Relacja z konferencji Rzecznika Finansowego nt. nadużyć na rynku finansowym

Ponad 200 uczestników wzięło udział w Konferencji „Nadużycia na rynku finansowym a ochrona konsumenta w świetle aktualnych wyzwań rynkowych.” Zorganizował ją Rzecznik Finansowy, we współpracy Z Fundacją Edukacji Ubezpieczeniowej oraz Doradczym Komitetem Naukowym, działającym przy Rzeczniku Finansowym. Konferencja była okazją do prezentacji głównych tez Raportu DKN pt. „Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta”.

 

Konferencję otworzyła Aleksandra Wiktorow, Rzecznik Finansowy. W swoim wystąpieniu podzieliła się refleksją nad problemem tzw. kredytów „frankowych”.

- Mamy teraz dobry moment na szybkie, ugodowe rozwiązanie problemu dotyczącego kredytów „frankowych” – mówiła Aleksandra Wiktorow. Jej zdaniem w ostatnich latach banki raczej koncentrowały się na utrzymaniu status quo niż zaproponowaniu rozwiązań problemów wynikających z konstrukcji umów. Spodziewany już 3 października wyrok TSUE powinien zmienić ich podejście. W innym przypadku w najbliższych latach można spodziewać się lawiny pozwów ze strony „frankowiczów” i sporów które będą trwały wiele lat. Alternatywą, atrakcyjną dla części „frankowiczów”, mogą być ugody.

- Muszą to być ugody racjonalne, czyli takie w których banki ze swoich zysków zaspakajają roszczenia klientów, wynikające ze stosowania nieuczciwych postanowień umownych. Apeluję do bankowców, żeby podeszli do sprawy poważnie, wypracowali i przedstawili odpowiednie propozycje – mówi Aleksandra Wiktorow.

Pierwszą sesję pt. „Nadużycia na rynku finansowym wobec konsumenta – diagnoza aktualnego stanu i wyzwania.” Moderowali prof. Stanisław Owisiak oraz prof. Jan Monkiewicz.

Otworzyła ją prof. dr hab. Anna Jurkowska-Zeidler, z Uniwersytetu Gdańskiego, która koordynowała prace zespołu przygotowującego w/w Raport. Zaprezentowała główne tezy i wnioski płynące z tego opracowania.

- Nasz Raport wskazuje, że różne formy nieprawidłowości na rynku finansowym są jego immanentną cechą. Podstawową siłą napędzającą te nieprawidłowości jest chciwość podmiotów występujących na rynku, której nie są w stanie powstrzymać instrumenty regulacyjne i nadzorcze oraz stosowane środki represji. Nie przeciwdziałają jej także istniejące normy etyczne – mówiła Anna Jurkowska-Zeidler.

O możliwych sposobach przeciwdziałania nadużyciom mówiła prof. dr hab. Edyta Rutkowska-Tomaszewska z Uniwersytetu Wrocławskiego.

- Poprawie sytuacji konsumentów na rynku usług finansowych  i przeciwdziałaniu nadużyciom wobec nich sprzyjałaby instytucjonalizacja współpracy podmiotów publicznych zajmujących się szeroko pojętą ochroną konsumentów – mówiła prof. dr hab. Edyta Rutkowska-Tomaszewska. Jej zdaniem, na wzór Komitetu Stabilności Finansowej, można by było powołać na przykład nowy organ np. Komitet Ochrony Konsumenta na Rynku Finansowym, będący  platformą współpracy tych instytucji publicznych.

- Byłoby to forum wymiany informacji i wypracowywania rekomendacji, stanowisk odpowiednich działań w razie dostrzeżenia zagrożeń dla interesów konsumentów – a nade wszystko „mówienia jednym głosem” wobec instytucji finansowych. Z pewnością pozwoliłoby to na przyspieszenie i lepszą koordynację działań takich instytucji – mówiła Edyta Rutkowska-Tomaszewska.

Dodatkowo w jej opinii, z uwagi na skalę nieprawidłowych praktyk rynkowych wobec konsumentów na rynku usług finansowych, a przez to generowanie ryzyka systemowego rozszerzeniu powinien ulec skład Komitetu Stabilności Finansowej co najmniej o Rzecznika Finansowego i Prezesa UOKIK.

- Struktura instytucjonalna ochrony konsumenta na rynku usług finansowych wymaga bowiem systemowego i kompleksowego ujęcia, co zapewnia także konieczne spojrzenie na ten rynek nie w sposób „odcinkowy” i fragmentaryczny, ale „z lotu ptaka” , z szerszej perspektywy. Takie podejście pozwoli na właściwą ocenę i diagnozę aktualnej sytuacji na rynku finansowym i zachodzących na nim zjawisk, podejmowanie adekwatnych, niespóźnionych i skutecznych działań, nie wspominając o zapewnieniu instytucjonalnej współpracy między poszczególnymi elementami sieci bezpieczeństwa i ochrony konsumenta na rynku finansowym –mówiła Edyta Rutkowska-Tomaszewska.

 Prezentacja prof. Edyty Rutkowskiej-Tomaszewskiej

 

Inspirująca do przemyśleń była prezentacja prof. dr hab. Karola Klimczaka z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Zaproponował spojrzenie na rynek amerykański i działania amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Profesor zaprezentował analizę dwóch przypadków nadużyć popełnionych przez: wielką instytucję finansową – bank BNY Mellon – oraz doradcę inwestycyjnego działającego w niewielkiej skali – Charlesa Kokesha.

- Obydwa przypadki wskazują, że popełnianie nadużyć finansowych jest opłacalne mimo działań nadzoru. W celu skutecznego przeciwdziałania nadużyciom potrzebna jest więc zmiana spojrzenia na racjonalność sprawców – mówił Karol Klimczak.

W podsumowaniu wskazał alternatywny model racjonalności, związany z rozwijającym się modelem zarządzania wartościami – etykę cnót, jako potencjalny kierunek poszukiwania skutecznych metod ograniczania nadużyć.

Prezentacja prof. Karola Klimczaka

 

Drugą sesję konferencji poświęconą problemom z eliminacją negatywnych skutków nadużyć na rynku finansowym moderowali: prof. Edyta Rutkowska-Tomaszewska oraz prof. Marcin Orlicki.

O znaczeniu edukacji jako podstawie do zapobiegania nieprawidłowościom na rynku finansowym mówił dr Damian Walczak, z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Podzielił się też swoimi osobistymi doświadczeniami z kontaktów z ubezpieczycielami. Ciekawe spostrzeżenia dotyczące odpowiedzialności karnej za nadużycia finansowe prof. dr hab. Janusza Raglewskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Dariusza Kuberskiego z Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku. Prof. Raglewski wskazywał na nowe regulacje dotyczące odpowiedzialności karnej za nadużycia na rynku finansowym.

Prezentacja prof. Janusza Raglewskiego i Dariusza Kuberskiego

 

Uczestnicy naszej konferencji mieli też poznania punktu widzenia przedstawiciela organów ścigania. Komisarz dr Bogusława Sebastianka, zastępca naczelnika Wydziału Kontroli w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie zaprezentowała statystyki dotyczące oszustw na rynku finansowym, zagrożonych sankcją karną. Wynika z nich na przykład, że skala przestępstw dotyczących np. phishingu… zmniejsza się. Na przykład w 2016 r. zanotowano ich 1615, rok później 797, a w 2018 r. 452. W sektorze bankowym najwięcej przestępstw dotyczy wyłudzenia kredytu. W 2018 r. policja zanotowała 3034 takie przypadki. Ale warto też dodać, że w latach 2009-2010, notowano ich ponad 11 tys. rocznie!

Prezentacja kom. dr Bogusławy Sebastianki

 

Swoimi praktycznymi obserwacjami dotyczącymi upadłości konsumenckiej dzielił się dr Piotr Stanisławiszyn z Uniwersytetu Opolskiego, a jednocześnie będący sędzią w Sądzie Rejonowym w Opolu. Wskazywał, że przypadki osób ogłaszających upadłość konsumencką wskazują na odpowiedzialność instytucji finansowych za taką sytuację. Podawał przykład emerytki, która posiadała łącznie 52 zobowiązania, z których miesięczne raty wynosiły około 16 tys. zł. Rozpatrywał też sprawę osoby niepiśmiennej, której banki udzieliły aż trzech kredytów konsolidacyjnych.

Prezentacja dr Piotra Stanisławiszyna

 

Paweł Rokosz z biura Rzecznika Finansowego, mówił o roli reprezentowanej przez niego instytucji w systemie ochrony konsumentów. Jako prowadzący postępowania w Wydziale Pozasądowego Rozwiązywania Sporów, zaprezentował ciekawe statystyki dotyczące efektów tych postępowań. Widać istotne różnice między sektorem bankowym a ubezpieczeniowym. W tym pierwszym wypadku liczba ugód jest ponad 10 krotnie mniejsza, niż w branży ubezpieczeniowej. To efekt nieprzejednanego stanowiska banków np. w sporach dotyczących kredytów „frankowych”. Jeśli nie da się osiągnąć ugody, przygotowywana jest opinia. To bardzo przydatny dla klientów dokument. Zawiera bezstronną ocenę prawną stanu faktycznego oraz wskazuje ryzyka związane ze skierowaniem sprawy do sądu.

Prezentacja Pawła Rokosza

 

Trzecia sesja poświęcona próbie znalezienia odpowiedzi na pytanie co zrobić, żeby nie było nadużyć na rynku finansowym moderowały prof. Teresa Bednarczyk oraz prof. Anna Jurkowska-Zeidler. Otworzyła ją Aleksandra Wiktorow, Rzecznik Finansowy. Jej zdaniem szybsze działanie sądów i organów państwa tworzących system ochrony konsumentów oraz większa odpowiedzialność menedżerów to dwie główne ścieżki skutecznego ograniczenia nadużyć ze strony instytucji finansowych. Zwróciła też uwagę, że niezbędne są też edukacja społeczeństwa i przekonanie o kluczowym znaczeniu korzystania z prawa do reklamacji.

- Na Rzeczniku Finansowym i innych organach państwa składających się na system ochrony konsumentów spoczywa obowiązek natychmiastowego – w miarę możliwości – działania, zaraz po dostrzeżeniu niepokojących sygnałów. Nie możemy czekać, aż złe praktyki się upowszechnią i osiągną większą skalę – mówi Aleksandra Wiktorow.

Jej zdaniem samo nagłośnienie negatywnej praktyki oraz zapowiedź wszczęcia działań wobec jednego podmiotu mogą powstrzymać innych uczestników rynku przed pójściem tą samą drogą.

Prezentacja Aleksandry Wiktorow

 

O roli tzw. sygnalistów w ograniczaniu nadużyć na rynkach finansowych mówił prof. dr hab. Jan Monkiewicz, z Politechniki Warszawskiej.

- Ostatnio odnotowane skandale finansowe – takie jak Panama Papers, LuxLeaks, Cambridge Analytica czy Danske Bank, gdzie podejrzenia dotyczą nielegalnego transferu ponad 200 mld USD – zostały wykryte właśnie dzięki działalności sygnalistów. – zwracał uwagę Jan Monkiewicz.

Podawał przy tym przykłady z rynku amerykańskiego. Tam od uchwalenia w 2010 roku Dodd Frank Act (Wall Street reform and consumer protection Act) działalność sygnalistów jest wynagradzana przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Wynagrodzenie otrzymują osoby, które poinformowały o nadużyciu na kwotę ponad 1 mln USD i wynosi od 10 do 30% wartości sum uzyskanych od sprawcy. W latach 2011-2018 sygnaliści odebrali od SEC 326 mln USD, a największa wypłata indywidualna wyniosła 35 mln USD.

Prezentacja prof. Jana Monkiewicza

 

O samoregulacji jako recepcie na nieprawidłowości w segmencie pożyczkowym mówili: Agnieszka Wachnicka, prezes Fundacji Rozwoju Rynku Finansowego oraz Andrzej Roter, prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych. Ich wystąpienie w trakcie jednego bloku było uzasadnione tym, że te dwie organizacje porozumiały się co do wspólnego wypracowania propozycji samoregulacji.

- Nasze organizacje reprezentują około 80% rynku pożyczek pozabankowych. Dzięki temu chcemy spełnić jeden z warunków efektywnej samoregulacji czyli jej szeroki zasięg – mówiła Agnieszka Wachnicka.

Istotnym elementem skuteczności samoregulacji jest istnienie mechanizmów monitorowania i sankcji za niestosowanie zasad dobrych praktyk.

- Do tej pory wykluczyliśmy z tego powodu  5 członków, udzieliliśmy 20 nagan – w tym dwie z zakazem używania logo naszej organizacji oraz 19 upomnień – wyliczał Andrzej Roter.

Prezentacja Agnieszki Wachnickiej

Prezentacja Andrzeja Rotera

 

Artur Zwaliński, z Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zaprezentował pomysły swojej instytucji na ograniczanie nadużyć na rynku finansowym. Z praktyki jego urzędu wynika na przykład, że mylące dla klientów jest używanie sformułowań  „doradca” lub „doradca klienta” przy tytułowaniu pracowników banku oraz pośredników. Dlatego Urząd chce zakazać takich praktyk. Jego zdaniem należałoby też wprowadzić obowiązek nagrywania procesu sprzedaży konsumentom produktów finansowych. UOKiK chciałby też mieć możliwość wydawania tzw. ostrzeżeń konsumenckich również na etapie postępowania wyjaśniającego, a nie dopiero w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.

Prezentacja Artura Zwalińskiego

 

Agnieszka Kowalska, p.o. dyrektora Departamentu Praktyk Rynkowych w Urzędzie Komisji Nadzoru Finansowego  mówiła o roli KNF w ograniczaniu nadużyć na rynku finansowym. Wymieniała edukację, stanowienie odpowiednego prawa i nadzór jako trzy elementy istotne dla ograniczenia nadużyć ze strony instytucji finansowych. Zwracała uwagę, że konsument kieruje się zaufaniem do swojego doradcy, do instytucji finansowej, które – niestety - często są nadużywane. Przypomniała, że jej instytucja aktywnie uczestniczy w ściganiu przestępstw dotyczących rynku finansowego m.in. składając wiele zawiadomień do prokuratury. Za każdym razem gdy Komisja podejmuje taką decyzję, podmiot, do którego praktyk nadzór a zastrzeżenia jest wpisywany na listę ostrzeżeń publicznych.

Konferencję zakończyła Aleksandra Wiktorow, wyrażając nadzieję, część zaprezentowanych dziś postulatów zostanie w najbliższym czasie wdrożonych i podniesie się poziom ochrony konsumentów usług finansowych.

27 września 2019 r.

 


Pozostałe artykuły w kategorii: Sprawy bieżące


Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT