. 817 kodeksu cywilnego brzmiały następująco; Jeśli nie umówiono się inaczej, zakład ubezpieczeń obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie 30 dni licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku (§1). Ponadto, przepis §2 dodatkowo stwierdzał że: Gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okolicznosci koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokosci świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia zakład ubezpieczeń powinien spełnić w terminie przewidzianym  § 1.  Kodeks cywilny był zatem bardziej liberalny wobec zakładów ubezpieczeń, bowiem  nie określał granicy na spełnienie świadczenia, w odróżnieniu od 90 dni wskazanych w ww. ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (...).

Istotne zmiany dla omawianego zagadnienia przyniosła jednakże nowelizacja kodeksu cywilnego, która zaczęła obowiązywać wobec umów zawartych począwszy od dnia 10 sierpnia 2007 r. Doszło bowiem do zasadniczej zmiany zapisu § 1 w art. 817 k.c. i nadanie mu w odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego, charakteru bezwzględnego. Aktualnie ten przepis brzmi : Ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o wypadku. Nadto prokonsumenckiemu rozszerzeniu uległ  art. 817 k.c. o zapis § 3 który brzmi: Umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia mogą zawierać postanowienia korzystniejsze dla uprawnionego niż określone w paragrafach poprzedzających

Różnice wobec dotychczasowego brzmienia art. 817 k.c. dotyczą zatem niemożności umownego wydłużenia terminu na wypłatę świadczenia ponad 30 dni, nadto zaś przewidują możliwość jego skrócenia.

Jaka jest zatem aktualna pozycja osoby dochodzącej odszkodowania  z tytułu umowy odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu (sprawcy szkody) w porównaniu do sytuacji gdyby podstawą roszczeń odszkodowawczych byłaby dobrowolna  umowa  OC np. zarządcy drogi ; osoby prowadzącej parking strzeżony; w życiu prywatnym itd. Odpowiedź jest prosta, a zarazem zaskakująca  - na dłuższy termin likwidacji szkody tj. otrzymania odszkodowania narażona jest  osoba oczekująca na świadczenie odszkodowawcze z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Niestety, obserwowana przez Rzecznika Ubezpieczonych praktyka znacznej większości zakładów ubezpieczeń, które zajmują się obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów -  prowadzi do smutnego twierdzenia, że traktują one zapis o nieprzekraczalnym 90 dniowym terminie na spełnienie należnych świadczeń,  jako powszechnie stosowany termin na spełnianie zgłaszanych roszczeń. Niestety, dla wiekszości poszkodowanych trudne jest w praktyce dowiedzenie zakładowi ubezpieczeń, iż ten nie dochował wymaganej w przepisach należytej staranności w prowadzeniu postępowania odszkodowawczego i dlatego postępowanie nie zostało zakończone w terminie 30 dniowym. Dzieje się tak pomimo prawa do wglądu tych osób w akta odszkodowawcze, bowiem poszkodowani często nie potrafią krytycznie odnieść się do wyjaśnień zakładu, gdy ten bezpodstawnie argumentuje iż  np.  nie może skontaktować się ze sprawcą szkody, albo że poszkodowany nie dostarczył określonego dowodu, lub też że oczekuje na rozstrzygnięcie sądu - w sytuacji gdy zgromadzone przez ubezpieczyciela  dokumenty są wystarczające do zamknięcia postępowania i wypłacenia należnego odszkodowania i świadczenia. Dopiero postępowanie przed sądem najczęściej skutkuje ustaleniem zwłoki po stronie ubezpieczyciela i orzeczeniem o należnych do odszkodowania również odsetek za zwłokę.

Słusznym wobec powyższego wydaje się jednak, że z korzyścią dla poszkodowanych w wypadkach drogowych byłoby zrównanie ich praw w zakresie terminów spełniania świadczeń odszkodowawczych z terminami, o których mowa w aktualnie obowiązującym art. 817 k.c.

Krystyna Krawczyk dyr. Biura RU

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT