Anna Dąbrowska - Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK – co udało się zmienić Rzecznikowi Ubezpieczonych na korzyść konsumentów - Monitor Ubezpieczeniowy nr 46 - wrzesień 2011

W dniu 19 sierpnia 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw.

Prace nad tą ustawą trwały stosunkowo długo, bowiem Grupa Robocza ds. przeglądu prawa ubezpieczeń gospodarczych Rady Rozwoju Rynku Finansowego przy Ministrze Finansów rozpoczęła prace nad obszerną nowelizacją ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych jeszcze w 2007 r.

Przepisy zawarte w niedawno uchwalonej ustawie zawierają szereg przepisów mających na celu poprawę sytuacji ubezpieczających, ubezpieczonych oraz poszkodowanych, a także regulacji porządkujących wiele spornych na tle obecnie obowiązującej ustawy kwestii. Rzecznik Ubezpieczonych od początku prac nad ustawą zabiegał o wprowadzenie w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK[1] zmian legislacyjnych, które pozwoliłyby na wyeliminowanie bardzo dotkliwego finansowo, przede wszystkim dla wielu posiadaczy pojazdów mechanicznych, problemu podwójnego ubezpieczenia obowiązkowego. Statystyki Rzecznika Ubezpieczonych za ostatnie półrocze wskazują, iż problem ten pojawia się w ok. 8% ogółu skarg kierowanych do Rzecznika Ubezpieczonych oraz w ok. 9% rozmów telefonicznych odbywanych przez jego ekspertów. Drugą ważną dla Rzecznika Ubezpieczonych kwestią była zmiana zasad zwrotu składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia w odniesieniu do obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz ubezpieczenia OC rolników i ubezpieczenia budynków rolniczych. W tym przypadku Rzecznik również odbierał wiele zapytań dotyczących powodów, dla których w przypadku tych ubezpieczeń, będących ubezpieczeniami obligatoryjnymi, obowiązują bardzo niekorzystne zasady zwrotu składki.

W trakcie całego procesu prac nad ustawą Rzecznik Ubezpieczonych zgłaszał liczne uwagi i propozycje dotyczące brzmienia nowych przepisów. Obecnie, gdy nowelizacja ustawy została już uchwalona z satysfakcją można odnotować, iż zdecydowana większość postulatów Rzecznika została w niej uwzględniona. Należy w tym miejscu podkreślić, iż jest w tym zasługa wielu osób, które intensywnie pracowały nad tą ustawą. Wśród tych osób na pewno należy wymienić gospodarzy tej ustawy, czyli przedstawicieli Ministerstwa Finansów, którzy zawsze z uwagą analizowali często skrajnie różne stanowiska instytucji biorących udział w procesie legislacyjnym, starając się znaleźć kompromisowe rozwiązania. Ogromne wsparcie dla propozycji Rzecznika oraz pomoc w ich przygotowaniu Rzecznik uzyskał ze strony Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wybitnego przedstawiciela nauki w osobie dr. Marcina Orlickiego z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Wreszcie wypada wspomnieć o zaangażowaniu członków sejmowych Komisji Finansów Publicznych oraz Podkomisji stałej do spraw instytucji finansowych, dzięki którym na etapie prac sejmowych udało się wprowadzić ważne dla konsumentów nowe uregulowania prawne.

Wśród nowych regulacji, które wejdą w życie 11 lutego 2012 r. znajduje się kilka, na których kształt istotny wpływ miał Rzecznik Ubezpieczonych.

W kolejności należy tutaj wymienić następujące przepisy:

1) Pierwszym z nich jest dodawany przepis art. 8a, który ma w odniesieniu do ubezpieczeń obowiązkowych stworzyć mechanizm zapobiegający zatajaniu przed ubezpieczycielem przez ubezpieczającego znanych mu okoliczności mających wpływ na zwiększenie ryzyka ubezpieczeniowego. Przepis ten będzie miał następujące brzmienie:

„1. Jeżeli ubezpieczający nie podał zakładowi ubezpieczeń znanych sobie okoliczności, o które zakład ubezpieczeń zapytywał przed zawarciem umowy ubezpieczenia obowiązkowego i które pociągają za sobą istotną zmianę prawdopodobieństwa wypadku ubezpieczeniowego, zakład ubezpieczeń ma prawo żądać odpowiedniej zmiany wysokości składki ubezpieczeniowej z uwzględnieniem zwiększenia prawdopodobieństwa wypadku ubezpieczeniowego wskutek okoliczności niepodanych do jego wiadomości.

2. W razie zawarcia przez zakład ubezpieczeń umowy ubezpieczenia obowiązkowego mimo braku odpowiedzi na poszczególne pytania, pominięte okoliczności uważa się za nieistotne".

Trzeba zauważyć, że przepis ten w wersji pierwotnej projektu przewidywał, iż zmiana wysokości składki ubezpieczeniowej po zawarciu umowy ubezpieczenia obowiązkowego mogłaby nastąpić w przypadku wadliwego podania ubezpieczycielowi jakichkolwiek informacji mających wpływ na ustalenie jej wysokości, nie zaś tych które istotnie dotyczą okoliczności zwiększających prawdopodobieństwo zajścia wypadku ubezpieczeniowego, jak to ma miejsce w odniesieniu do ubezpieczeń dobrowolnych zgodnie z art. 815 § 3 k.c.

Przedstawiciele Rzecznika Ubezpieczonych zwrócili uwagę, że przepis w pierwotnie projektowanej wersji rodziłby ryzyko, iż wysokość składki ubezpieczeniowej byłaby ustalana  w oderwaniu od rozmiaru rzeczywistego ryzyka, a tym samym ubezpieczający w ubezpieczeniach obowiązkowych byłby traktowany gorzej, niż ubezpieczający w ubezpieczeniach dobrowolnych[2].

W trakcie prac sejmowych udało się jednak przepis poprawić i będzie on obowiązywał w kształcie zdecydowanie korzystniejszym dla ubezpieczających niż pierwotnie przewidywano.

2) Następnymi przepisami ważnymi głównie dla poszkodowanych są dodawane w następstwie postulatów zgłoszonych przez Rzecznika Ubezpieczonych w art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) ust. 5 i 6 w następującym brzmieniu:

„5. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny ma obowiązek udostępniać poszkodowanemu lub uprawnionemu informacje i dokumenty gromadzone w celu ustalenia odpowiedzialności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego lub wysokości świadczenia. Osoby te mogą żądać pisemnego potwierdzenia przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny udostępnionych informacji, a także sporządzenia na swój koszt kserokopii dokumentów i potwierdzenia ich zgodności z oryginałem przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Informacje i dokumenty Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny ma obowiązek udostępniać poszkodowanym i uprawnionym, na ich żądanie, w postaci elektronicznej. Sposób udostępniania informacji i dokumentów, zapewniania możliwości pisemnego potwierdzania udostępnianych informacji, a także zapewniania możliwości sporządzania kserokopii dokumentów i potwierdzania ich zgodności z oryginałem nie może wiązać się z wykraczającymi ponad uzasadnioną potrzebę utrudnieniami dla tych osób, zaś koszty sporządzenia kserokopii oraz udostępniania informacji i dokumentów w postaci elektronicznej ponoszone przez te osoby nie mogą odbiegać od przyjętych w obrocie zwykłych kosztów wykonywania tego rodzaju usług.

6. Przepisy ust. 5 stosuje się odpowiednio do Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zakresie szkód, o których mowa w art. 123 ustawy".

Powyższy przepis zostanie wprowadzony do ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) w następstwie zgłoszonej w trakcie prac parlamentarnych przez Rzecznika Ubezpieczonych potrzeby zapewnienia przejrzystości postępowania likwidacyjnego, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do ubezpieczycieli (por. art. 16 ust. 4 oraz art. 23 ust. 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej), również w przypadku postępowań prowadzonych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, bądź przez Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych wypełniającego funkcję organu odszkodowawczego. W ostatnich latach Rzecznik Ubezpieczonych w toku rozpoznawania indywidualnych skarg dostrzegł, iż poszkodowani mają problem z uzyskaniem z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego znajdujących się tam informacji i dokumentów dotyczących odpowiedzialności Funduszu oraz wysokości świadczeń. Fundusz odmawiając dostępu do znajdujących się w jego posiadaniu akt szkodowych argumentował, że w świetle obowiązujących przepisów Fundusz nie ma takiego obowiązku. Brak istnienia przedmiotowego obowiązku oparty był na gramatycznej wykładni przepisów art. 16 i 25 ust. 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz art. 14 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...). Uwagę Rzecznika Ubezpieczonych zwróciło również to, że w początkowych latach obowiązywania tych dwóch ustaw, Fundusz nie kontestował istnienia swojego obowiązku do udostępniania akt szkodowych. Ze względu na zmianę wcześniejszej korzystnej dla poszkodowanych praktyki, Rzecznik Ubezpieczonych uznał za niezbędne doprecyzowanie obowiązujących regulacji prawnych w tym zakresie i zgłosił stosowny wniosek dotyczący zmiany przepisów, który został uwzględniony przy okazji obecnej nowelizacji ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...).

3) Kolejnym nowym przepisem, ważnym dla ubezpieczających, o któreGO wprowadzenie zabiegał Rzecznik Ubezpieczonych jest dodawany w art. 18 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) ust. 3 w następującym brzmieniu:

„3. W przypadku nadania oświadczenia o wypowiedzeniu lub odstąpieniu od umowy ubezpieczenia obowiązkowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1-3, przesyłką listową, za chwilę jego złożenia uważa się datę nadania oświadczenia w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego".

Regulacja ta ma oczywiście przeciwników. Niektórzy przedstawiciele branży ubezpieczeniowej uważają ją za zbędną ze względu na regulację Kodeksu cywilnego zawartą w art. 61. Praktyka Rzecznika wskazuje jednak, że dodatkowa regulacja uwzględniająca specyfikę ubezpieczeń obowiązkowych jest potrzebna ze względu na szereg dotychczasowych problemów występujących w praktyce. Wielu konsumentów zgłaszało bowiem Rzecznikowi, iż mimo wysłania rezygnacji z zawarcia umowy ubezpieczenia na kolejny okres, kilka dni, czy nawet tygodni przed zakończeniem dotychczasowej umowy, nie ma gwarancji, iż dotrze ona do ubezpieczyciela na czas. Trzeba pamiętać, że cytowany wyżej przepis będzie dotyczył trzech ubezpieczeń obowiązkowych o charakterze powszechnym, które wiele osób nadal traktuje analogicznie jak zobowiązania podatkowe. Ubezpieczający chcą mieć pewność, że nadane na poczcie oświadczenie o rezygnacji z ubezpieczenia, bądź odstąpieniu od umowy będzie skuteczne.

Z powyższych względów Rzecznik Ubezpieczonych niemal od początku prac nad ustawą wnioskował o wprowadzenie tego typu prokonsumenckiej regulacji.

Udogodnieniem dla ubezpieczających będzie również dodawany w ustawie o działalności ubezpieczeniowej[3] art. 16a w następującym brzmieniu:

„1. Zawiadomienia i oświadczenia składane w związku z zawartą umową ubezpieczenia agentowi ubezpieczeniowemu uznaje się za złożone zakładowi ubezpieczeń, w imieniu lub na rzecz którego agent ubezpieczeniowy działa.

2. Zakład ubezpieczeń nie może wyłączyć ani ograniczyć upoważnienia agenta ubezpieczeniowego do odbierania oświadczeń, o których mowa w ust. 1".

Przepis ten również ma zadanie ułatwić składanie przez ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia zawiadomień i oświadczeń woli związanych z zawartą umową ubezpieczenia, w tym także w przedmiocie rezygnacji przez ubezpieczającego z zawarcia umowy ubezpieczenia na kolejny okres. Przepis zakazuje ograniczania przez ubezpieczyciela prawa do przyjmowania tych zawiadomień i oświadczeń przez agentów działających na rzecz danego zakładu ubezpieczeń, co dotychczas było powszechna praktyką.

4) Następne istotne zmiany w ustawie wprowadzane z inicjatywy Rzecznika Ubezpieczonych to przepisy dodawane w art. 28, art. 46 oraz art. 62 jako ust. 1a-1d. Zgodnie z ich brzmieniem od 11 lutego 2012 r. ubezpieczyciele w razie zawarcia umowy obowiązkowych ubezpieczeń: OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolnika oraz budynków rolniczych będą obowiązani potwierdzić zawarcie umowy dokumentem ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, które nie przewidują terminu w jakim ubezpieczyciel powinien potwierdzić zawarcie umowy ubezpieczenia stosownym dokumentem, zdarzają się niestety przypadki, iż polisa ubezpieczeniowa nie jest doręczana lub jest doręczana bardzo późno, np. po kliku miesiącach od zawarcia umowy. Ta niewłaściwa praktyka zdarza się właśnie w przypadku obowiązkowych umów ubezpieczenia zawieranych na mocy ustawowej klauzuli prolongacyjnej i skutkuje po stronie ubezpieczającego brakiem dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego, czy też czasami brakiem wiedzy o zawarciu kolejnej umowy.

Nowe przepisy nakładają również na ubezpieczycieli obowiązek wysłania ubezpieczającemu nie później niż 14 dni przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia obowiązkowego została zawarta, informacji o ubezpieczeniu na kolejny okres ubezpieczenia.

Informacja ta będzie musiała zawierać w szczególności:

1)        określenie wysokości składki ubezpieczeniowej w przypadku, gdy dojdzie do zawarcia następnej umowy ubezpieczenia;

2)        pouczenie, że wysokość składki może ulec zmianie, jeżeli po wysłaniu informacji przez zakład ubezpieczeń wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na wysokość składki, oraz wskazanie tych okoliczności;

3)        pouczenie o prawie wypowiedzenia dotychczasowej umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zgodnie z ust. 1 oraz o formie, możliwym sposobie oraz terminie złożenia tego wypowiedzenia;

4)        pouczenie o skutkach tego wypowiedzenia oraz o skutkach braku tego wypowiedzenia.

1)        Informacja będzie musiała być wysłana:

2)        w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu środka komunikacji elektronicznej, jeżeli przy zawarciu umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ubezpieczający wyraził zgodę na składanie mu oświadczeń w takiej postaci, lub

3)        w formie pisemnej, w sposób umożliwiający niezwłoczne poinformowanie ubezpieczającego.

Rzecznik Ubezpieczonych w trakcie prac legislacyjnych zwracał dodatkowo uwagę, że przepisy te powinny zostać uzupełnione o sankcję dla ubezpieczyciela za niewypełnienie tego obowiązku, np. takie, że warunki umowy ubezpieczenia na kolejny okres ubezpieczenia nie mogłyby być dla ubezpieczającego gorsze od warunków poprzedniej umowy ubezpieczenia oraz, że niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie obowiązku pouczenia o prawie wypowiedzenia umowy powodowałoby, że ubezpieczającemu przysługiwałoby nieograniczone w czasie prawo wypowiedzenia umowy zawartej z ubezpieczycielem, który nie wykonał lub niewłaściwie wykonał obowiązek informacyjny. Ostatecznie sankcji takiej w ustawie nowelizującej nie wprowadzono, co jednak, jak się wydaje, nie wklucza możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania tych obowiązków na zasadach ogólnych oraz sankcji o charakterze administracyjnoprawnym ze strony organu nadzoru.  

W art. 28, art. 46 oraz art. 62 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK dodane zostaną jeszcze dwa ust. 1e i 1f.

Dodawany ust. 1e ma stanowić, że jeżeli okoliczności mające wpływ na ustalenie wysokości składki ubezpieczeniowej wyszły na jaw po wysłaniu wyżej wspomnianych informacji o składce ubezpieczeniowej, zakład ubezpieczeń będzie mógł odpowiednio zwiększyć składkę ubezpieczeniową z uwzględnieniem tych okoliczności i w takim przypadku zakład ubezpieczeń wezwie ubezpieczającego do zapłaty podwyższonej składki.

Przepis ten wzbudził sprzeciw Rzecznika Ubezpieczonych, jako że jego brzmienie niestety będzie mogło prowadzić do sytuacji, w której ubezpieczyciel będzie mógł zwiększyć składkę ubezpieczeniową w razie ujawnienia po wysłaniu informacji jakichkolwiek nowych okoliczności mających wpływ na wysokość składki, nawet wówczas, gdy informacje te w indywidualnym przypadku nie będą miały żadnego znaczenia dla określenia rozmiarów ryzyka. Innym niebezpieczeństwem tego może być to, że będzie on dawał zakładom ubezpieczeń możliwość ubiegania się o większą składkę po wysłaniu informacji o ubezpieczeniu na kolejny okres w związku z okolicznościami ujawnionymi nawet po zakończeniu tej kolejnej umowy ubezpieczenia. Rzecznik proponował doprecyzowanie tej regulacji, poprzez wskazanie, że jeżeli w okresie od wysłania przez ubezpieczyciela informacji do końca bieżącego okresu ubezpieczenia ujawniłby się okoliczności powodujące istotną zmianę prawdopodobieństwa wypadku ubezpieczeniowego, o których zakład ubezpieczeń dowiedział się w kolejnym okresie ubezpieczenia, mógłby on wówczas odpowiednio zwiększyć składkę ubezpieczeniową z uwzględnieniem tych okoliczności. W takim przypadku zakład ubezpieczeń wezwie ubezpieczającego do zapłaty podwyższonej składki niezwłocznie, ale nie później niż do końca okresu trwania umowy ubezpieczenia. Niestety propozycja ta nie zyskała akceptacji ustawodawcy. Należy więc wyrazić nadzieję, że interpretacja i praktyka nie pójdzie w kierunku, którego obawiał się Rzecznik Ubezpieczonych i nie będzie potrzeby szybkiej nowelizacji omawianej regulacji.

Nowy ust. 1f zwalnia natomiast ubezpieczycieli ze stosowania regulacji określonych w ust. 1a-1e w odniesieniu do umów zawieranych w trybie negocjacji z przedsiębiorcą.

5) Bardzo istotnymi zmianami, szczególnie dla tych, którzy mimo istnienia powyższych mechanizmów prawnych z rożnych względów nie zrezygnują z zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego (OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników, budynków rolniczych) w trybie klauzuli prolongacyjnej i zawrą jednocześnie nową umowę ubezpieczenia są dodawane w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) art. 28a, art. 46a oraz art. 62a.

Przyjęta regulacja stanowi, że jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego lub rolnik w tym samym czasie będzie ubezpieczony w dwóch lub więcej zakładach ubezpieczeń, przy czym co najmniej jedna z umów ubezpieczenia obowiązkowego będzie zawarta w trybie klauzuli prolongacyjnej, ta ostatnia będzie mogła zostać przez niego wypowiedziana na piśmie.

Natomiast w przypadku wypowiedzenia umowy ubezpieczenia zakład ubezpieczeń będzie  mógł żądać zapłaty składki ubezpieczeniowej za okres, przez który będzie ponosił odpowiedzialność.

Ponadto w sytuacji, gdy dojdzie do zawarcia kilku umów ubezpieczenia w odniesieniu do tego samego pojazdu mechanicznego lub tego samego gospodarstwa rolnego lub tego samego budynku rolniczego, z tym samym okresem ubezpieczenia z jednym zakładem ubezpieczeń, wówczas temu zakładowi ubezpieczeń będzie się należała składka ubezpieczeniowa z tytułu jednej umowy ubezpieczenia.

Warto zaznaczyć, że w trakcie prac sejmowych nad uchwaloną nowelizacją ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) m.in. dzięki staraniom Rzecznika Ubezpieczonych udało się wypracować korzystne dla ubezpieczających brzmienie art. 28a ust. 1, art. 46a ust. 1 i art. 62a ust.1. W trakcie prac parlamentarnych toczyła się bowiem dyskusja odnośnie tych przepisów, a mianowicie zmiany ich brzmienia z przedłożenia rządowego projektu polegającej na zastąpieniu wyrazów: „w tym samym czasie" wyrazami: „na ten sam okres".

Gdyby taka zmian została uchwalona oznaczałoby to osłabienie mechanizmów przeciwdziałających problemowi podwójnego ubezpieczenia. Przykładowo, jeżeli ubezpieczający zawarłby nową umowę z okresem ubezpieczenia rozpoczynającym się choćby dzień wcześniej, niż początkowy dzień ochrony ubezpieczeniowej wynikającej z umowy zawartej na mocy klauzuli ustawowej, byłby w zasadzie pozbawiony szansy zrezygnowania z tej niepotrzebnej, podwójnej umowy, no mocy tego przepisu.

Ostatecznie posłowie zdecydowali się na brzmienie przepisu w wersji zaproponowanej w projekcie rządowym.

7) Wreszcie przykładem ważnych prokonsumenckich wprowadzonych w następstwie uwag i propozycji zgłoszonych przez Rzecznika Ubezpieczonych są przyjęte w ustawie nowelizującej są zmiany dotyczące art. 41, art. 42, 56, 57, 76 oraz 77 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, dotyczące zasad zwrotu składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia.

Przede wszystkim Rzecznika Ubezpieczonych ogromnie cieszy fakt, iż zasady zwrotu składki za niewykorzystany okres ochrony w przypadku trzech najpowszechniejszych ubezpieczeń obowiązkowych (OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników i ubezpieczeń budynków rolniczych) zostaną zrównane z zasadami obowiązującymi w stosunku do pozostałych umów ubezpieczenia określonymi w kodeksie cywilnym (art. 813 § 1 zd. 2 k.c.). Należy bowiem zaznaczyć, że w chwili obecnej regulacje dotyczące zwrotu składki ubezpieczeniowej znajdujące się w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK są mniej korzystne dla ubezpieczających niż zasady określone przepisami kodeksu cywilnego.

Od 11 lutego 2012 r. zwrot składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia w przypadku rozwiązania umowy ubezpieczenia będzie musiał nastąpić niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia wypowiedzenia umowy ubezpieczenia lub w przypadku odstąpienia od umowy od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu lub od dnia powzięcia przez zakład ubezpieczeń wiadomości o rozwiązaniu umowy przed upływem okresu, na który została zawarta z innych przyczyn, niż wypowiedzenie lub odstąpienie.

Z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) znikną ponadto regulacje ograniczające prawo uzyskania zwrotu składki z powodu szkody, która nastąpiła w okresie poprzedzającym rozwiązanie umowy, a także mówiące, że zwrot składki przysługuje jedynie za każdy pełny miesiąc niewykorzystanego okresu ubezpieczenia.

Po wejściu w życie nowelizacji zwrot składki będzie przysługiwał za każdy niewykorzystany dzień ochrony ubezpieczeniowej.

8) Rzecznikowi Ubezpieczonych udało się ponadto uzyskać, choć nie zawsze pełne, poparcie dla kliku propozycji precyzujących i rozwiewających wątpliwości co do stosowania niektórych obowiązujących regulacji prawnych, np. regulacji zawartych w: art. 14 ust. 4 dotyczącej obowiązku niezwłocznego przekazania przez zakład ubezpieczeń dokumentacji do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w związku z nieustaleniem ważności umowy ubezpieczenia obowiązkowego; art. 39, art. 54 i art. 74 dotyczących momentu powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela w przypadku umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów, OC rolnika oraz ubezpieczenia budynków rolniczych zawartych na mocy klauzuli prolongacyjnej, czy też dodanie art. 109a wskazującego, iż roszczenia poszkodowanego do Funduszu, o których mowa w art. 98 ust. 1 i 1a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...), przedawniają się z upływem terminu przewidzianego dla tych roszczeń w przepisach kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym oraz iż bieg przedawnienia roszczenia poszkodowanego do Funduszu przerywa się także przez zgłoszenie Funduszowi tego roszczenia. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie otrzymał na piśmie oświadczenie Funduszu o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia.

Niestety Rzecznikowi Ubezpieczonych nie udało się uzyskać akceptacji ustawodawcy dla wszystkich zgłaszanych propozycji (szeroko była o nich mowa w poprzednim numerze Monitora Ubezpieczeniowego), w szczególności mam tutaj na myśli propozycje: rozwiązania problemu wyczerpywalności sumy gwarancyjnej w ubezpieczeniach obowiązkowych oraz publikowania szerszych informacji na temat działalności poszczególnych zakładów ubezpieczeń, w tym przebiegu postępowań likwidacyjnych oraz wyników postępowań sądowych związanych z wykonywaniem umów ubezpieczenia. Niemniej jednak zagadnieniami tymi zainteresowało się żywo wielu parlamentarzystów, co miejmy nadzieje w przyszłości zaowocuje rozwiązaniami legislacyjnymi i tych problematycznych kwestii.

Anna Dąbrowska
główny specjalista
w Biurze Rzecznik Ubezpieczonych


[1] Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124, poz. 1151 z późn. zm.).

[2] Por. M. Orlicki, O projekcie zmian w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK - raz jeszcze, Prawo Asekuracyjne 2011, nr 1, s. 24.

[3] Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2010 r., nr 11, poz. 66 z późn. zm.).

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT