Uchwała z dnia 23 lutego 1995 r. Sąd Najwyższy III CZP 10/95 OSNC 1995/6/89

Postanowienie § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. nr UZ 98/92 z dnia 4 września 1992 r., stanowiące, że odpowiedzialność PZU kończy się w razie nieopłacenia kolejnej raty składki z upływem terminu płatności raty składki określonego w dokumencie ubezpieczenia nie jest sprzeczne z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi umowy ubezpieczenia.


Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Włodzimierza S. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. Obszar I - Inspektoratowi VIII w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 lutego 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 10 listopada 1994 r. sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:
"Czy postanowienie § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. nr UZ/98/92 z dnia 4 września 1992 r., stanowiące, iż odpowiedzialność PZU kończy się w razie nieopłacenia kolejnej raty składki z upływem terminu płatności raty składki określonego w dokumencie ubezpieczenia jest sprzeczne z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi umowy ubezpieczenia?"
podjął następującą uchwałę:
Postanowienie § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. nr UZ 98/92 z dnia 4 września 1992 r., stanowiące, że odpowiedzialność PZU kończy się w razie nieopłacenia kolejnej raty składki z upływem terminu płatności raty składki określonego w dokumencie ubezpieczenia nie jest sprzeczne z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi umowy ubezpieczenia.

Włodzimierz S. w pozwie skierowanym przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. - VIII Inspektorat w W. dochodził kwoty 120.000.000 starych złotych odszkodowania za skradziony samochód z tytułu umowy ubezpieczenia auto-casco.
Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 5 maja 1994 r. uwzględnił powództwo. Sąd ten ustalił, że strony zawarły umowę ubezpieczenia w dniu 3 listopada 1992 r. z rocznym okresem ubezpieczenia od dnia 4 listopada 1992 r. Pierwsza rata składki została zapłacona przez powoda do rąk pośrednika ubezpieczeniowego w miejscu zamieszkania powoda. W polisie wskazano terminy płatności kolejnych rat: II - dnia 3 lutego 1993 r., III - dnia 3 maja 1993 r. i IV - dnia 3 sierpnia 1993 r. Pośrednik zobowiązał się do pobierania kolejnych rat w miejscu zamieszkania powoda, jednakże nie zgłosił się do pobrania II raty do dnia 18 lutego 1993 r., kiedy samochód został skradziony.
Uwzględniając powództwo Sąd Wojewódzki kierował się tym, że ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za działanie pośrednika (art. 471 k.c. w zw. z art. 474 k.c.), a do niedotrzymania terminu opłacenia raty doszło wskutek przyczyn leżących po stronie pośrednika ubezpieczeniowego. Sąd Wojewódzki uznał, że w tej konkretnej sytuacji nie ma zastosowania przepis § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. nr UZ 98/92 z dnia 4 września 1992 r., zgodnie z którym odpowiedzialność PZU kończy się w razie nieopłacenia kolejnej raty składki z upływem terminu płatności raty składki określonego w dokumencie ubezpieczenia.
Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając rewizję pozwanego od powyższego wyroku, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone na wstępie niniejszej uchwały pytanie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 807 § 1 k.c., przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia w zasadzie stanowią normy iuris cogentis, jednakże żaden z tych przepisów nie reguluje sytuacji, w której świadczenie ubezpieczającego rozłożone jest na raty, a zwłaszcza sytuacji, w której dochodzi do opóźnienia w zapłacie kolejnej raty składki lub rata ta nie jest w ogóle zapłacona. Wobec braku bezwzględnie obowiązujących przepisów dopuszczalna jest w tym zakresie swoboda kształtowania umowy przez strony w granicach określonych w art. 3531 k.c.
Pozornie może się wydawać, że sformułowanie zawarte w § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco narusza równość stron stosunku ubezpieczeniowego. Mówi się tam o zakończeniu odpowiedzialności PZU w razie nieopłacenia w terminie kolejnej raty składki. Z punktu widzenia zasady równości stron umowy niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdyby opóźnienie świadczenia przez ubezpieczającego uwalniałoby od zobowiązania zakład ubezpieczeń, przy kontynuowaniu stosunku umownego, który sprowadzałby się już tylko do obowiązku jednostronnego świadczenia przez ubezpieczającego zaległych rat składki. Jednakże zapis § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków należy tłumaczyć w kontekście treści całego ustępu 2 tegoż paragrafu. W czterech punktach przewidziano pięć przypadków zakończenia odpowiedzialności PZU: z upływem końcowego terminu określonego w umowie, z chwilą wypłaty odszkodowania za szkodę polegającą na całkowitym zniszczeniu lub utracie pojazdu, z chwilą wyczerpania sumy ubezpieczenia, w razie nieopłacenia kolejnej raty składki i z upływem 3 dni roboczych od daty zbycia pojazdu. Z charakteru sytuacji, które powodują, że jak określono "odpowiedzialność PZU kończy się" zdaje się wynikać, że w istocie chodzi o wygaśnięcie umowy, a nie tylko o zakończenie odpowiedzialności PZU. Postanowienie § 15 ust. 2 pkt 3 należy zatem tak rozumieć, że nieopłacenie kolejnej raty składki z upływem terminu płatności określonego w dokumencie ubezpieczenia jest warunkiem rozwiązującym umowę ubezpieczenia. Żaden zaś z przepisów kodeksu cywilnego dotyczących umów ubezpieczenia nie zakazuje ustanowienia warunku.
Na marginesie wypada zauważyć, że brak sprzeczności § 15 ust. 2 pkt 3 ogólnych warunków z przepisami kodeksu cywilnego nie przesądza kwestii odpowiedzialności strony pozwanej na gruncie art. 471 k.c.
Z powyższych względów, na podstawie art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy powziął uchwałę jak w sentencji.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT