Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 listopada 2009 roku, sygn. akt XII Ga 374/09, niepublikowany

Nie ulega wątpliwości, że szkoda majątkowa wyrażać się może w braku możliwości korzystania z określonej rzeczy - w realiach sprawy z samochodu stanowiącego własność poszkodowanych. Jeżeli więc poszkodowani ponoszą koszty najmu pojazdu zastępczego, które były konieczne to mieszczą się one w pojęciu szkody podlegającej wyrównaniu przez ubezpieczyciela. Odszkodowanie należy się tylko w takim zakresie, w jakim poszkodowany korzystałby z środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Odszkodowanie należy się jednak jedynie za okres odpowiadający okresowi pomiędzy dniem wyrządzenia szkody a dniem naprawienia pojazdu, biorąc pod uwagę wszelkie technologiczne uwarunkowania związane z przywróceniem pojazdu do stanu poprzedniego oraz z przeprowadzeniem postępowania likwidacyjnego przez ubezpieczyciela. Zdaniem Sądu Rejonowego nie ulega wątpliwości, że w majątku poszkodowanych powstała szkoda majątkowa, której część stanowią koszty zasadnego wynajmu pojazdu zastępczego na czas dokonywanej naprawy pojazdu uszkodzonego. Samochód zastępczy był koniecznymi niezbędny do przemieszczania się na terenie Trójmiasta, która wykonywała specyficzną pracę a także z uwagi na jej stan zdrowia. Oceniając natomiast zarzut pozwanego odnośnie okresu korzystania z tego pojazdu zastępczego jak i wysokości jego najmu Sąd Rejonowy wskazał, że miał tu na uwadze utrwalone orzecznictwo zgodnie, z którym koszty najmu przez poszkodowanego tzw. samochodu zastępczego obejmować mogą tylko okres konieczny i niezbędny do naprawy pojazdu. Dlatego też z uwagi na zarzuty pozwanego, iż okres, za który powódka domaga się zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego nie Odpowiada okresowi naprawy technologicznie uzasadnionemu i przekracza go - Sąd Rejonowy poczynił w tym zakresie ustalenia w oparciu o opinię sporządzoną przez biegłego sądowego. Ostatecznie, zdaniem Sądu biegły słusznie i zasadnie ustalił, że niezbędny i celowy czas naprawy pojazdu wynosił w niniejszym przypadku 9 dni.


Sąd Okręgowy w Gdańsku XII Wydział Gospodarczy Odwoławczy po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009 roku w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa ... przeciwko ... o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt VI GC 922/08

I.zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie I. zasądza od pozwanego ... na rzecz powódki ......kwotę 798,00 zł (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt osiem złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2008 r. do dnia zapłaty;

II. Zasądza od powódki ... na rzecz pozwanego ... kwotę 60,00 zł (słownie: sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym.

Powódka ... domagała sie zasądzenia od pozwanego ... w Warszawie kwoty 1.098,00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od dnia 5 stycznia 2008 r. do dnia zapłaty oraz z kosztami postępowania sądowego w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwotę 17,00 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej za udzielone pełnomocnictwo. Powódka oparła swoje roszczenie na odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę spowodowaną przez osobę (sprawcę) ubezpieczoną od odpowiedzialności cywilnej w pozwanej spółce. Do pozwu dołączyła fakturę VAT na kwotę równą wartości przedmiotu sporu wystawioną z tytułu wypożyczenia samochodu zastępczego za okres 6 dni w stawce po 150,00 zł netto za każdy dzień.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wskazał, że wypłacił już odszkodowanie odpowiadające kosztom naprawy uszkodzonego pojazdu zaś w zakresie kosztów pojazdu zastępczego nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej albowiem powódka nie wykazała konieczności najmu pojazdu zastępczego. Zakwestionował także czasokres ewentualnego wynajmu oraz wysokość stawki za najem za 1 dobę. Stawka zastosowana przez powódkę nie znajduje, bowiem uzasadnienia w stawkach handlowych obowiązujących na rynku motoryzacyjnym: Ponadto wynajęty pojazd zastępczy tj. Fiat Seicento należy do klasy mini i jest pojazdem najtańszym.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w Gdyni w sprawie o sygn. akt VI GC 922/08 zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.098,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2008 r. do dnia zapłaty (punkt I wyroku), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt II wyroku) zaś w punktach III i IV orzekł o kosztach procesu.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następującego stanu faktycznego. W dniu 2 grudnia 2007 r. w wyniku kolizji drogowej uszkodzeniu uległ pojazd marki Skoda Fabia, stanowiący własność poszkodowanych ... .

Odpowiedzialność za spowodowanie kolizji ponosił właściciel pojazdu ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym zakładzie ubezpieczeń. W dniu 06 grudnia 2007 r. poszkodowana ... zleciła naprawę uszkodzonego pojazdu ... prowadzącemu zaewidencjonowaną działalność gospodarczą.

Poszkodowani w tym samym dniu zawarli umowę najmu pojazdu zastępczego marki Fiat Seicento na czas naprawy. Uzgodniono, że zapłata za wynajem pojazdu nastąpi bezgotówkowo poprzez cesję praw z tytułu szkody komunikacyjnej. Umową przelewu wierzytelności poszkodowani przelali na  wierzytelność odszkodowawczą przysługującą mu w stosunku do pozwanego z polisy OC. Następnie 25 lutego 2008 r. na podstawie powierniczej umowy przelewu przeniósł on z kolei na powódkę ww. wierzytelność. Uszkodzony pojazd odebrała poszkodowana w dniu 22 grudnia 2007 r. 22 stycznia 2008 r. ... wystawił fakturę VAT na kwotę 1.098,00 zł za 6 dni najmu pojazdu zastępczego w stawce po 150,00 zł za 1 dobę. Poszkodowana wynajęła pojazd zastępczy z uwagi na swój stan zdrowia jako inwalidka II - grupy (schorzenie kręgosłupa). Wykonując dorywczo zawód demonstratora wyrobów odzieżowych zmuszona była dojeżdżać o różnych porach dnia do Makro w Gdyni przy ul. Hutniczej.  Ponadto dojeżdżała samochodem na rehabilitację do innej dzielnicy w Gdyni dwa razy w tygodniu. Poszkodowana nie posiadała innego pojazdu. Sąd Rejonowy ustalił na podstawie opinii biegłego, że w okresie dokonywania naprawy zakłady naprawcze na terenie Trójmiasta stosowały stawki za najem pojazdu tej samej klasy, co Fiat Seicento od 70-150 zł. Biegły ustalił, że technologiczny czas niezbędny do naprawy uszkodzonego pojazdu wynosił 9 dni. Ponadto Sąd przyznał rację pozwanemu, że nie wszystkie, co prawda samochody wymienione w opinii biegłego należą do klasy A, jednakże są zbliżone gabarytowo i funkcjonalnie do samochodu zastępczego, z którego korzystali poszkodowani.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jest częściowo zasadne. Sąd Rejonowy uznał, że odpowiedzialność pozwanego jest odpowiedzialnością za szkody wyrządzone osoba trzecim oparte na zasadzie winy lub ryzyka. Zobowiązany do odszkodowania mocy art. 361 § 1 k.c. ponosi zaś odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła. W myśl § 2 tego przepisu naprawienie szkody obejmuje straty, które poniósł poszkodowany oraz korzyści, które osiągnąłby gdyby szkody nie wyrządzono. Ź tego względu ww. przepis statuuje zasadę pełnego odszkodowania. Nie ulega wątpliwości, że szkoda majątkowa wyrażać się może w braku możliwości korzystania z określonej rzeczy - w realiach sprawy z samochodu stanowiącego własność poszkodowanych. Jeżeli więc poszkodowani ponoszą koszty najmu pojazdu zastępczego, które były konieczne to mieszczą się one w pojęciu szkody podlegającej wyrównaniu przez ubezpieczyciela. Odszkodowanie należy się tylko w takim zakresie, w jakim poszkodowany korzystałby z środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Odszkodowanie należy się jednak jedynie za okres odpowiadający okresowi pomiędzy dniem wyrządzenia szkody a dniem naprawienia pojazdu, biorąc pod uwagę wszelkie technologiczne uwarunkowania związane z przywróceniem pojazdu do stanu poprzedniego oraz z przeprowadzeniem postępowania likwidacyjnego przez ubezpieczyciela. Zdaniem Sądu Rejonowego nie ulega wątpliwości, że w majątku poszkodowanych powstała szkoda majątkowa, której część stanowią koszty zasadnego wynajmu pojazdu zastępczego na czas dokonywanej naprawy pojazdu uszkodzonego. Samochód zastępczy był koniecznymi niezbędny do przemieszczania się na terenie Trójmiasta, która wykonywała specyficzną pracę a także z uwagi na jej stan zdrowia. Oceniając natomiast zarzut pozwanego odnośnie okresu korzystania z tego pojazdu zastępczego jak i wysokości jego najmu Sąd Rejonowy wskazał, że miał tu na uwadze utrwalone orzecznictwo zgodnie, z którym koszty najmu przez poszkodowanego tzw. samochodu zastępczego obejmować mogą tylko okres konieczny i niezbędny do naprawy pojazdu. Dlatego też z uwagi na zarzuty pozwanego, iż okres, za który powódka domaga się zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego nie Odpowiada okresowi naprawy technologicznie uzasadnionemu i przekracza go - Sąd Rejonowy poczynił w tym zakresie ustalenia w oparciu o opinię sporządzoną przez biegłego sądowego. Ostatecznie, zdaniem Sądu biegły słusznie i zasadnie ustalił, że niezbędny i celowy czas naprawy pojazdu wynosił w niniejszym przypadku 9 dni. Ponadto jak wynika z opinii biegłego stawki najmu pojazdów zastępczych wahały się w granicach od 70,00 zł do 150,00 zł netto. Jedynie jeden spośród jedenastu zakładów oferujących najem pojazdu Fiat Seicento oraz spośród czternastu oferujących pojazdy klasy A przyjmuje stawkę w wysokości 150,00 zł netto za dobę a to oznacza, że stawka ta jest wygórowana. Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że poszkodowany zobowiązany jest do minimalizacji kosztów i powinien dołożyć należytych starań w poszukiwaniu warsztatu naprawczego, który zaoferuje pojazd zastępczy za niższą cenę tym samym ubezpieczyciel nie musi ponosić kosztów wygórowanych. Z powyższych też względów Sąd Rejonowy uznał, że zasadnym będzie, zatem ustalenie stawki najmu pojazdu na kwotę 100,00 zł netto za jeden dzień albowiem właśnie ta stawka była jedną z najczęściej stosowanych przez zakłady naprawcze. Dlatego należne powódce odszkodowanie wyniosło ostatecznie kwotę 900,00 zł netto (9 x 100,00 zł) tj. brutto 1.098,00 zł. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał przepis art. 822 k.c. w zw. z art. 361 k.c. O odsetkach orzekł na mocy art. 481 k.c. w zw. z art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. W punkcie IV orzekł o pozostałych kosztach procesu.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w części tj. w zakresie punktu I odnoszącego się do zasądzonej kwoty 1.098,00 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 11 kwietnia 2008 r. do dnia zapłaty a dotyczącej uwzględnienia przez Sąd powództwa w przedmiocie zawyżonego czasookresu najmu pojazdu zastępczego. Zarzucił obrazę art. 321 § 1 k.p.c. polegającą na uwzględnieniu przez Sąd powództwa ponad żądanie pozwu. W oparciu o powyższe wniósł o jego zmianę w pkt. I poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części, tj. co do kwoty 300,00 zł a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w ww części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego a mianowicie art. 321 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.098,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami pomimo, iż przedmiotem żądania powódki był zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego jedynie za 6 dni. Sąd w wyroku zasądził jednak zwrot kosztów najmu za 9 dni. Oznacza to, że zawyżono wysokość szkody zwłaszcza, że sama poszkodowana przyznała, że korzystała z pojazdu zastępczego  jedynie przez 6 dni. Skro Sąd uznał, że miarodajna stawka za najem wynosiła 100,00 zł za 1 dobę to wyrok jest niezasadny - w zakresie zaskarżonej kwoty 300,00 zł. (3 dni nienależnego najmu pojazdu zastępczego po 100,00 zł za dobę).   

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wskazała, że orzeczenie sądu jest prawidłowe zaś zarzut pozwanego jest niezasadny. Zasądzona kwota pokrywa bowiem rzeczywisty uszczerbek w majątku związany z kosztami najmu pojazdu zastępczego zaś okoliczności faktyczne stanowiące podstawę powództwa nie zostały zmodyfikowane przez sąd wbrew twierdzeniom pozwanego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja i jej zarzut zasługuje na uwzględnienie.

Sąd II instancji przyznał rację skarżącemu, który wnosząc apelację oparł ją wyłącznie na naruszeniu prawa procesowego tj. art. 321 §1 k.p.c. wskazując, iż Sąd Rejonowy zasądzając kwotę 1.098,00 zł z odsetkami ustawowymi orzekł de facto ponad żądanie pozwu.

Zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować, co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Podkreśla się, że przepis ten daje wyraz tradycyjnej zasadzie wyrokowania statuującej zakaz orzekania ponad żądanie, a także bezwzględnej zasadzie dyspozycyjności, która przejawia się w tym, że sąd jest związany granicami żądania powództwa i nie może w tym wypadku dysponować przedmiotem procesu przez określenie jego granic niezależnie od zakresu żądania ochrony przez powoda. Zgodnie z tym przepisem, sąd ma obowiązek orzec negatywnie lub pozytywnie o całym przedmiocie sporu (żądania). Samo pojęcie żądania określa art. 187 § 1 k.p.c., stanowiąc, że powinien m.in. zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie. Sąd powinien dbać o prawidłowe sformułowanie żądania pozwu, aby wiadomy był zakres rozpoznania i orzekania w sprawie. Nie budzi wątpliwości wyrażony w art. 321 § 1 k.p.c. zakaz orzekania ponad żądanie. Zgodnie przyjmuje się, że granice żądania określa m.in. wysokość dochodzonych roszczeń. Oznacza to,  że sąd nie może zasadzić ponad żądanie, a więc uwzględnić roszczenia w większej - wysokości niż żądał powód i nawet wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika, że powodowi przysługuje świadczenie w większym rozmiarze. Żądanie powódki i uzasadniające okoliczności faktyczne zostały w niniejszej sprawie wyrażone w pozwie i w jego uzasadnieniu i nie uległo zatem żadnej modyfikacji w trakcie toczącego się postępowania przez np. odpowiednią zmianę powództwa. Przeciwnie, w piśmie procesowym z dnia 5 sierpnia 2008 roku powódka podtrzymała je w całości i takie istniało nadal w momencie zamknięcia rozprawy w dniu 7 maja 2009 roku. Powódka dołączyła do pozwu fakturę VAT za najem pojazdu zastępczego za okres 6 dni po 150,00 netto za każdy dzień. Sąd Rejonowy natomiast orzekając o żądaniu pozwu przy uwzględnieniu treści biegłego sądowego uznał za zasadne przyznanie odszkodowania równego 9 dniom najmu pojazdu zastępczego, w którym to okresie uzasadniona była technologicznie naprawa uszkodzonego pojazdu. Wprawdzie Sąd Rejonowy ostatecznie za zasadne przyjął odszkodowanie w stawce 100,00 zł netto za 1 dzień najmu to jednakże zasądzona w pkt. I wyroku kwota odpowiadała żądaniu pozwu (1.098,00 zł brutto ). Oznacza to więc, że Sąd przyznał odszkodowanie za dłuższy okres najmu pojazdu zastępczego (o 3 dni) niż wynikało to z żądania pozwu i załączonej faktury VAT. Stąd też zasądzenie w zaskarżonym wyroku roku jednoznacznie uznać należy za rozstrzygnięcie ponad żądanie powódki.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy w oparciu o przepis art. 386. §,1, k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w pkt I sentencji. Sąd Okręgowy zwraca przy tym uwagę na fakt, że będąc związany granicami apelacji zasądził ostatecznie kwotę 798,00 zł. stanowiącą różnicę pomiędzy wartością przedmiotu sporu a przedmiotem zaskarżenia pomimo, że rzeczywiste odszkodowanie przy stawce 122,00 zł brutto (100,00 netto) za 6 dni najmu stanowiłoby jedynie kwotę 732,00 zł. a nie 798,00 zł.

O kosztach orzeczono w pkt. II opierając się w tym zakresie na treści art. 98 k.p.c. 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, póz. 1349).

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT