Tomasz Młynarski - Zabezpieczenie nowacyjne roszczeń odszkodowawczych o rentę oraz sumę potrzebną na koszty leczenia - Monitor Ubezpieczeniowy nr 49 - czerwiec 2012

Uwagi wstępne

Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie instytucji zabezpieczenia nowacyjnego roszczeń o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia, które wynikają z wyrządzenia czynem niedozwolonym szkody na osobie. Poszkodowany, zwłaszcza w razie poważniejszego uszczerbku na zdrowiu, staje na ogół przed koniecznością zmierzenia się z nową i trudną sytuacją życiową, również w aspekcie ekonomicznych następstw zdarzenia szkodowego. Z jednej bowiem strony, potrzeby osoby poszkodowanej rosną, co jest spowodowane przede wszystkim koniecznością poddania się leczeniu i rehabilitacji, z drugiej zaś strony jego dochody zazwyczaj maleją ze względu na czasową lub trwałą utratę zdolności do pracy. Jeżeli podmiot odpowiedzialny za naprawienie szkody, w tym również ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej sprawcy, do którego poszkodowany występuje z roszczeniem odszkodowawczym, odmawia zaspokojenia całości lub części roszczeń i powstaje w związku z tym konieczność wystąpienia na drogę sądową, poszkodowany może znaleźć się w okresie toczącego się postępowania cywilnego w sytuacji braku środków pieniężnych wystarczających do kontynuowania leczenia, a nawet zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Instytucją niezwykle pomocną dla poszkodowanych może być w takiej sytuacji właśnie zabezpieczenie nowacyjne roszczeń odszkodowawczych.

Postępowanie zabezpieczające ma charakter akcesoryjny w stosunku do postępowania rozpoznawczego i egzekucyjnego. Jego istotą jest udzielenie uprawnionemu (wierzycielowi) natychmiastowej, choć tymczasowej ochrony prawnej polegającej na zabezpieczeniu danego roszczenia. Żądanie udzielenia zabezpieczenia jest możliwe w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny, przy czym wniosek o zabezpieczenie powództwa można zgłosić zarówno przed wszczęciem postępowania rozpoznawczego, jak i przy jego wszczęciu lub w toku samego postępowania rozpoznawczego, a nawet już po wydaniu wykonalnego orzeczenia, o ile termin spełnienia świadczenia jeszcze nie nastąpił (art. 730 k.p.c.).

Postępowanie zabezpieczające ma na celu przede wszystkim zapobieżenie takim czynnościom niesolidnego dłużnika, które mogłyby udaremnić zaspokojenie roszczeń powoda. Drugą jego funkcją jest możliwość uregulowania w sposób tymczasowy stosunków między stronami postępowania na czas jego trwania. Stąd też wyróżnia się dwa rodzaje zabezpieczenia roszczeń - konserwacyjne, nakierowane na utrzymanie istniejącego stanu rzeczy (np. zajęcie ruchomości, obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową - art. 747 k.p.c.) oraz nowacyjne, które stwarza nową, prowizoryczną sytuację, trwającą aż do rozstrzygnięcia sprawy[1]. Typowym przykładem zabezpieczenia nowacyjnego jest przewidziane w art. 753 § 1 k.p.c. zobowiązanie obowiązanego do alimentacji do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. Nowacyjny charakter ma także zabezpieczenie roszczeń pieniężnych określonych w art. 7531 § 1 oraz art. 754 k.p.c., a także niektóre sposoby zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych uregulowane w art. 755 § 1 k.p.c.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 731 k.p.c. zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, choć ustawa przewiduje także od tej reguły wyjątki. Zabezpieczenie konserwacyjne nigdy nie będzie zmierzać do zaspokojenia roszczenia, inaczej może być natomiast w przypadku zabezpieczenia nowacyjnego. Do zaspokojenia roszczenia - w części, a czasem nawet w całości - dochodzi bowiem w sytuacjach określonych w art. 753 § 1, art. 7531 § 1 i art. 754 k.p.c. Mamy wówczas do czynienia z zabezpieczeniem, które w doktrynie określane jest mianem zabezpieczenia antycypacyjnego[2]. Zaspokojenie roszczeń wierzycieli de facto następuje wówczas w uproszczonym trybie, w którym sąd orzeka na podstawie okoliczności uprawdopodobnionych i w którym orzeczenie jest natychmiast wykonalne. Pozwany może oczywiście domagać się od powoda zwrotu kwot zapłaconych mu na podstawie postanowienia sądu powziętego w trybie zabezpieczenia antycypacyjnego w razie prawomocnego oddalenia powództwa[3].

Roszczenia o rentę oraz sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia

Przepis art. 753 k.p.c. przewidywał w swoim pierwotnym brzmieniu, iż zabezpieczenie nowacyjne może nastąpić w sprawach o alimenty oraz w przypadku roszczeń o rentę należną z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub za utratę życia żywiciela. W sprawach tych zabezpieczenie mogło nastąpić również z urzędu i polegać na zobowiązaniu dłużnika do uiszczenia wierzycielowi w powtarzających się terminach pewnej sumy pieniężnej. Nie było konieczności uprawdopodobnienia, że brak zabezpieczenia pozbawiłby wierzyciela zaspokojenia, aczkolwiek w przypadku roszczenia o rentę wymagane było uprawdopodobnienie, że bez zabezpieczenia wierzyciel byłby pozbawiony środków koniecznego utrzymania[4]. W latach 90. XX w. antycypacyjne zabezpieczenie nowacyjne zostało rozszerzone o roszczenia o zamianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę, a także wynikające ze stosunku pracy roszczenia o wynagrodzenie. Tym samym, zabezpieczeniu tego rodzaju podlegały roszczenia pieniężne o dostarczanie środków utrzymania, a przyczyną, dla której wyjątkowo dopuszczano tymczasowe zaspokojenie tego typu roszczeń uprawnionego w trybie zabezpieczenia był wzgląd na funkcję zabezpieczanego roszczenia. Natomiast z dniem 5 lutego 2005 r. katalog roszczeń, w stosunku do których możliwe jest udzielenie zabezpieczenia o charakterze antycypacyjnym został znacznie rozbudowany. Do kodeksu postępowania cywilnego dodany został wówczas przepis art. 7531, zawierający ośmiopunktowy katalog roszczeń o charakterze niealimentacyjnym. Tak szerokie ujęcie omawianej instytucji spotkało się raczej z krytycznym przyjęciem[5].

W ostatnim czasie, tj. w dniu 3 maja 2012 r. weszła w życie kolejna znacząca nowelizacja k.p.c.[6] Jedną ze zmian wprowadzonych w ramach postępowania zabezpieczającego jest rezygnacja z nowacyjnego zabezpieczenia roszczeń pieniężnych wynikających z naruszenia praw własności intelektualnej (pkt 6 i 7). Zmianę tę należy ocenić pozytywnie, jako że rozmiar dochodzonych roszczeń bywa w tego typu sprawach ogromny, żadne zaś względy aksjologiczne nie uzasadniają zabezpieczenia ich poprzez zapłatę z góry kwot na poczet dochodzonego roszczenia[7].

Katalog zamieszczony w art. 7531 § 1 k.p.c. obejmuje natomiast w dalszym ciągu (w pkt 1) roszczenie o „rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia". Analizując to, niezbyt zresztą fortunnie skonstruowane, sformułowanie należy brać pod uwagę, iż omawiany przepis określa zakres przedmiotowy wyjątków od zasady wyrażonej w art. 731 k.p.c., zatem nie podlega wykładni rozszerzającej i powinien być interpretowany ściśle[8].

Zabezpieczenie nowacyjne może zatem polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej potrzebnej na koszty leczenia wynikające z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Sformułowanie to koresponduje z przepisem art. 444 § 1 zd. 2 k.c., który przyznaje poszkodowanemu uprawnienie do żądania od osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody wyłożenia z góry kwoty na pokrycie kosztów leczenia. Uszkodzenie ciała należy rozumieć jako naruszenie integralności cielesnej, pozostawiające ślady na zewnątrz lub wewnątrz organizmu. Rozstrój zdrowia przejawia się natomiast w innych postaciach zakłóceń funkcjonowania organizmu (np. zaburzeniach psychicznych). Granica między obydwoma pojęciami jest zresztą płynna, choćby dlatego, że poważne uszkodzenie ciała prowadzi zazwyczaj także do przynajmniej czasowego rozstroju zdrowia[9]. Wyłożenie z góry odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi wyłom od zasady, zgodnie z którą naprawienie szkody obejmuje szkodę już istniejącą[10].

W piśmiennictwie wskazuje się, iż do kosztów leczenia należy zaliczyć w szczególności wydatki na pobyt w zakładzie opieki zdrowotnej, konsultacje lekarskie, zabiegi lecznicze, rehabilitację, zakup lekarstw i innych środków leczniczych, zakup protez i sprzętu rehabilitacyjnego, transport chorego do placówek służby zdrowia oraz do domu, pobyt w sanatorium, specjalistyczną dietę, zapewnienie poszkodowanemu pielęgnacji i opieki w okresie rekonwalescencji, a nawet odwiedziny w szpitalu ze strony osób bliskich[11]. Na gruncie postępowania zabezpieczającego należy jednak pamiętać o niemożności zastosowania w odniesieniu do pojęcia „kosztów leczenia" wykładni rozszerzającej, stąd określenie to powinno być interpretowane ściśle.

Koszty leczenia objęte obowiązkiem odszkodowawczym muszą być uzasadnione, w szczególności ze względu na rodzaj i rozmiar uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Należy zatem zbadać dwie przesłanki - czy konkretne leczenie jest konieczne lub co najmniej wskazane oraz czy poszkodowany będzie musiał ponieść bliżej określone jego koszty[12]. Nie jest natomiast konieczną przesłanką wykazanie, iż poszkodowany nie dysponuje środkami na pokrycie tych kosztów. Uwzględnienie wniosku o zabezpieczenie roszczenia o wyłożenie z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia jest także niezależne od tego, czy poszkodowany jest objęty systemem finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, chyba, że strona zobowiązana do naprawienia szkody wykaże, iż koszty leczenia poszkodowanego zostaną pokryte w całości ze środków publicznych[13]. Również fakt wcześniejszej zapłaty zadośćuczynienia nie ma wpływu na zasadność wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Rolą zadośćuczynienia jest bowiem złagodzenie krzywdy związanej z cierpieniami fizycznymi i psychicznymi, a zatem poszkodowany nie musi przeznaczać otrzymanego zadośćuczynienia na sfinansowanie kosztów leczenia[14].

Wedle ugruntowanego stanowiska judykatury roszczenie w zakresie kosztów związanych ze szkodą na osobie przysługuje wyłącznie poszkodowanemu, a więc osobie, wobec której zachodzą przesłanki odpowiedzialności ex delicto[15]. Tym samym wyłącznie legitymowanym czynnie do dochodzenia roszczenia o sumę potrzebną na koszty leczenia jest poszkodowany, choćby koszty te miały zostać poniesione przez osoby trzecie, w tym rodziców poszkodowanego[16]

Wymienione w art. 7531 § 1 pkt 1 k.p.c. roszczenie o rentę z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia to roszczenie oparte na art. 444 § 2 k.c., zgodnie z którym, jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Przepis ten określa więc w sumie trzy niezależne od siebie przesłanki roszczenia o rentę. Każda z nich może być samodzielną podstawą żądania renty, niemniej jednak często występują one łącznie i wówczas uwzględniane są jako przesłanki jednego roszczenia o rentę[17].

Renta z tytułu utraty zdolności do pracy (uzupełniająca, wyrównawcza) ma na celu zrekompensowanie poszkodowanemu uszczerbku, który na skutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia powstał w jego dochodach uzyskiwanych z tytułu pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. O wysokości tego uszczerbku stanowi różnica pomiędzy hipotetycznymi dochodami, które poszkodowany osiągałby, gdyby nie doszło do zdarzenia z którego szkoda wynikła, a dochodami, które faktycznie uzyskuje w okresie następującym po tym zdarzeniu[18].

Roszczenie o rentę przysługuje także wówczas, gdy w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia zwiększyły się potrzeby poszkodowanego. Będą to przede wszystkim koszty związane ze zorganizowaniem opieki ze strony osób trzecich, koszty stałej rehabilitacji, wydatki na specjalistyczną dietę itp.[19] Renta na zwiększone potrzeby należy się poszkodowanemu bez względu na to, czy rzeczywiście ponosi on wydatki na wskazane cele, ponieważ wystarczy ustalenie tych potrzeb jako następstwa czynu niedozwolonego. Tym samym nie można uzależniać przyznania renty od wykazania, że poszkodowany potrzeby te faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki[20].

Przesłanka zmniejszenia się widoków na przyszłość ziści się z kolei w szczególności wówczas, gdy poszkodowany, wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, został pozbawiony szans na osiągnięcie sukcesu zawodowego lub też została spowolniona jego kariera, zaś przyczyną tego jest utrata sprawności fizycznej lub psychicznej, a w uzasadnionych przypadkach nawet pogorszenie wyglądu[21].

Natomiast renta z tytułu utraty życia przez żywiciela uregulowana jest w art. 446 § 2 k.c. Przepis ten przewiduje, iż osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego[22]. Zabezpieczenia w postaci zobowiązania dłużnika do uiszczenia wierzycielowi w powtarzających się terminach określonej sumy pieniężnej mogą więc żądać zarówno osoby, którym przysługuje tzw. renta obligatoryjna, jak i tzw. renta fakultatywna.

W piśmiennictwie podkreśla się, że ratio legis art. 7531 § pkt 1 k.p.c. przemawia za tym, by uznać, iż przepis ten ma również zastosowanie w odniesieniu do roszczeń o zmianę wysokości rent określonych w tym przepisie[23].

Podstawa zabezpieczenia roszczeń odszkodowawczych o rentę oraz sumę potrzebną na koszty leczenia

W sprawach o alimenty jedyną podstawą zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Nie ma więc potrzeby wykazywania interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, co z kolei jako ogólną regułę przewiduje przepis art. 7301 k.p.c. Tym samym dla rozstrzygnięcia o zabezpieczeniu roszczenia alimentacyjnego nie ma żadnego znaczenia to, czy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia albo też w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Przepis art. 753 k.p.c., określający sposób zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia nowacyjnego roszczeń wskazanych w art. 7531 § 1 k.p.c. W związku z tym przez ostatnie lata toczył się w doktrynie spór o to, jaką podstawę zabezpieczenia tego rodzaju roszczeń należy przyjąć. Część komentatorów wskazywała, iż w przypadku roszczeń określonych w art. 7531 k.p.c. jedyną podstawą zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie istnienia roszczenia[24]. Inni zaś, że konieczne jest ponadto uprawdopodobnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, a to dlatego, że odpowiednie stosowanie art. 753 k.p.c. nie może dotyczyć § 1 zd. 2, ponieważ zabezpieczenie nie powinno zapewniać nadmiernej i niczym nieuzasadnionej ochrony prawnej[25].

Ustawodawca, w ramach wspomnianej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego wchodzącej w życie z dniem 3 maja 2012 r., postanowił rozstrzygnąć ten spór poprzez dodanie w art. 7531 k.p.c. nowego § 3, zgodnie z którym w sprawach wymienionych w § 1 pkt 1 i 2 dla udzielenia zabezpieczenia nie jest wymagane uprawdopodobnienie interesu prawnego. Oznacza to więc, iż w aktualnym stanie prawnym w przypadku roszczeń o rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę oraz wynagrodzenie za pracę wyłączną podstawą udzielenia zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie istnienia danego roszczenia. Natomiast uprawdopodobnienie zarówno istnienia roszczenia, jak i interesu prawnego, powinno zawierać wniosek o udzielenie zabezpieczenia nowacyjnego w zakresie pozostałych roszczeń wymienionych w art. 7531 § 1 k.p.c.

Uprawdopodobnienie jest instytucją uregulowaną w art. 243 k.p.c., zgodnie z którym zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu. Uprawdopodobnienie stanowi surogat dowodu, nie daje zatem pewności co do prawdziwości twierdzeń o istnieniu konkretnego roszczenia, ale pozwala przyjąć, iż jest ono prawdopodobne[26]. Nie ma normatywnych przeszkód, aby w sprawach cywilnych uprawdopodobnienie identyfikować z prawdopodobieństwem w rozumieniu logiki[27].

Uprawdopodobnienie może być przeprowadzone przez sąd przy użyciu środków, które uzna on za właściwe, nie wyłączając również środków dowodowych wskazanych w kodeksie postępowania cywilnego. Wykazanie prawdopodobieństwa roszczenia może być przeprowadzone w szczególności za pomocą takich niesformalizowanych środków, jak pisemne oświadczenia osób trzecich, prywatne ekspertyzy, nieformalne przesłuchanie strony lub świadków, dokumenty. Nie stanowi natomiast uprawdopodobnienia roszczenia sam fakt, że wytoczono o nie powództwo[28].

Roszczenie jest uprawdopodobnione, jeśli prima facie, bez głębszego wnikania we wszystkie możliwe aspekty faktyczne i prawne sprawy, istnieje znaczna szansa, że w świetle przytoczonych przez wnioskodawcę twierdzeń faktycznych przysługuje ono osobie uprawnionej. Uprawniony powinien zatem przedstawić i należycie uzasadnić twierdzenia, które stanowią podstawę danego roszczenia. Uprawdopodobnienie dotyczy w praktyce dwóch aspektów. Po pierwsze, okoliczności faktycznych, na których wnioskodawca opiera swoje roszczenie. Będzie ono bowiem wiarygodne, jeżeli istnieje uzasadniona podstawa do przypuszczenia, że roszczenie istnieje i jest wymagalne. Po drugie zaś, uprawdopodobnienie dotyczy podstawy prawnej roszczenia, w tym znaczeniu, że dochodzone roszczenie musi znajdować swoją podstawę normatywną, choć jej wskazanie nie stanowi obowiązku podmiotu ubiegającego się o udzielenie zabezpieczenia. Nie może zostać zabezpieczone roszczenie nieznajdujące uzasadnienia w normie prawa materialnego albo sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego[29].

W przypadku roszczenia o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia - inaczej niż przewiduje to ogólna zasada - dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczeń pieniężnych także przeciwko Skarbowi Państwa (art. 7531 § 2 in fine w zw. z art. 749 k.p.c.).

Przewidziane w art. 7531 § 1 k.p.c. zabezpieczenie nowacyjne roszczeń prowadzące do zaspokojenia uprawnionego nie stoi na przeszkodzie konserwacyjnemu zabezpieczeniu roszczeń o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia w sposób określony w art. 747 k.p.c., jeżeli miałoby to służyć zapewnieniu wykonalności orzeczenia, które zostanie wydane w przyszłości albo zostało już wydane. Zastosowanie jednego ze sposobów zabezpieczenia wyklucza zastosowanie drugiego w odniesieniu do tych samych świadczeń, nie wyklucza natomiast w stosunku do innych, nawet jeśli wynikają one z tego samego roszczenia (np. zabezpieczenia nowacyjnego co do świadczeń przyszłych, a zabezpieczenia konserwacyjnego co do świadczeń zaległych)[30]. W przypadku zabezpieczenia udzielonego na podstawie art. 747 k.p.c. nie stosuje się art. 753 k.p.c.

Przebieg postępowania zabezpieczającego

W przypadku roszczenia o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia, zabezpieczenie udzielane jest zawsze na wniosek (art. 732 k.p.c.). Wniosek o udzielenie zabezpieczenia musi odpowiadać wymogom postawionym dla pisma procesowego, a także zawierać wskazanie sposobu zabezpieczenia oraz uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. Jeżeli wniosek ten złożono przed wszczęciem postępowania, należy ponadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy[31].

Przepis art. 736 k.p.c. przewiduje, iż w sprawach o roszczenie pieniężne wskazać należy we wniosku sumę zabezpieczenia, która nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia, a także przewidywanymi kosztami postępowania. Należy jednak przyjąć, iż wniosek o nowacyjne zabezpieczenie roszczenia o rentę nie musi zawierać sumy zabezpieczenia. Specyfika roszczenia o rentę polega bowiem na istnieniu obowiązku zapłaty uprawnionemu okresowo określonej sumy pieniężnej, zaś istotą zabezpieczenia jest w tym wypadku nałożenie przez sąd tego obowiązku na czas trwania procesu o zapłatę. Czas trwania takiego postępowania jest zaś, co oczywiste, niemożliwy do określenia przez uprawnionego, który występuje z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia, tym samym nie byłby on w stanie prawidłowo określić sumy zabezpieczenia w rozumieniu wskazanego przepisu[32].

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji. Wniosek zgłoszony w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, chyba że sądem tym jest Sąd Najwyższy - wówczas o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji (art. 734 k.p.c.). W postępowaniu upominawczym referendarz sądowy, dokonujący w ramach tego postępowania czynności, nie jest uprawniony do rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia[33].

W sprawach o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia sąd udziela zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, którą należy wyznaczyć tak, aby mogła się ona odbyć w terminie miesięcznym od dnia wpływu wniosku. Natomiast oddalenie wniosku, np. gdy jest on oczywiście bezzasadny, może nastąpić także na posiedzeniu niejawnym (art. 7531 § 2 w zw. z art. 737 k.p.c.).

Sąd rozpoznaje wniosek o udzielenie zabezpieczenia w jego granicach, biorąc za podstawę orzeczenia materiał zebrany w sprawie. W razie stwierdzenia, że wniosek nie odpowiada wymogom formalnym, przewodniczący zwraca wniosek bez wzywania wnioskodawcy do jego uzupełnienia (art. 738 k.p.c.). Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza termin, w którym powinien zostać wniesiony pozew - pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni (art. 733 k.p.c.). Termin do wytoczenia powództwa jest zachowany nawet wówczas, gdy uprawniony wszczął postępowanie przed sądem niewłaściwym czy w innym sądzie lub odmiennym trybie niż ten, w którym dokonano zabezpieczenia[34].

W sytuacji zabezpieczenia roszczeń o rentę, a także roszczeń alimentacyjnych i pracowniczych ze stosunku pracy, nie ma zastosowania norma, zgodnie z którą wykonanie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia sąd może uzależnić od złożenia przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego powstałych w wyniku wykonania postanowienia (art. 739 § 2 k.p.c.). Jak się wydaje, ta sama zasada winna mieć zastosowanie w przypadku roszczenia o zabezpieczenie sumy potrzebnej na koszty leczenia, które również polega na tymczasowym zaspokojeniu roszczeń uprawnionego. Ustawodawca, wprowadzając możliwość zabezpieczenia antycypacyjnego tego typu roszczeń, nie zastosował jednak wyłączenia w takim przypadku możliwości stosowania przez sąd kaucji.

Doręczenie odpisu postanowienia o zabezpieczeniu renty lub sumy potrzebnej na koszty leczenia następuje z urzędu obu stronom (art. 7531 § 1 ab initio w zw. z art. 753 § 2 k.p.c.). Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie (art. 741 k.p.c.). Chodzi tu o wszystkie postanowienia w tym przedmiocie, a więc nie tylko uwzględniające wniosek, ale także odmawiające zabezpieczenia (oddalające wniosek), uchylające, zmieniające, ograniczające zabezpieczenie czy uzależniające wykonanie zabezpieczenia od złożenia kaucji, jak również stwierdzające w sposób deklaratywny upadek zabezpieczenia[35].

Obowiązany może natomiast w każdym momencie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia (art. 742 § 1 k.p.c.). Może to mieć miejsce zwłaszcza wtedy, gdy roszczenie zostało zaspokojone lub wygasło z innego powodu[36]. Zasadność żądania dłużnika uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia uwarunkowana jest wykazaniem zmian, jakie nastąpiły w stanie faktycznym sprawy stanowiącym podstawę udzielenia zabezpieczenia[37]. Postanowienie w przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy, natomiast wniesienie zażalenia na to postanowienie wstrzymuje jego wykonanie (art. 742 § i 3 k.p.c.). Co się z kolei tyczy wniosku uprawnionego o zwiększenie zakresu dotychczasowego zabezpieczenia, uznać go należy za wniosek o dodatkowe zabezpieczenie, wobec czego art. 742 k.p.c. nie będzie miał do niego zastosowania[38].

Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia nowacyjnego roszczenia odszkodowawczego o rentę lub sumę potrzebną na koszty leczenia podlega wykonaniu w drodze egzekucji, zaś sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu (art. 743 § 1 k.p.c.). Dopóki postanowienie to zachowuje skuteczność, a więc dopóki zabezpieczenie nie upadnie, może ono stanowić podstawę egzekucji danej należności[39]. Zabezpieczenie roszczenia upada natomiast w razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania, a także gdy zostało udzielone przed wszczęciem postępowania, a uprawniony nie wystąpił we wszczętym postępowaniu w sprawie o całość roszczenia lub też wystąpił o roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone (art. 744 § 1 i 2 k.p.c.).  W takiej sytuacji uprawniony musi liczyć się także z tym, iż obowiązanemu przysługiwać będzie przeciwko niemu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od dnia powstania szkody (art. 746 § 1 k.p.c.). Odpowiedzialność przewidziana w cytowanym przepisie jest niezależna od winy[40].

Jeżeli sąd nie postanowi inaczej, zabezpieczenie upada także po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu. Na wniosek obowiązanego sąd wydaje wówczas postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia (art. 7541 § 1 i 3). W momencie prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy odpadają przyczyny zastosowania zabezpieczenia, a ochronę prawną zapewnia uprawnionemu prawomocne orzeczenie sądu. Dlatego też po uprawomocnieniu się orzeczenia uwzględniającego roszczenie uprawniony powinien podjąć stosowne kroki zmierzające do realizacji swojego prawa, np. w postaci złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji[41].

O kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, a o kosztach postępowania zabezpieczającego później powstałych rozstrzyga na wniosek strony sąd, który udzielił zabezpieczenia. Jeżeli postanowienie, w którym udzielono zabezpieczenia, zostało wydane przed wszczęciem postępowania w sprawie, a uprawniony nie zachował wyznaczonego mu terminu do jej wszczęcia, obowiązany może w terminie dwóch tygodni od upływu tego terminu złożyć wniosek o przyznanie mu kosztów. W takim samym terminie podobny wniosek może zgłosić również uprawniony, jeżeli nie wytoczył sprawy z powodu zaspokojenia jego roszczenia przez obowiązanego (art. 745 k.p.c.).

Stosownie do treści art. 69 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 z późn. zm.), od wniosku o udzielenie zabezpieczenia roszczenia majątkowego, złożonego przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, sąd pobiera opłatę stałą w kwocie 100 zł. Jeśli zaś wniosek został zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie (pozwie), nie podlega on w ogóle opłacie sądowej. Opłatę stałą w kwocie 100 zł pobiera się także od wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia majątkowego. Natomiast zażalenie na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia majątkowego podlega opłacie w kwocie 30 zł[42].

Jednym z przejawów ułatwienia uprawnionym dochodzenia roszczeń w związku z instytucją zabezpieczenia antycypacyjnego jest przewidziana w art. 7532 k.p.c. możliwość wydania wyroku zasądzającego świadczenie w zakresie wcześniej niezaspokojonym na posiedzeniu niejawnym. Możliwość ta aktualizuje się, o ile osoba obowiązana do świadczeń uzna roszczenie. Jest przy tym sporne, czy chodzi tu o materialnoprawną czynność uznania roszczenia (tzw. uznanie właściwe)[43], czy też również o uznanie powództwa, będące przede wszystkim czynnością procesową[44]. Zasądzenie świadczenia w zakresie niezaspokojonym oznacza, iż sąd powinien na dzień wyrokowania dysponować danymi pozwalającymi stwierdzić, jakie kwoty zobowiązany już uiścił na podstawie udzielonego zabezpieczenia, ulegają one bowiem odliczeniu od kwoty uznanego roszczenia[45].

Zabezpieczenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu karnym

Dochodzenie roszczeń majątkowych, ale tylko tych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa, jest możliwe także w postępowaniu karnym. Mowa o tzw. powództwie adhezyjnym, które pokrzywdzony może wytoczyć przeciwko oskarżonemu aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 62 k.p.k.). Sądowi karnemu orzekającemu o odpowiedzialności karnej za przestępstwo przysługuje bowiem jurysdykcja w sprawie o roszczenia majątkowe z tego przestępstwa wynikające (art. 69a zd. 1 k.p.k.). Powództwo cywilne może zostać zgłoszone już na etapie postępowania przygotowawczego. Organ prowadzący postępowanie załącza wówczas pozew do akt sprawy, a postanowienie co do przyjęcia powództwa wydaje sąd po wpłynięciu sprawy z aktem oskarżenia, przy czym za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się wówczas dzień zgłoszenia powództwa (art. 69 § 1 k.p.k.).

Możliwość zabezpieczenia roszczenia majątkowego istnieje zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i już w trakcie postępowania przed sądem. Jeżeli wniosek o zabezpieczenie roszczenia został zgłoszony w toku postępowania przygotowawczego wraz z powództwem cywilnym, w przedmiocie tego wniosku orzeka prokurator, na którego postanowienie przysługuje zażalenie do sądu (art. 69 § 2 i 3 k.p.k.). W razie zaś umorzenia lub zawieszenia postępowania przygotowawczego pokrzywdzony w terminie zawitym 30 dni od daty doręczenia postanowienia może żądać przekazania sprawy sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych. Jeżeli pokrzywdzony w terminie tym żądania nie zgłosi, zabezpieczenie upada, a wniesiony poprzednio pozew nie wywołuje skutków prawnych (art. 69 § 4 k.p.k.). Przepis art. 70 k.p.k. przewiduje w kwestiach dotyczących powództwa cywilnego, a nie unormowanych przez przepisy k.p.k., odpowiednie stosowanie przepisów obowiązujących w postępowaniu cywilnym[46].

W ostatnich latach spotkać się można z postulatem wprowadzenia do postępowania karnego nowego trybu zabezpieczenia roszczeń cywilnych. Postulat ten znalazł wyraz w projekcie nowelizacji k.p.k., który został wniesiony do Sejmu przez Senat w poprzedniej (tj. VI) kadencji. Projekt ten przewidywał dodanie do treści tego aktu rozdziału 32a pt. „Zabezpieczenie roszczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych"[47]. Nad tym samym rozwiązaniem pracowało już wcześniej Ministerstwo Sprawiedliwości, ostatecznie jednak projekt został przygotowany przez Senat w ramach przysługującej mu inicjatywy ustawodawczej.

W uzasadnieniu do projektu wnioskodawcy wskazali, iż k.p.k. w dotychczasowym kształcie nie zna instytucji zabezpieczenia roszczenia odszkodowawczego dla ofiar katastrof i wypadków w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w postaci świadczenia nowacyjnego wypłacanego na poczet niezbędnych kosztów leczenia i rehabilitacji. Z kolei uzyskanie tego świadczenia w trybie art. 7531 k.p.c. wymaga od pokrzywdzonego świadomości prawnej istnienia takiej możliwości, inicjatywy procesowej w postaci wytoczenia powództwa cywilnego, a także posiadania środków pieniężnych na uiszczenie opłaty sądowej od powództwa. Zdaniem wnioskodawców analiza praktyki dowodzi, iż sądy cywilne i zakłady ubezpieczeń uzależniają rozstrzygnięcia w tym zakresie od prawomocnego zakończenia postępowania karnego, stąd wprowadzenie postulowanej instytucji do ustroju prawa karnego pozwoli pokrzywdzonemu na otrzymanie świadczenia nowacyjnego bez ograniczeń wynikających z istoty procesu cywilnego. Celem nie jest w tym przypadku zabezpieczenie przyszłego zaspokojenia wierzyciela, lecz natychmiastowe dostarczenie uprawnionemu środków utrzymania bądź środków niezbędnych do odwrócenia negatywnych, zwłaszcza w zakresie stanu zdrowia, następstw czynu popełnionego przez ubezpieczonego.

Projekt przewidywał, że jeśli zebrane w sprawie dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że określona osoba popełniła przestępstwo z art. 173, art. 177 lub art. 355 k.k., sąd na wniosek prokuratora, pokrzywdzonego lub osoby dla niego najbliższej, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator na wniosek pokrzywdzonego lub osoby dla niego najbliższej, może do czasu prawomocnego zakończenia postępowania wydać postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Postanowienie to przewidywałoby obowiązek wypłaty na rzecz pokrzywdzonego przez zakład ubezpieczeń, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny lub Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, jednorazowego świadczenia pieniężnego lub świadczeń pieniężnych okresowych z tytułu zaliczki na poczet odszkodowania. Celem tego byłoby udzielenie pokrzywdzonemu niezbędnej pomocy, w szczególności związanej z kosztami jego leczenia, rehabilitacji lub kosztami niezbędnego utrzymania pokrzywdzonego i jego rodziny.

W świetle projektu ustawy pokrzywdzony mógłby złożyć wniosek dopiero po upływie 30 dni od zawiadomienia o szkodzie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Kwota zaliczki dotyczyłaby wyłącznie szkody związanej z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu albo naruszeniem czynności narządu ciała lub rozstrojem zdrowia, o których mowa w art. 157 § 1 k.k. Określając zaś wysokość świadczeń sąd lub prokurator brałby pod uwagę szacunkową wysokość szkody, wynikającą z umowy lub przepisów prawa górną granicę odpowiedzialności podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania oraz potrzeby w zakresie niezbędnej pomocy pokrzywdzonemu, jak również uwzględniał okoliczności zdarzenia w zakresie, w jakim mogą mieć one wpływ na ustalenie wysokości odszkodowania. Świadczenie z tytułu zaliczki, wypłacone uprawnionemu, podlegałoby zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania. Pokrzywdzony miałby natomiast obowiązek zwrotu podmiotowi zobowiązanemu do wypłaty odszkodowania świadczenia wypłaconego tytułem zaliczki, jeżeli świadczenie nie przysługiwało mu w całości lub w części.

Projekt ustawy wprowadzającej karnoprocesową instytucję zabezpieczenia roszczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu, lecz z uwagi na zakończenie kadencji parlamentu prace nad nim - zgodnie z zasadą dyskontynuacji - zostały przerwane. Dotychczas do projektu tego nie powrócono.



[1] Zob. T. Ereciński, O zabezpieczeniu nowacyjnym, Przegląd Sądowy 1992, nr 3, s. 42-48.

[2] Np. J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2009, s. 527.

[3] Zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1972 r. (sygn. akt III CZP 53/72, OSNC 1973, nr 10, poz. 164).

[4] Por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1973 r. (sygn. akt I CZ 164/72, LEX nr 7211); postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1974 r. (sygn. akt II CZ 20/75, LEX nr 7409).

[5] W szczególności zob. A. Jakubecki, Opinia w sprawie ustawy z dnia 28 maja 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 965), Opinie i Ekspertyzy 2004, nr 3, pkt III lit. h.

[6] Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 233, poz. 1381 z późn. zm.).

[7] J. Jankowski, Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego. Cz. II. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne (1), Monitor Prawniczy 2012, nr 3, s. 119.

[8] Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1970 r. (sygn. akt III CRN 112/70, OSP 1972, nr 1, poz. 1) z zamieszczoną tam glosą B. Dobrzańskiego.

[9] Z. Masłowski, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 1972, s. 1095.

[10] A. Śmieja, Szczególne zasady naprawienia deliktowej szkody na osobie, (w:) A. Olejniczak (red.), Prawo zobowiązań - część ogólna, System Prawa Prywatnego, t. VI, Warszawa 2009, s. 682.

[11] Por. M. Safjan, Nb 9 do art. 444, (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do artykułów 1-44910, Warszawa 2011; A. Szpunar, Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i na osobie, Bydgoszcz 1998, s. 143.

[12] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2003 r. (sygn. akt IC CK 173/02, LEX nr 602277).

[13] Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r. (sygn. akt I CSK 384/07, LEX nr 351187).

[14] Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2012 r. (sygn. akt I ACz 262/12, LEX nr 1113044).

[15] W szczególności zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1972 r. (sygn. akt I CR 246/72, LEX nr 7117).

[16] Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2002 r. (sygn. akt I ACa 378/01, OSP 2004, nr 3, poz. 39).

[17] Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2009 r. (sygn. akt II PK 65/09, LEX nr 558304).

[18] Zob. B. Chmielowiec, Renta uzupełniająca (wyrównawcza) w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Monitor Ubezpieczeniowy 2011, nr 44, s. 22-27.

[19] B. Chmielowiec, Renta na zwiększone potrzeby w świetle orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, Monitor Ubezpieczeniowy 2011, nr 46, s. 11-13.

[20] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2008 r. (sygn. akt VI ACa 176/08, LEX nr 1120234).

[21] Por. A. Śmieja, op. cit., s. 693-694; A. Olejniczak, Nb 22 do art. 444, (w:) A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, Warszawa 2010.

[22] Szerzej zob. A. Szpunar, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek śmierci osoby bliskiej, Bydgoszcz 2000, s. 83-136.

[23] A. Zieliński, Nb 2 do art. 7531, (w:) A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, Kodeks postępowania cywilnego.  Komentarz, Warszawa 2012.

[24] Tak Z. Knypl, Nb 1 do art. 7531, (w:) Z. Szczurek, Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, Sopot 2005; T. Spyra, Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.172.1804), LEX/el., 2005, Nb 1 do art. 7531; J. Jagieła, Nb 2 do art. 7531, (w:) K. Piasecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom II. Komentarz do art. 506-1088, Warszawa 2006; A. Zieliński, Nb 3 do art. 7531, (w:) A. Zieliński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom II. Komentarz do artykułów 506-1217, Warszawa 2006; M. Uliasz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2008, Nb 8 do art. 7531; D. Zawistowski, Nb 2 do art. 7531, (w:) H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Warszawa 2011.

[25] Tak: J. Jankowski, Nowelizacje KPC wprowadzone w 2005 r., Warszawa 2005, s. 54; P. Pogonowski, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, Warszawa 2007, s. 61; A. Jakubecki, Nb 2 do art. 7531, (w:) A. Jakubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2008; T. Ereciński, Nb 1 do art. 7531, (w:) T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga. Postępowanie zabezpieczające, Warszawa 2009.

[26] Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 maja 2011 r. (sygn. akt I ACz 462/11, LEX nr  837767.

[27] R. Kmiecik, (w:) R. Kmiecik (red.), Prawo dowodowe. Zarys wykładu, Zakamycze 2005, s. 270.

[28] T. Ereciński, Nb 4 do art. 7301, (w:) T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, op. cit.

[29] Zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2012 r. (sygn. akt I ACz 173/12, LEX nr 1115410); postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I ACz 692/12, www.orzeczenia.wroclaw.sa.gov.pl).

[30] J. Jagieła, Nb 3 do art. 7531, (w:) K. Piasecki (red.), op. cit.

[31] Zob. A. Górski, Wniosek o udzielenie zabezpieczenia w świetle nowelizacji KPC, Monitor Prawniczy 2006, nr 1, s. 23-27.

[32] Tak też w odniesieniu do wniosku o zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego Sąd Apelacyjny w Szczecinie w postanowieniu z dnia 29 października 2010 r. (sygn. akt I ACz 590/10, OSASz 2011, nr 2, poz. 9).

[33] Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. (sygn. akt III CZP 108/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 181).

[34] A. Jakubecki, Nb 2 do art. 733, (w:) A. Jakubecki (red.), Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, LEX/el., 2011.

[35] Ibidem, Nb 1 do art. 741.

[36] M. Uliasz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do nowelizacji, Warszawa 2005, Nb 1 do art. 742.

[37] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1989 r. (sygn. akt II CZ 135/89, LEX nr 8982).

[38] J. Turek, Wzruszanie orzeczeń w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia, Monitor Prawniczy 2010, nr 15, s. 821-832.

[39] M. Romańska, Nb 2 do art. 7531 k.p.c., (w:) M. Romańska, O. Dumnicka, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, Warszawa 2010.

[40] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt V CSK 293/09, OSNC 2010, nr 11, poz. 148).

[41] A. Jakubecki, Nb 1 do art. 7541, (w:) A. Jakubecki (red.), Komentarz aktualizowany...

[42] Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2007 r. (sygn. akt III CZP 4/07, OSNC 2008, nr 2, poz. 18).

[43] Tak: T. Ereciński, Nb 3 do art. 7532, (w:) T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, op. cit.; A. Jakubecki, Nb 1 do art. 7532, (w:) A. Jakubecki, Komentarz aktualizowany...

[44] Tak m.in. J. Jagieła, Nb 1 do art. 7532, (w:) K. Piasecki (red.), op. cit.; M. Uliasz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Nb 4 do art. 7532.

[45] A. Zieliński, Nb 3 do art. 7532, (w:) A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, op. cit.

[46] Szerzej zob. E. Samborski, Dochodzenie roszczeń cywilnych w procesie karnym, Warszawa 2008, s. 142-151.

[47] Druk sejmowy nr 4506.

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT