„Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK” - Konferencja Rzecznika Ubezpieczonych i Fundacji Edukacji Ubezpieczeniowej - Warszawa, 28 lutego 2012 r.

Szanowni Państwo,

W dniu 28 lutego 2012 r. odbyła się konferencja „Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK”, zorganizowana przez Rzecznika Ubezpieczonych oraz Fundację Edukacji Ubezpieczeniowej.

W konferencji udział wzięli wybitni przedstawiciele polskiej nauki prawa ubezpieczeniowego jak i uznani praktycy całego rynku ubezpieczeniowego.

Konferencja stanowiła płaszczyznę wymiany poglądów na temat nowych przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Szczególnie interesujące wydawało się podjęcie dyskusji i zadawanie pytań uczestnikom procesu wprowadzonych zmian, gdyż niektórzy spośród prelegentów brali bezpośredni udział w projektowaniu zmian oraz różnych etapach prac legislacyjnych.

Poniżej prezentujemy program konferencji, prezentacje multimedialne prelegentów oraz sprawozdnaie. Galeria zdjęć poniżej.


Program


Katarzyna Przewalska - Ministerstwo Finansów, Departament Rozwoju Rynku Finansowego - Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw

Andrzej Milusz - Radca Aktuarialny w Departamencie Nadzoru Ubezpieczeniowego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego - Monitoring kształtowania wysokości taryf w świetle zmieniających się czynników ryzyka

Magdalena Barcicka – Wiceprezes Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego -  Zmiany w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych z perspektywy unduszu Gwarancyjnego

Mariusz Wichtowski – Prezes Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - Zmiany w funkcjonowaniu PBUK w świetle nowelizacji ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK

Andrzej Maciążek – Wiceprezes Zarządu Polskiej Izby Ubezpieczeń - Czy nakładanie na ubezpieczycieli kolejnych obowiązków to rzeczywiście działanie na Korzyść ubezpieczonych?

Anna Dąbrowska, Aleksander Daszewski  – Biuro Rzecznika Ubezpieczonych - Co się udało a czego się nie udało zmienić na korzyść konsumentów usług ubezpieczeniowych w ramach nowelizacji

dr Marcin Orlicki – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Ubezpieczenia obowiązkowe w nowym kształcie – próba oceny

 


Sprawozdanie

Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK" - konferencja współorganizowana przez Fundację Edukacji Ubezpieczeniowej i Rzecznika Ubezpieczonych - Warszawa, 28 luty 2012 r.

28 lutego 2012 r. w siedzibie NOT w Warszawie odbyła się konferencja „Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK" zorganizowana przez Fundację Edukacji Ubezpieczeniowej oraz Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja stanowiła płaszczyznę wymiany poglądów na temat nowych przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Organizatorzy mieli nadzieję, że przy okazji tej konferencji słuchacze zapoznają się ze stanowiskiem uczestników procesu wprowadzonych zmian, którzy brali bezpośredni udział w projektowaniu zmian oraz w różnych etapach prac legislacyjnych.

Blisko 180-osobową grupę uczestników konferencji powitała Aleksandra Wiktorow - Rzecznik Ubezpieczonych. Zaproszenie na konferencję w roli prelegentów przyjęli: Katarzyna Przewalska z Departamentu Rozwoju Rynku Finansowego w Ministerstwie Finansów, Andrzej Milusz Radca Aktuarialny w Departamencie Nadzoru Ubezpieczeniowego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, Magdalena Barcicka Wiceprezes Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Mariusz Wichtowski Prezes Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Andrzej Maciążek Wiceprezes Zarządu Polskiej Izby Ubezpieczeń oraz przedstawiciel nauki dr Marcin Orlicki adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego, Handlowego
i Ubezpieczeniowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Konferencję objęli patronatem medialnym „Gazeta Ubezpieczeniowa", „Dziennik Ubezpieczeniowy", „Miesięcznik Ubezpieczeniowy", „Prawo Asekuracyjne" oraz „Rozprawy Ubezpieczeniowe".

Część merytoryczną rozpoczęła Katarzyna Przewalska z Departamentu Rozwoju Rynku Finansowego w Ministerstwie Finansów. W swoim wystąpieniu podzieliła się informacjami o genezie nowelizacji ustawy. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK z dnia 22 maja 2003 r., która weszła w życie 1 stycznia 2004 r. Tworzyła ona odrębną ustawę regulującą podstawowe zasady funkcjonowania ubezpieczeń obowiązkowych, w tym w szczególności OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, rolników i budynków rolniczych. Kilka lat obowiązywania tej ustawy, zdaniem prelegentki, spowodowało konieczność jej doprecyzowania i znowelizowania w wielu obszarach.

Wstępne prace nad zmianą funkcjonującej ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK rozpoczęły się w Ministerstwie Finansów z początkiem 2008 r. w ramach Grupy Roboczej Rozwoju Rynku Finansowego. W pracach nad nowelizacją uczestniczyło szereg instytucji i podmiotów rynku ubezpieczeniowego. Starano się aby była to jak najszersza reprezentacja środowiska ubezpieczeniowego oraz środowiska konsumentów. Grupa Robocza wypracowała 33 rekomendacje. Wiele z nich znalazło się w znowelizowanej ustawie. W swoim wystąpieniu prelegentka omówiła jedynie niektóre, szczególnie istotne zmiany w ustawie.

Od początku pracy Grupa Robocza wskazała na konieczność uregulowania sprawy podwójnego ubezpieczenia. Największym problemem, który pojawił się w ramach tzw. „podwójnego ubezpieczenia" była sprawa przedłużania się umowy ubezpieczenia w przypadku zbycia pojazdu. Wszystkie podmioty na rynku finansowym zgodziły się z tym, że ta regulacja musi ulec zmianie. Stwierdzono, iż w przypadku przejścia lub przeniesienia prawa własności pojazdu, nie można zastosować zasady automatycznego odnawiania się umowy na mocy klauzuli prolongacyjnej, a umowa powinna ulec rozwiązaniu z upływem okresu, na który została zawarta. Nowy posiadacz pojazdu będzie zobowiązany do zawarcia nowej umowy na kolejny okres ubezpieczenia.

Bardzo duże niezrozumienie, wątpliwości i kontrowersje wśród konsumentów usług ubezpieczeniowych, zwłaszcza w ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, wzbudzała regulacja mówiąca o tym że umowę ubezpieczenia uważa się za wypowiedzianą w momencie, gdy zakład ubezpieczeń dowiaduje się o tym wypowiedzeniu. Konsumenci byli powszechnie przekonani o rozwiązaniu, które funkcjonuje również w prawie administracyjnym, tj. w przypadku nadania listu o wypowiedzeniu umowy ubezpieczenia w placówce pocztowej poczty polskiej za moment wypowiedzenia tej umowy uważa się moment nadania tego listu. Zdecydowano się przyjąć to rozwiązanie w celu ułatwienia konsumentom funkcjonowania na rynku, choć budzi ono kontrowersje wśród ubezpieczycieli i cywilistów. Zakłady ubezpieczeń zarzucają, że poprzez wprowadzenie tej regulacji de facto przez jakiś czas nie będą miały informacji o dniu wypowiedzenia umowy.

Inna rekomendacja dotyczyła wprowadzenia możliwości weryfikacji przez zakład ubezpieczeń wysokości pobieranej składki w przypadku, gdy ujawnią się okoliczności, które pociągają za sobą istotną zmianę prawdopodobieństwa zaistnienia wypadku ubezpieczeniowego.

Kolejną istotną regulacją przyjętą w trakcie prac było umożliwienie posiadaczowi pojazdu mechanicznego wypowiedzenie umowy ubezpieczenia, gdy w tym samym czasie doszło do zawarcia dwóch lub więcej umów ubezpieczenia w różnych zakładach ubezpieczeń, przy czym jedna z nich została zawarta w trybie klauzuli prolongacyjnej. Rozwiązanie w trybie pisemnego wypowiedzenia dotyczy niechcianej, automatycznie zawartej umowy. Szczególnie dużo kontrowersji wśród zakładów ubezpieczeń wzbudziła regulacja zwiększająca obowiązki informacyjne zakładów ubezpieczeń. Zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do przekazania, na 14 dni przed upływem okresu ubezpieczenia, ubezpieczającemu informacji o ubezpieczeniu na kolejny okres ubezpieczenia. Informacja musi zawierać propozycję składki ubezpieczeniowej opartą na aktualnej taryfie składek oraz pouczenie że składka może ulec zmianie, jeżeli po wysłaniu informacji ujawnią się okoliczności mające wpływ na wysokość składki. Nowelizacja ustawy reguluje również inne kwestie. Odchodzi od wyłącznej zasady pisemności składanych oświadczeń i umożliwia stronom korzystanie z formy elektronicznej przy składaniu zawiadomień i oświadczeń wynikających z umowy ubezpieczenia.

W ustawie o działalności ubezpieczeniowej dodano przepis, który ma ułatwić składanie oświadczeń woli związanych ze wszystkimi rodzajami umów ubezpieczenia. Oświadczenia składane agentowi ubezpieczeniowemu uznawane będą za złożone zakładowi ubezpieczeń. Ma to ułatwić terminowe wypowiadanie umów ubezpieczenia.

Wprowadzono bezpośrednią regulację w zakresie zwrotu składki w ubezpieczeniach obowiązkowych. Zwrot składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia będzie przysługiwał za każdy niewykorzystany dzień ochrony ubezpieczeniowej, również w przypadku wystąpienia szkody. Dodatkowo zwrot składki musi nastąpić bez żądania, niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 14 dni od złożenia wypowiedzenia umowy. Wzmocniono interesy poszkodowanych poprzez wskazanie obowiązku niezwłocznego przekazania dokumentacji szkodowej do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego przez zakłady ubezpieczeń a także ułatwiono uprawnionym dostęp do dokumentów z UFG i PBUK. W przypadku upadłości nowe regulacje ułatwiają możliwość dochodzenia roszczeń z UFG bez konieczności oczekiwania na zakończenie postępowania upadłościowego.

 Zgodnie z  rekomendacją Rady Rozwoju Rynku Finansowego została wprowadzona regulacja dotycząca możliwości weryfikacji składki ubezpieczeniowej w przypadku, gdy ubezpieczający nie podał ubezpieczycielowi znanych sobie okoliczności przy zawieraniu umowy ubezpieczenia o których zakład ubezpieczeń zapytywał przed zawarciem umowy i które pociągają istotną zmianę prawdopodobieństwa wypadku ubezpieczeniowego. Zmienił się również sposób obliczenia opłaty za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia OC. Kwota opłaty jest obliczana w oparciu o stawkę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Niektóre rekomendacje nie zostały przyjęte w nowelizacji. Jedną z nich jest propozycja Rzecznika Ubezpieczonych, która dotyczyła możliwości przejęcia np. przez UFG odpowiedzialności w przypadku wyczerpywania się sumy gwarancyjnej. Mimo że są to przypadki niewielkie w swej skali, Ministerstwo Finansów i Rząd stanął na stanowisku że suma gwarancyjna jest tym elementem, który powinien być jakimś ograniczeniem odpowiedzialności. Zdaniem prelegentki, rynek  polski nie jest jeszcze przygotowany na takie rozwiązanie.

Następnie na temat sposobu monitorowania i kształtowania wysokości taryf w świetle zmieniających się czynników ryzyka mówił Andrzej Milusz Radca Aktuarialny w Departamencie Nadzoru Ubezpieczeniowego w Komisji Nadzoru Finansowego.

Nadzór ubezpieczeniowy działa na zasadzie nadzoru finansowego a nie materialnego. Dokumenty dotyczące stosowanych taryf nie są zatwierdzane przez organ nadzoru, zakłady ubezpieczeń mają swobodę co do formułowania tych dokumentów. Swoboda ta jest regulowana pewnymi przepisami o charakterze dość ogólnym. Prelegent przypomniał przepisy, które regulują kwestię taryfikacji składek. Art. 18 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej wskazuje, że wysokość składek ubezpieczeniowych ustala zakład ubezpieczeń po dokonaniu ocena ryzyka ubezpieczeniowego. Wysokość składki co najmniej powinna zapewnić wykonanie wszystkich zobowiązań z umów ubezpieczenia i pokrycie kosztów wykonywania działalności ubezpieczeniowej zakładu ubezpieczeń. Zakład ubezpieczeń powinien gromadzić odpowiednie dane statystyczne w celu ustalenia na ich podstawie składek ubezpieczeniowych i rezerw techniczno-ubezpieczeniowych. Składka ubezpieczeniowa powinna być przedstawiona według kryteriów przedstawionych w ogólnych warunkach ubezpieczenia, zwłaszcza w zakresie zniżek i podwyższeń kwot zasadniczych. Art. 18 a i b ustawy o działalności ubezpieczeniowej dotyczy różnicowania składek wg kryterium płci. W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK w zmienionym art. 8 ust. 2 zakłady ubezpieczeń zobowiązane zostały do przekazywania informacji o zmianach w taryfach i podstawach ich ustalenia w terminie 14 dni od dnia, w którym najwcześniej możliwe było zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego ze składką obliczoną na ich podstawie. Informacja przekazywana do organu nadzoru powinna zawierać w szczególności analizę szkodowości oraz kosztów obsługi ubezpieczenia uzasadniającą wprowadzenie każdorazowej zmiany w taryfie. Po przeprowadzeniu przez organ nadzoru analizy postępowania zakładów ubezpieczeń w zakresie przekazywania informacji na temat stosowanych taryf okazało się że ok. 30% ubezpieczycieli zaniedbywało obowiązek przekazania informacji lub robiły to z dużym opóźnieniem. Przekazywane informacje i wyjaśnienia nie były szczegółowe lub nie do końca wyjaśniały przyczyny wprowadzenia zmian. Zdaniem prelegenta, z analizy wynika, że brak jest stabilnej polityki w zakresie ustalania i zmieniania taryf w zakładach ubezpieczeń. Drugi problem to brak monitorowania nowych produktów pod kątem wyników finansowych, reakcji klientów, zmian otoczenia prawnego. Każdy produkt po stworzeniu powinien być ściśle monitorowany w zakresie jego funkcjonowania. W razie potrzeby produkt i jego taryfy powinny być modyfikowane. W ocenie Komisji Nadzoru w wielu zakładach ubezpieczeń nie ma takiej polityki. W związku z wprowadzeniem przepisu dającego ramy terminu dostarczania informacji o taryfach składek oraz po analizie dostarczanych informacji Komisja uznała, że należy wzmocnić nadzór nad tą sferą działalności, wprowadzając cykliczną kontrolę wypełniania obowiązków sprawozdawczych dotyczących taryf i monitorowania taryf pod względem rentowności. Być może na zakłady ubezpieczeń nie wykonujące obowiązków prawnych oprócz przypomnień i upomnień nakładane będą jakieś sankcje.

Prelegent przedstawił zasady ustalania stawek ubezpieczeniowych w ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Z analizy przekazywanych dokumentów wynika, że podstawowymi parametrami są marka, rodzaj pojazdu, pojemność silnika, miejsce zamieszkania, charakter używania pojazdu, przebieg ubezpieczenia, wiek posiadacza. Zauważono systematyczny wzrost liczny parametrów mających wpływ na ostateczny poziom składki, co jest szczególnie widoczne w systemach zniżek i zwyżek składki. Ocena ubezpieczanego ryzyka zależny od większej liczby parametrów i jest większa w zakładach działających w systemie direct. Przyczyny przedstawiane organowi nadzoru uzasadniające zmiany taryf są najczęściej ogólnikowe. Klasyczna przyczyna to konieczność urealnienia poziomu składek w związku ze wzrostem składników szkodowości. Tłumaczono się również wprowadzeniem obowiązkowej opłaty związanej z kosztami leczenia ofiar wypadków komunikacyjnych, zmianą segmentacji portfela OC w zakresie przedziałów pojemności silnika samochodów osobowych i ustalenie nowych składek dla podzielonych przedziałów pojemności, czy też zmianą porządkowania do stref regionalnych i działania na konkurencję.

Podsumowując, przedstawiciel Komisji Nadzoru Finansowego przedstawił główne problemy jakie, jego zdaniem, pojawią się w tym zakresie :

  • wzrastający trend zwiększania wypłat ze szkód osobowych, rosnąca świadomość ubezpieczeniowa spowoduje, że coraz częściej wypłacane będą odszkodowania z tytułu utraconych dochodów oraz zadośćuczynienia;
  • dodatkowo zwiększy się presja cenowa ze względu na to że składki OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w Polsce są jednymi z najniższych w Europie przy jednoczesnych oczekiwaniach społecznych aby ubezpieczenia były tanie;
  • utrudnienia w adekwatnej taryfikacji, częstsze klęski żywiołowe oraz duży wzrost liczby samochodów zarejestrowanych w Polsce powoduje zmniejszenie wiarygodności danych historycznych;
  • likwidacja możliwości różnicowania taryf według czynnika płci.

W swoim wystąpieniu Magdalena Barcicka Wiceprezes Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego przedstawiła najistotniejsze zmiany w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK z punktu widzenia Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.

Celem uczestnictwa Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w pracach Rady Rozwoju Rynku Finansowego było dostosowanie przepisów UFG do pojawiających się problemów, usprawnienie funkcjonowania rynku ubezpieczeń obowiązkowych, zapewnienie większej wewnętrznej spójności ustawy oraz wprowadzenie rozwiązań prokonsumenckich.

Ustawa weszła w życie w dniu 11 lutego br. Termin ten jest istotny ze względu na to, w którym dniu roszczenie zostało zgłoszone do zakładu ubezpieczeń. Sporadycznie zdarza się że osoby poszkodowane zgłaszają się bezpośrednio do UFG. Wszelkie roszczenia, które zostały już zakończone toczą się wg przepisów dotychczasowych.

Roszczenia UFG to po pierwsze opłata za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia. Wysokość opłaty została zmieniona od 1 stycznia 2012 r., natomiast nieznacznie zmieniła się procedura postępowania w tym zakresie. Inne roszczenia to roszczenia UFG związane z dochodzeniem wypłaconego odszkodowania i świadczenia od osób, które nie spełniły obowiązku ubezpieczenia. Datą rodzącą roszczenia UFG jest data wypłaty świadczenia czy odszkodowania. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych z tym dniem Fundusz nabywa prawa do roszczenia. W wielu szkodach nie jest możliwe dokonanie jednorazowej wypłaty. Fundusz przyjmuje interpretację jak najbardziej korzystną dla osoby zobowiązanej do zwrotu wypłaconego odszkodowania. Jeżeli mówimy o roszczeniach do UFG to mamy do czynienia ze zgłoszeniem szkody oraz zgłoszeniem roszczenia. Taką sytuację mamy w przypadku śmierci. W takim przypadku zgłaszane jest zdarzenie, po czym poszczególne osoby zgłaszają swoje roszczenia. Jako datę zgłoszenia roszczenia Fundusz bierze pod uwagę datę zgłoszenia pierwszego roszczenia danej osoby. Nowelizacja doprecyzowała termin i zakres spełnienia obowiązku ubezpieczenia OC. W nowelizacji mowa jest o dokumencie potwierdzającym zawarcie umowy ubezpieczenia, bo tylko to może ten dokument potwierdzać. Następnie wyraźnie jest mowa o obowiązku, który uważa się za spełniony, jeżeli została zawarta umowa ubezpieczenia, na podstawie której osoba obarczona tym obowiązkiem, korzysta z ochrony a czas trwania i zakres tej ochrony odpowiadają przepisom ustawy. W ustawie został dodany zapis mówiący o tym, że umowa ubezpieczenia nie może obejmować ubezpieczeniem okresu poprzedzającego zawarcie tej umowy.

Zdaniem Prezes Barcickiej, nie można mówić o art. 10 ustawy bez przypomnienia zapisu art. 6. Art. 6 to taka „klauzula sanacyjna", która mówi, że nawet jeżeli umowa została zawarta wbrew obowiązującym przepisom, to uznaje się że umowa została zawarta prawidłowo.

W nowelizacji ustawy doprecyzowano przepisy dotyczące regresu w sytuacji upadłości zakładu ubezpieczeń,  przepis dotyczy innych ubezpieczeń obowiązkowych. Do tej pory UFG miał możliwość występowania z regresem wyłącznie do osób, które nie spełniły obowiązku ubezpieczenia i do sprawców szkody, wówczas kiedy nie były objęte ochroną ubezpieczeniową. W tym wypadku został spełniony obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia, natomiast upadł zakład ubezpieczeń. Zakład ubezpieczeń oferował ochronę ubezpieczeniową z ograniczeniami i wyłączeniami do których dopuszczała ustawa. Jeżeli zakład ubezpieczeń w ogólnych warunkach ubezpieczenia obowiązkowego nie zawarł zapisu o regresie i odpowiedzialności Funduszu, wówczas UFG nie będzie dochodzić tych roszczeń ponieważ przejmuje tylko zobowiązania zakładu ubezpieczeń. Art. 14 znowelizowanej ustawy mówi o terminach likwidacji szkody przez zakłady ubezpieczeń, jak również o tym, że w przypadku nieustalenia w ciągu 90 dni ważnej ochrony ubezpieczeniowej likwidację szkody przejmuje Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. UFG dochodzi regresu od zakładu ubezpieczeń, jeżeli uda się go ustalić. Procedura ustalania ubezpieczyciela, zwłaszcza gdy mamy do czynienia ze szkodą sprzed lat, jak również ustalanie gdzie był ubezpieczony posiadacz, który poruszał się na zagranicznych tablicach rejestracyjnych, z różnych powodów często trwa dłużej niż 30 dni. Brakowało zapisu, który wskazuje, że zakład ubezpieczeń musi przesłać tę dokumentację niezwłocznie. Ustawa wprowadza obowiązek zakładu ubezpieczeń do zwrotu kosztów likwidacji, które Fundusz musiał wcześniej zapłacić zakładowi ubezpieczeń. Kolejna kwestia to udostępnianie dokumentów, które znajdują się w aktach szkodowych UFG. Przy wcześniejszych zapisach ustawowych obowiązek udostępniania dokumentów spoczywał jedynie na zakładach ubezpieczeń. Obowiązek udostępniania dokumentów przez UFG dotyczy roszczeń osoby poszkodowanej, które zostały zgłoszone jedynie po 11 lutego br. Fundusz nie będzie udostępniał dokumentacji z roszczeń zgłoszonych przed tą datą. Ponieważ brakowało wcześniej takiego zapisu w ustawie, Fundusz wystąpił do Ministerstwa Finansów z prośbą o interpretację czy Fundusz mógłby per analogia tak samo jak zakłady ubezpieczeń, udostępniać dokumentację poszkodowanym. Odpowiedź była bardzo jednoznaczna, nie tylko nie można, ale nie wolno było Funduszowi udostępniać tej dokumentacji. A przepisy ustawy o ochronie danych osobowych nakładają nawet odpowiedzialność karną za takie praktyki. Postać elektroniczna, o której mowa w znowelizowanej ustawie, zdaniem prelegentki, ograniczać się będzie do udostępnienia zapisu na płycie CD ze względu na to, że Główny Inspektor Ochrony Danych Osobowych uważa, iż przesyłanie e-mailem jakiejkolwiek dokumentacji może doprowadzić do udostępniania tej dokumentacji osobom niepowołanym. Z ustawy został wykreślony obowiązek zachowania formy pisemnej w przypadku składania zawiadomień i oświadczeń. Natomiast został zachowany obowiązek pisemnego wypowiedzenia umowy ubezpieczenia. W każdym przypadku weryfikacji czy dana osoba jest jeszcze ubezpieczona czy nie, Fundusz będzie żądał od zakładu ubezpieczeń przedstawienia takiego wypowiedzenia na piśmie. Niewiele zmienia w działalności UFG zapis dotyczący składania oświadczeń agentowi ubezpieczeniowemu. W przypadku zapisu dotyczącego wypowiedzenia przesyłką pocztową, w przypadku nadania wypowiedzenia, za datę skutecznego wypowiedzenia uważa się datę nadania oświadczenia w placówce poczty polskiej. Zdaniem Funduszu w praktyce zakłady ubezpieczeń nie będą wiedziały przez pewien czas, że ochrona ubezpieczeniowa już nie obejmuje danej osoby. Może to skutkować tym, że ubezpieczyciel wypłaci świadczenie czy odszkodowanie myśląc, że była ważna ochrona ubezpieczeniowa. Można się spodziewać większej liczby wystąpień o zwrot wypłaconego świadczenia czy odszkodowania z tego tytułu.

Fundusz Gwarancyjny wypłaca odszkodowania za osoby, które nie spełniły obowiązku ubezpieczenia w trzech sytuacjach: wówczas gdy samochód jest zarejestrowany w Polsce, gdy pojazd jest zarejestrowany ale tablice nie były przełożone lub pojazd nie był już umiejscowiony Polsce, ma tablice zagraniczne najczęściej z Unii Europejskiej a ma obowiązek posiadać ochronę ubezpieczeniową w polskim zakładzie ubezpieczeń. Z inicjatywy UFG został dopisany w art. 23 ust. 1a, który mówi, że pojazd zarejestrowany w Polsce przez cały okres kiedy jest zarejestrowany musi posiadać ochronę ubezpieczeniową. Każdy pojazd zarejestrowany za granicą w krajach trzecich poza Unią Europejską i Europejskim Obszarem Gospodarczym ma obowiązek posiadania ochrony ubezpieczeniowej przez cały czas przebywania na terytorium RP. Trzecia grupa to pojazd, dla którego państwem umiejscowienia ryzyka jest RP. Jest to pojazd, który jest zarejestrowany za granicą a miejscem umiejscowienia ryzyka jest RP. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć w ustawie o działalności ubezpieczeniowej - jest to pojazd, który jest zarejestrowany w danym kraju ale też pojazd, który ma być zarejestrowany w kraju docelowym. Ponieważ został nabyty w Unii Europejskiej, przez 30 dni od daty odbioru tego pojazdu ryzyko jego ubezpieczenia przechodzi na kraj docelowy. W związku z tym, UFG spełnia świadczenie w ciągu 30 dni, jeżeli samochód został zakupiony i przywieziony do polski. Jeżeli posiadacz takiego pojazdu zawarł umowę ubezpieczenia za granicą i zagraniczny ubezpieczyciel nie kwestionuje swojej ochrony ubezpieczeniowej, Fundusz nie występuje z roszczeniem. Jeżeli posiadacz pojazdu nie zawarł umowy w zagranicznym zakładzie ubezpieczeń ani w polskim zakładzie ubezpieczeń, wówczas Fundusz występuje z roszczeniem o opłatę za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia.

Fundusz pozytywnie ocenia zmiany dotyczące zwiększenia obowiązków informacyjnych nałożone na zakłady ubezpieczeń. Może się to przełożyć na zmniejszenie liczby nieubezpieczonych kierujących. Jeżeli chodzi o przepis dający możliwość mechanicznego odtworzenia podpisu osoby reprezentującej zakład ubezpieczeń na dokumencie ubezpieczenia, z punktu widzenia UFG nie ma żadnego znaczenia, ponieważ Fundusz nigdy nie badał spełnienia obowiązku wyłącznie na podstawie dokumentów. Badał przede wszystkim informacje zawarte w ośrodku informacji oraz występował zawsze do zakładu ubezpieczeń o potwierdzenie ochrony ubezpieczeniowej. W nowelizacji pojawiły się przepisy chroniące osoby przed koniecznością zapłacenia podwójnej składki wówczas, gdy mamy do czynienia z dwiema umowami ubezpieczenia obejmującymi ten sam okres ubezpieczenia. Fundusz nie przewiduje w tym zakresie jakichś problemów. Pozytywnie ocenia doprecyzowanie zapisu, w którym mowa, iż umowa ubezpieczenia musi być zawarta w dniu rejestracji, nie później niż z chwilą wprowadzenia pojazdu do ruchu. Zdaniem Prezes Barcickiej brakowało takich oczywistych zapisów, które zobowiązywały do zawarcia umowy ubezpieczenia wówczas, gdy się wypowie dotychczasową umowę ubezpieczenia. Ostatecznie przyjęto interpretację, że można wypowiedzieć umowę zawartą na odległość w terminie 30 dni bez podawania przyczyn. Mimo odstąpienia umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych należy traktować jako zawartą i obowiązującą do dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu. Zakład ubezpieczeń ma prawo do składki za okres objęty ochroną ubezpieczeniową. Umowa rozwiązuje się z dniem złożenia oświadczenia o odstąpieniu z umowy ubezpieczenia. Brak automatycznego przedłużenia ochrony ubezpieczeniowej na kolejne 12 miesięcy miało służyć przede wszystkim unikaniu tzw. „podwójnego ubezpieczenia" w przypadku sprzedaży pojazdu. W sytuacji zakupu pojazdu, który nie ma ochrony ubezpieczeniowej istnieje obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia nie później niż z chwilą wprowadzenia pojazdu do ruchu. Z inicjatywy UFG zmieniono art. 43 dający możliwość wystąpienia z regresem do sprawcy szkody w przypadku upadłości zakładu ubezpieczeń. Ogromnym sukcesem jest to, że w przypadku naliczania opłat za niedopełnienie obowiązku zawarcia obowiązkowego ubezpieczenia OC udało się odejść od przelicznika euro na minimalne wynagrodzenie. Celem opłaty jest skłonienie posiadaczy pojazdów i gospodarstw rolnych do spełnienia obowiązku ubezpieczenia po to, aby korzystali z dobrodziejstwa tego ubezpieczenia. Ubezpieczenie OC chroni nie tylko poszkodowanego ale także sprawcę. UFG jest zobowiązany do przechowywania informacji przez 21 lat - jest to  konsekwencja zmiany kodeksu cywilnego w 2007 r. Można się zastanawiać, czy jest to okres wystarczający, biorąc pod uwagę, że szkoda na osobie przedawnia się po okresie 3 lat od ujawnienia się tej szkody, czyli potencjalnie kolejna szkoda na osobie może się ujawnić 25 lat po wypadku. Bardzo istotne jest, aby zakłady ubezpieczeń na bieżąco weryfikowały informacje przekazywane do UFG. Za 20 lat jedyną podstawą do uznania czy osoba jest ubezpieczona i czy zakład ubezpieczeń ma przyjąć odpowiedzialność za zdarzenie, będzie ośrodek informacji UFG.

W kolejnym wystąpieniu Mariusz Wichtowski Prezes Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych odniósł się do zmian w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, skupiając się na Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zadał pytanie czy zmiany dotyczące PBUK wynikły z praktyki, czy też zmiany te wpłynął na praktykę. W którym kierunku te zmiany mają pójść? Prezes PBUK nie ukrywa, że przedstawiciele Biura mieli wpływ na zmiany jakie zostały wprowadzone do znowelizowanej ustawy w nowelizacji ustawy w tym zakresie. Starano się aby to, co funkcjonuje od 2003 r. było jeszcze bardziej skoncentrowane na ochronie konsumentów. Zdaniem Prezesa Wichtowskiego jakkolwiek by podchodzić do zmian czy jakiejkolwiek regulacji, trzeba sobie powiedzieć jedno: nie ma, nie było i nie będzie żądnych regulacji, które będą miały na celu poprawienie sytuacji ubezpieczycieli, UFG czy PBUK. Wszelkie zmiany są dokonywane w celu poprawy sytuacji konsumenta.

W 2003 r. uchwalono ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych UFG i PBUK. Sformułowano rozwiązania prawne, które - wydawało się - w istotny sposób odzwierciedlają przepisy IV Dyrektywy. Z materialnego punktu widzenia bardzo dobrze te przepisy zostały implementowane. Między terminem wejścia w życie IV Dyrektywy a uchwaleniem ustawy w Polsce minęło zaledwie 8 miesięcy. Szukając rozwiązań przyjętych w innych krajach europejskich, nie znaleziono pomocy, ponieważ brak było doświadczeń w tym zakresie w Unii Europejskiej. W związku z tym, tak sformułowano przepisy, aby skutecznie chroniły interesy konsumentów. Udało się ukształtować zadania, które wykonuje PBUK. Zadania te podzielono na 5 segmentów: Biuro Narodowe, organ odszkodowawczy, centrum informacyjne, baza informacji o wypadkach w Polsce oraz obsługa ubezpieczeń granicznych. Regulacje dotyczące PBUK zostały rozbite na dwa rozdziały ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Dodatkowo pewne rozwiązania znajdowały się w ustawie o działalności ubezpieczeniowej. Rozbicie regulacji, brak jednoznaczności definicji, brak przejrzystości powodowało, że poszkodowani oraz ich pełnomocnicy mieli problemy z rozdzieleniem zadań biura. Nagminnym było mieszanie rozwiązań, które dotyczyły funkcjonowania PBUK jako Biura Narodowego w Systemie Zielonej Karty z funkcją organu odszkodowawczego ustanowionego pod rządami IV Dyrektywy i jeszcze  ośrodka - centrum informacji o ubezpieczeniu lub braku ubezpieczenia w poszczególnych krajach Unii Europejskiej. Nowelizacja doprowadziła do przejrzystości tych uregulowań. Jednoczenie w trakcie prac zmieniono pewne zapisy tak, aby w sposób jednoznaczny określały poszczególne funkcje jakie Biuro wykonuje, jak również w przejrzysty sposób dostarczały informacje do poszkodowanego i jego pełnomocnika: do kogo i kiedy ma się zwrócić, jakie może otrzymać odszkodowanie oraz jakie obowiązki spoczywają na tych instytucjach przewidzianych w ustawie. Prezes Wichrowski zwrócił uwagę na art. 25 ust. 2 i 3, który określa terytorium i zakres ochrony odpowiedzialności cywilnej, gdzie w sposób bardziej dobitny zaznaczono, że obowiązują zasady prawa właściwego dla miejsca zdarzenia, ale jeżeli ta ochrona byłaby większa w kraju wystawienia polisy, wtedy miałyby zastosowanie przepisy tego kraju. W praktyce nie ma to jednak dużego znaczenia, dlatego że Dyrektywa wyznacza minimalny poziom ochrony ubezpieczeniowej we wszystkich krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Kolejną zmianą, na którą zwrócono uwagę, to zmiana art. 27 ust 1 i 3 dotycząca obowiązku ubezpieczeń granicznych. Zostały wprowadzone duże zmiany w rozdziale 5. Rozdział ten zmienił nazwę na „Dochodzenie roszczeń z tytułu szkód powstałych za granicą". W rozdziale tym dość skutecznie spróbowano sformułować całą procedurę jaką można przejść kiedy dochodzi się odszkodowania z tytułu wypadku w kraju odwiedzanym. Dostęp do informacji, zadania i obowiązki reprezentanta ds. roszczeń, dochodzenie roszczeń przed organem odszkodowawczym. Jednocześnie w ustawie o działalności ubezpieczeniowej w art. 2 ust. 1.10 w zw. z art. 10a określono definicję reprezentanta ds. roszczeń. W rozdziale 8 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK zostały zreformowane zadania Biura, dochodzenie informacji i roszczeń do biura narodowego jak również postępowanie regresowe. Zdaniem prelegenta, nie ma bezpośrednich konsekwencji wprowadzonych zmian. Rozwiązania, które istnieją w znowelizowanej ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych koncentrują się na tych samych rozwiązaniach, na tych samych ideach, które były zastosowane przy uchwalaniu ustawy w 2003 r. Zmiany te mają charakter porządkowy, redakcyjny i pośrednio rzecz biorąc mają ułatwić poszkodowanym skuteczne dochodzenie swoich roszczeń.

Swoje wystąpienie Andrzej Maciążek Prezes Polskiej Izby Ubezpieczeń rozpoczął od zacytowania części uzasadnienia uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r. (sygn. akt III CZP 5/11): „Nie jest celowe nadmierne rozszerzanie odpowiedzialności odszkodowawczej i w konsekwencji - gwarancyjnej ubezpieczyciela, co mogłoby prowadzić do odczuwalnego wzrostu składek ubezpieczeniowych". W opinii Polskiej Izby Ubezpieczeń ustawa generalnie wpisuje się w tendencje rozszerzania zakresu ochrony i obowiązków zakładów ubezpieczeń wobec ubezpieczających i poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Polska Izba Ubezpieczeń jest zgodna, że taki jest ogólny cel i kierunek działań. Z punktu widzenia posiadaczy pojazdów mechanicznych zasadnicza zmiana wynikająca z ustawy to likwidacja zjawiska tzw. „podwójnego ubezpieczenia". Przyczyną tzw. „podwójnego ubezpieczenia" jest przede wszystkim wciąż niska świadomość ubezpieczeniowa i prawna społeczeństwa oraz często zmieniające się przepisy. Przykładem może być art. 31 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych dotyczący zbycia pojazdu od 1 stycznia 2004 r., który był już trzykrotnie zmieniany w zakresie fundamentalnej kwestii, czy po przeniesieniu własności pojazdu umowa ubezpieczenia jest automatycznie wznawiana czy nie. Przyjęte rozwiązanie łagodzi skutki tzw. „podwójnego ubezpieczenia" ale nie eliminuje rzeczywistej przyczyny jego powstawania. Zdaniem prelegenta, ustawodawca doszedł do wniosku, że nie ma szans na powodzenie edukowania społeczeństwa. Zaproponowano szereg rozwiązań, które de facto zdejmują z posiadaczy pojazdów konieczność znajomości prawa a nawet zainteresowanie się swoimi sprawami wychodząc z założenia, że to ubezpieczyciel o wszystkim przypomni, pouczy żeby tylko posiadacz pojazdu zauważył, że zawarł umowę ubezpieczenia. Jedną ustawą nałożono na ubezpieczycieli co najmniej trzy nowe obowiązki związane z tzw. „podwójnym ubezpieczeniem". Są to: wysłanie dokumentu ubezpieczenia, wysyłanie informacji o warunkach ubezpieczenia na kolejny okres ubezpieczenia, przyjmowanie oświadczeń i zawiadomień nie tylko na piśmie, w tym możliwość składania oświadczeń i zawiadomień agentowi. W swoim wystąpieniu prelegent przeanalizował i porównał jak sobie z tego typu regulacjami poradzono w innych jurysdykcjach, w innych krajach Unii Europejskiej. Pierwsza zagadnienie to wysyłanie dokumentów ubezpieczenia. W razie zawarcia umowy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych zakład ubezpieczeń jest obowiązany potwierdzić zawarcie umowy dokumentem ubezpieczenia w terminie 14 dni, od daty zawarcia umowy. Obowiązek potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia dokumentem ubezpieczenia wynika również z art. 809 § 1 k.c. Realizacja obowiązku wysłania dokumentu ubezpieczenia w ustawowym terminie może spowodować, zdaniem prelegenta, liczne nieporozumienia pomiędzy zakładem ubezpieczeń a ubezpieczającym związane np. z rozmijaniem się korespondencji. Ubezpieczający ma możliwość wypowiedzenia umowy, przy czym za datę wypowiedzenia uznaje się datę stempla pocztowego. Łatwo sobie wyobrazić sytuację, kiedy ubezpieczający wyśle oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ubezpieczenia w ostatnim możliwym dniu, list ten w ciągu kilku dni dojdzie do zakładu ubezpieczeń a w tym czasie zakład ubezpieczeń dążąc do terminowego wypełnienia ustawowo nałożonych obowiązków, wyśle potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia do ubezpieczającego. Zaistniała sytuacja może spowodować - zarówno po stronie ubezpieczającego jak i zakładu ubezpieczeń - konieczność wyjaśnienia a może nawet unieważnienia dokumentu ubezpieczenia. Praktyki w innych krajach europejskich w tym zakresie są zróżnicowane. Zazwyczaj ubezpieczyciel nie wysyła dokumentu ubezpieczenia jeśli warunki umowy nie uległy zmianie. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeń, koszt wysyłania dokumentu ubezpieczenia do wszystkich umów automatycznie wznowionych wyniesie ok. 38 mln zł rocznie. Nie są to jedyne koszty, jakie zakład ubezpieczeń poniesie w związku z przygotowaniem tych informacji, dostosowaniem swoich systemów informatycznych, obsługą itp. Nasuwa się pytanie, czy taka regulacja była konieczna, szczególnie w świetle przepisów art. 28 ust. 1b oraz art. 28a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych? Czy one nie chronią już dostatecznie przed tzw. „podwójnym ubezpieczeniem"?

Kolejne zagadnienie to wysłanie informacji o warunkach umowy na kolejny okres ubezpieczenia. Ustawa stanowi, że nie później niż 14 dni przed upływem 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, zakład ubezpieczeń jest obowiązany do wysłania ubezpieczającemu informacji na kolejny okres ubezpieczenia. Informacja może być wysłana drogą elektroniczną, jeśli przy zawarciu umowy ubezpieczenia wyraziliśmy zgodę na przesyłanie tą drogą oświadczeń lub drogą pisemną w sposób umożliwiający niezwłoczne poinformowanie ubezpieczającego. Czy odpowiednio wczesne poinformowanie ubezpieczającego gwarantuje, że poprzez swoją aktywność nie dopuści do podwójnego ubezpieczenia. Ustawodawca przyjął założenie, że posiadacz pojazdu nie orientuje się jaki jest termin obowiązywania jego umowy i nie wie jakie są skutki nie złożenia w odpowiednim terminie oświadczenia o jego wypowiedzeniu. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeń, skutkiem nowelizacji jest zdjęcie z posiadaczy pojazdów, także rolników, odpowiedzialności za własne sprawy, nie muszą oni znać swoich podstawowych praw i obowiązków oraz przejawiać jakiegokolwiek zainteresowania w tym zakresie. W innych dziedzinach życia panuje domniemanie znajomości prawa. Analiza wykonana przez PIU  wykazała że w 2011 r. udział skarg wpływających do Rzecznika Ubezpieczonych, w których klienci np. nie zgadzali się z wysokością składki lub kwestionowali tzw. „podwójne ubezpieczenie" w porównaniu z liczbą zawartych umów ubezpieczenia OC wynosi zaledwie 0,0089%. Wysyłanie informacji o warunkach umowy na kolejny okres ubezpieczenia to dla ubezpieczyciela duże wyzwanie. Wysyłając ją nie później niż na 14 dni przed zakończeniem umowy ubezpieczyciel może nie wiedzieć, czy nie zmieniły się jej warunki, czy klient nie zmienił miejsca zamieszkania lub czy nie miała miejsca szkoda, za którą inny ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie. Może to prowadzić do sytuacji, gdy po wysłaniu informacji ujawnią się okoliczności mające wpływ na wysokość składki, wówczas trzeba ją będzie zmienić. Realizacja tego obowiązku łączy się z przystosowaniem całych systemów informatycznych oraz pracowników. Koszty są niebagatelne. Jak sobie z taką sytuacją radzą inne kraje? Analiza wskazuje, że w większości krajów UE konkurencja na rynku kształtuje praktykę a nie przepisy prawa. Okazuje się, że w jurysdykcjach innych krajów przyjęto za wystarczające działania biznesowe, informacyjne i marketingowe zakładów ubezpieczeń w tym zakresie. Polski ustawodawca zdecydował inaczej, stawiając na wyższym poziomie poziom ochrony konsumentów. W przypadku niektórych posiadaczy pojazdów koszt wysłania listu (z pominięciem pozostałych kosztów) stanowi znaczący udział w składce. Ubezpieczyciel będzie wysyłał co najmniej dwa nowe pisma - nie później niż na 14 dni przed i do 14 dni po wznowieniu umowy ubezpieczenia. Odbiorcami będzie tu duża grupa posiadaczy pojazdów niezależnie od tego czy ubezpieczają samochód osobowy czy ciągnik rolniczy. Niewątpliwie zwiększy to koszt działalności ubezpieczycieli. Gdyby uwzględnić w składce wyłącznie koszty wysyłki to dla niektórych posiadaczy pojazdów będzie łączyć się to z podwyżką składki.

Kolejną sprawą jest możliwość składania oświadczeń i zawiadomień a także możliwość składania ich również agentom. To prokonsumencka zmiana, która ma ułatwić terminowe złożenie wypowiedzenia umów ubezpieczenia. To na posiadaczu pojazdu będzie spoczywał ciężar dowodu, że oświadczenie faktycznie zostało złożone agentom upoważnionym do działania na rzecz danego ubezpieczyciela. Porównując rozwiązania w innych krajach Unii Europejskiej można zauważyć, że Polska jest w absolutnej czołówce działań prokonsumenckich. Składkę ubezpieczeniową ustala się w wysokości, która powinna co najmniej zapewnić wykonanie zobowiązań z umów ubezpieczenia i pokrycie kosztów wykonywania działalności ubezpieczeniowej zakładu ubezpieczeń. W Polsce mamy jedną z najniższych średnich stawek ubezpieczeniowych. Oznacza to, że każde polepszenie statusu konsumenta, polepszenie zakresu ochrony, nie może się odbyć bez analizy kosztów i bez wpływu na cenę ubezpieczenia. Podsumowując, Andrzej Maciążek zadał pytanie czy nakładanie na ubezpieczycieli dodatkowych obowiązków to rzeczywiście działanie na korzyść konsumentów? Zagwarantowanie poziomu ochrony z sytuujących Polskę w czołówce państw europejskich, a w niektórych aspektach przewyższającego czołowe państwa europejskie poprzez jednoczesne zapewnienie ubezpieczającemu po pierwsze informacji o warunkach ubezpieczenia na kolejny okres, po drugie potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia a po trzecie możliwości składania oświadczeń, zawiadomień nie tylko na piśmie, w tym możliwości składania agentowi, po czwarte umożliwienia wypowiedzenia umowy w przypadku tzw. „podwójnego ubezpieczenia" w każdym czasie, na pewno spowoduje zwiększenie kosztów działalności ubezpieczycieli. Jest możliwe zwiększenie składek ubezpieczeniowych za ubezpieczenie obowiązkowe, co w konsekwencji może doprowadzić do tego, że część posiadaczy pojazdów nie będzie spełniać obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Izba sygnalizuje, że wiele z nowo wprowadzonych rozstrzygnięć może wiązać się ze znacznymi kosztami a te koszty w sposób odpowiedni poniesie 18 mln osób, które wykupuje polisy ubezpieczeniowe.

Anna Dąbrowska ekspert w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych w swoim wystąpieniu przedstawiła te zmiany które, zdaniem Rzecznika Ubezpieczonych, były najistotniejsze, o co Rzecznik najbardziej zabiegał i popierał. Celem wprowadzonych zmian była poprawa ochrony praw ubezpieczających która, zdaniem Rzecznika Ubezpieczonych, była konieczna w oparciu o prowadzone postępowania skargowe, telefony, zapytania a przede wszystkim wyeliminowanie głównego problemu tzw. „podwójnego ubezpieczenia" OC. Pierwsza zmiana to wprowadzenie teorii nadania oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy - w skrócie zwaną klauzulą stempla pocztowego. Art. 18 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych mówi, że w przypadku nadania oświadczenia o wypowiedzeniu lub odstąpieniu od umowy obowiązkowego ubezpieczenia przesyłką listową, za chwilę jego złożenia uważa się datę nadania oświadczenia w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Przepis ten ma zastosowanie do umów zawieranych od 11 lutego br. Kolejnym przepisem popieranym przez Rzecznika Ubezpieczonych jest możliwość złożenia oświadczeń woli agentowi ubezpieczeniowemu, co jest tożsame w skutkach z doręczeniem tego oświadczenia ubezpieczycielowi. Następnym przepisem jest wprowadzenie terminu potwierdzenia umowy zawartej z mocy klauzuli prolongacyjnej oraz obowiązków informacyjnych związanych ze zbliżającym się zakończeniem umowy i możliwością zawarcia umowy z mocy klauzuli prolongacyjnej. Art. 28 w ust. 1b określa również, co musi zawierać ta informacja, m.in. propozycję wysokości składki opartą na aktualnej taryfie składek oraz pouczenie, że składka ta może ulec zmianie, jeżeli po wysłaniu informacji ujawnią się okoliczności mające wpływ na wysokość składki, przy czym ubezpieczyciel musi także wskazać jakie to są okoliczności. Ust. 1c tego artykułu daje możliwość zwiększenia składki, jeżeli między wysłaniem tej informacji a zawarciem umowy ujawnią się okoliczności, o których informował zakład ubezpieczeń. Ubezpieczyciel musi też przypomnieć o prawie wypowiedzenia dotychczasowej umowy, wskazując jednocześnie w jakiej formie, w jaki sposób i w jakim terminie, ubezpieczający ma to uczynić. W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK dodane zostały przepisy, które pozwalają, w sytuacji gdy w tym samym czasie doszło do zawarcia dwóch lub więcej umów ubezpieczenia w różnych zakładach ubezpieczeń, przy czym przynajmniej jedna z nich została zawarta w trybie klauzuli prolongacyjnej, na rozwiązanie w trybie pisemnego wypowiedzenia tej niechcianej, automatycznie zawartej umowy. Przepisy te mają zapobiec społecznie bardziej dotkliwemu finansowo zjawisku tzw. „podwójnego ubezpieczenia". Wypowiedziana w powyższym trybie umowa rozwiązuje się już z dniem wypowiedzenia jeżeli: wypowiedzenie wyślemy listem poleconym w poczcie polskiej - rozwiąże się ona w dniu nadania tego listu. W przypadku skorzystania z innego sposobu wypowiedzenia, np. wysłania listu u operatora niepublicznego - z dniem otrzymania wypowiedzenia przez ubezpieczyciela. W przypadku składania wypowiedzenia agentowi ubezpieczeniowemu zakładu ubezpieczeń, któremu chcemy wypowiedzieć umowę - z dniem doręczenia wypowiedzenia agentowi. Zakład ubezpieczeń ma prawo żądać zapłaty składki ubezpieczeniowej za okres, za który ponosił odpowiedzialność. W sytuacji, gdy doszło do zawarcia kilku umów ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w odniesieniu do tego samego pojazdu mechanicznego z jednakowym okresem ubezpieczenia z tym samym zakładem ubezpieczeń, wówczas temu zakładowi ubezpieczeń należy się wyłącznie składka ubezpieczeniowa z tytułu jednej umowy ubezpieczenia. Kolejną zmianą wprowadzoną wskutek rekomendacji grypy roboczej jest wyłączenie klauzuli prolongacyjnej w przypadku przejścia i przeniesienia własności pojazdu. Umowa ubezpieczenia zawarta po 10 lutego 2012 r. otrzymana od zbywcy nie jest automatycznie przedłużana na kolejny okres 12 miesięcy, na mocy klauzuli prolongacyjnej, lecz ulega rozwiązaniu z upływem okresu, na który została zawarta. W przypadku wypowiedzenia umowy ubezpieczenia OC, ulega ona rozwiązaniu z dniem jej wypowiedzenia, co oznacza, że w odniesieniu do umów zawieranych od dnia 11 lutego 2012 r., gdy nowy posiadacz chce zmienić ubezpieczyciela i wypowiada umowę zawartą przez poprzednika, musi najpóźniej w tym samym dniu zawrzeć nową umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów, która zapewni mu ciągłość ochrony ubezpieczeniowej. Znika również termin wypowiedzenia umowy, umowę tę można wypowiedzieć w każdym czasie do końca jej trwania ale rozwiąże się z dniem wypowiedzenia. W stosunku do umów zawartych od 11 lutego br. zmieniły się zasady zwrotu składki ubezpieczeniowej. Usunięte zostały regulacje ograniczające prawo uzyskania zwrotu składki z powodu wystąpienia w okresie ubezpieczenia szkody, a także mówiące, że zwrot składki przysługuje jedynie za każdy pełny miesiąc niewykorzystanego okresu ubezpieczenia. Wedle nowych przepisów zwrot składki przysługuje za każdy niewykorzystany dzień ochrony ubezpieczeniowej. Dodatkowo zwrot składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia w przypadku rozwiązania umowy ubezpieczenia musi nastąpić bez wezwania, niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy. Zgodnie z art. 14 ust. 5 wskazywanej ustawy, UFG i PBUK mają obowiązek udostępniać poszkodowanemu lub uprawnionemu informacje i dokumenty gromadzone w celu ustalenia odpowiedzialności lub wysokości świadczenia.

Mec. Aleksander Daszewski z Biura Rzecznika Ubezpieczonych w swojej części wystąpienia przedstawił to czego nie udało się jeszcze zmienić na korzyść konsumentów usług ubezpieczeniowych w ramach nowelizacji ustawy. Z punktu widzenia Rzecznika Ubezpieczonych nie udało się namówić do uregulowania kwestii czy przyszłości osób którym wyczerpała się suma gwarancyjna bądź też istnieje ryzyko, że ta suma gwarancyjna im się wyczerpie. Jest to nieduża grupa ok. 10 osób, które miały nieszczęście doznać wypadku w okresie, gdy suma gwarancyjna była na poziomie kolejno 720 tyś. zł, potem 600 tyś ECU, a potem 350 euro na jednego poszkodowanego. Problem ten dotyka najczęściej osób najpoważniej poszkodowanych, niezdolnych do pracy lub nawet do samodzielnej egzystencji, które po wypadku otrzymują renty i bieżące zwroty kosztów leczenia i rehabilitacji. Takim osobom sądy wprawdzie otwierają możliwość dochodzenia roszczeń w oparciu o art. 3571 k.c. (nadzwyczajna zmiana stosunków), dopuszczają to kolejne uchwały Sądu Najwyższego ale sprawy takie toczą się zazwyczaj dość długo. Różnorodne są rozwiązania w tym zakresie w krajach Unii Europejskiej. W ocenie interweniujących, czasami również mediów jest to „eutanazja finansowa poszkodowanych". Rzecznik Ubezpieczonych uważa, że problem będzie się nasilał, szczególnie po stronie poszkodowanych, którzy korzystają z limitów 350 tyś. euro na osobę. Pojawia się konieczność wypracowania systemowego rozwiązania, bez konieczności prowadzenia trudnych i czasochłonnych postępowań sądowych, zwykle wygrywanych przez poszkodowanych.

Zagadnienie to jest kontrowersyjne i problematyczne od strony prawnej. Z jednej strony, zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa, z drugiej - inna fundamentalna zasada lex retro non agit (prawo nie działa wstecz). W sprawie wyczerpywalności sumy gwarancyjnej zachodzi sytuacja kolizji zasady nieretroaktywności z innymi wartościami konstytucyjnymi jakimi są zasady sprawiedliwości społecznej i równości, a tym samym rodzi się pytanie o prymat kolidujących zasad.

Rzecznik Ubezpieczonych w swojej wersji regulacji zaproponował, aby do zadań Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego należało również zaspokajanie roszczeń o naprawienie szkody na osobie z tytułu umów ubezpieczenia OC w przypadku wyczerpania określonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. W przypadku zaspokojenia przez UFG roszczeń, Fundusz mógłby wystąpić do sprawcy szkody o zwrot wypłaconych świadczeń do wysokości dokonanej wypłaty. Niestety, nie udało się przeforsować tej propozycji. Ale dyskusje na ten temat nadal trwają. Celem proponowanej przez Rzecznika Ubezpieczonych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie wypłaty świadczeń w postaci zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji oraz rent dla tych szczególnie poszkodowanych. Zdecydowana poprawa wizerunku branży ubezpieczeniowej poprzez objęcie dalszą ochroną osób szczególnie poszkodowanych. Pełne uszczelnienie istniejącego systemu gwarancyjnego zapewniającego ochronę również w przypadkach wyczerpywania się sumy gwarancyjnej, a także cel prewencyjny  poprzez pośrednie obciążanie sprawców szkód przez zapewnienie regresu ze strony UFG.

Kolejną propozycją Rzecznika Ubezpieczonych, która nie została przyjęta w ramach prac grupy roboczej, jest możliwość uzyskania szerszych informacji o działalności zakładów ubezpieczeń. Rzecznik Ubezpieczonych publikuje kwartalnie i na koniec roku raporty ukazujące liczby skarg na poszczególnych ubezpieczycieli w zestawieniu z udziałem w rynku. Raporty te wzbudzają zainteresowanie zarówno konsumentów, zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych, jak i mediów. Pozytywnie na temat publikacji tych raportów wypowiada się również Ministerstwo Finansów, twierdząc, iż „prezentowane dane są wyjątkowo potrzebne spełniając istotną rolę w budowaniu wiedzy ubezpieczających o poszczególnych ubezpieczycielach". Również Polska Izba Ubezpieczeń przekazywała deklaracje podjęcia prac nad prezentacją danych szerzej informujących o działalności zakładów ubezpieczeń ze strony organizacji samorządowej. Coraz liczniej słychać głosy pośredników ubezpieczeniowych i mediów wskazujące na potrzebę rozbudowy zestawień danych statystycznych prezentowanych przez Rzecznika Ubezpieczonych. Dodatkowo projekt założeń do ustawy o działalności ubezpieczeniowej wprowadza po stronie ubezpieczycieli, co najmniej raz w roku obowiązek publicznego ujawniania sprawozdań o ich wypłacalności i kondycji finansowej. Biorąc pod uwagę te wszystkie argumenty, w czasie prac legislacyjnych Rzecznik Ubezpieczonych zaproponował dodanie przepisu, w którym, w zależności od rozwiązań szczegółowych, albo Polska Izba Ubezpieczeń albo Rzecznik Ubezpieczonych publikowaliby raz do roku informacje na temat działalności poszczególnych zakładów ubezpieczeń. Informacje obejmowałyby liczbę zawartych umów ubezpieczenia, liczbę zgłoszonych roszczeń, liczbę uznanych i oddalonych roszczeń, liczbę odwołań i skarg wraz z informacją czy zostały one rozpatrzone w całości, w części czy negatywnie, liczbę wytoczonych powództw wraz z informacją o liczbie prawomocnych orzeczeń i wyniku prowadzonych postępowań, średniego czasu rozpatrywanych szkód liczonego od dnia zgłoszenia szkody do dnia spełnienia roszczenia.

Celem proponowanej przez Rzecznika Ubezpieczonych regulacji jest skupienie przekazu medialnego na konkurencyjności jakościowej, a nie cenowej. Działanie na rzecz szerszej transparentności w działalności ubezpieczeniowej w Polsce. Stanowiłoby to obiektywną weryfikację tezy o ciągłej poprawie jakości likwidacji szkód w Polsce oraz stworzenie potrzebnej a zarazem rzetelnej i obiektywnej oceny działalności poszczególnych ubezpieczycieli, a także poprawę konkurencyjności jakościowej w postępowaniach likwidacyjnych, a także pomoc dla pośredników ubezpieczeniowych przy rekomendacjach ofert poszczególnych zakładów ubezpieczeń. Jeżeli do kompromisu nie dojdzie to sejm czy parlament zdecyduje o ostatecznym kształcie regulacji. Lepiej by było ten kompromis wypracować wcześniej w Ministerstwie Finansów.

W ostatnim wystąpieniu dr Marcin Orlicki - adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu spróbował dokonać oceny ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK w nowym kształcie.

Zdaniem dr Orlickiego nowelizacja przyniosła niewątpliwy postęp w sposobie normowania ubezpieczeń obowiązkowych. W bardzo wielu przypadkach przyjęte rozwiązania mają jednak charakter połowiczny, rozwiązując istniejące problemy jedynie w sposób częściowy. Nowelizacja nie może być traktowana jako dzieło skończone, lecz jako pierwszy etap reformy prawa o ubezpieczeniach obowiązkowych. Prelegent wyraził przekonanie, iż za rok lub dwa będzie kolejna nowelizacja ponieważ problemy, które nie zostały jeszcze rozwiązane, będą na nowo budzić wątpliwości i kontrowersje. Największym sukcesem tej nowelizacji, zdaniem prelegenta, jest nowy sposób identyfikowania wypełnienia obowiązku ubezpieczenia (art. 10. ust.1). Obowiązek ubezpieczenia uważa się za spełniony, jeżeli została zawarta umowa ubezpieczenia, na podstawie której osoba obciążona tym obowiązkiem korzysta z ochrony ubezpieczeniowej, a czas trwania i zakres tej ochrony odpowiadają przepisom ustawy lub odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych wprowadzających obowiązek ubezpieczenia. W wielu przepisach ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych i innych, mowa jest o obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, obowiązku posiadania ubezpieczenia czy obowiązku posiadania polisy. W każdym przypadku chodzi jednak o obowiązek ubezpieczenia. Istotna jest ochrona ubezpieczeniowa jako skutek ubezpieczenia. Należałoby dokonać przeglądu regulacji prawnych dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych, aby ukształtować je zgodnie z koncepcją wypełniania obowiązku ubezpieczenia jako możliwości korzystania z ochrony ubezpieczeniowej o określonych normatywnie parametrach.

Drugim sukcesem tej ustawy jest zauważenie przez ustawodawcę problemu tzw. „podwójnego ubezpieczenia" i podjęcie środków zaradczych poprzez stworzenie możliwości wypowiedzenia umowy zawartej wskutek działania klauzuli prolongacyjnej oraz stworzenie gwarancji uzyskania przez ubezpieczającego informacji o tym, że w danym przypadku dojdzie do zawarcia nowej umowy wskutek działania klauzuli prolongacyjnej. Niestety przepisy zwalczające tzw. „podwójne ubezpieczenie" są tylko częściowe. Pozwalają na wypowiedzenie wyłącznie tej umowy, która była zawarta wskutek działania klauzuli prolongacyjnej. Nie dotyczą innych ubezpieczeń obowiązkowych. Różnicują „podwójne" ubezpieczenie u jednego i u wielu ubezpieczycieli. Nie przewidują sankcji za niedopełnienie przez ubezpieczycieli obowiązków informacyjnych. Zdaniem dr Orlickiego, właściwym rozwiązaniem byłoby wskazanie w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, że jej przepisy stosują się wyłącznie do umów zawartych w celu wykonania obowiązku ubezpieczenia w wymaganym przez ustawę zakresie. Do umów, które nie służą wykonaniu obowiązku ubezpieczenia, nie stosuje się przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Zlikwidowałoby to problem tzw. „podwójnego ubezpieczenia" poprzez stosowanie art. 812 § 4 k.c. Jeżeli umowa ubezpieczenia jest zawarta na dłużej niż 12 miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy ubezpieczenia w ciągu 30 dni a w przypadku przedsiębiorcy w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy. Odstąpienie od umowy ubezpieczenia nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres, w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. Kolejnym sukcesem nowelizacji jest usunięcie dyskryminacji ubezpieczających w ubezpieczeniach obowiązkowych, którzy po zajściu szkody pozbawieni byli możliwości żądania zwrotu składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej i w stosunku do których zaniżano wysokość zwracanej składki poprzez przyjmowanie miesiąca rozpoczętego jako pełnego miesiąca ochrony. Zdaniem prelegenta, wiele kwestii jeszcze zostało otwartych. Należałoby w jasny i stanowczy sposób określić zakres ubezpieczeń obowiązkowych. Ważne wydaje się wzmocnienie roli Ministra Finansów jako rzeczywistego koordynatora polityki państwa w zakresie ubezpieczeń obowiązkowych. Niezwykle ważne jest również rozwiązanie problemu wyczerpywania się sumy gwarancyjnej poprze przyjęcie odpowiedzialności UFG. Otwartą kwestią do rozwiązania jest również stworzenie ram prawnych dla publikacji corocznych danych o jakości postępowań likwidacyjnych. Na koniec prelegent przedstawił perspektywy regulacyjne. Są to: emancypacja regulacji prawnej ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, jasne określenie zasad rządzących ubezpieczeniami obowiązkowymi, zwiększenie dyscypliny legislacyjnej dotyczącej ubezpieczeń nazywanych obowiązkowymi, które takimi w istocie nie są a także stworzenie odrębnej regulacji prawnej dla „zabezpieczeń obowiązkowych", w których ubezpieczenie jest tylko jednym z możliwych środków zabezpieczenia danego rodzaju działalności.

Podsumowaniem konferencji była dyskusja, w trakcie której wyrażano szereg wątpliwości na temat praktycznej strony stosowania ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK w nowym kształcie. Zgodzono się jednak z tym, iż w ubezpieczeniach jakość aktów prawnych jest dość dobra, biorąc pod uwagę cały proces legislacyjny, a nowelizacje są po to aby te akty prawne były coraz bardziej doskonałe.


Iwona Szymańska

 

 

 

 

 


Galeria zdjęć


Załączniki

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT