Wypłaty emerytur z II filara-wybrane aspekty

Nieuchronność organizacji oraz uruchomienia systemu wypłat z kapitałowego systemu otwartych funduszy emerytalnych spowodowała konieczność przygotowania stosownego projektu ustawy o świadczeniach ze środków gromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych oraz o zakładach emerytalnych. Poniżej sformułowane są propozycje przygotowane przez ekspertów Rzecznika Ubezpieczonych, w których kierowano się dbałością o interes uczestnika systemu, potencjalnego świadczeniobiorcy.

Wydaje się, że w przypadku wypłat świadczeń emerytalnych w ramach systemu kapitałowego występuje kilka kwestii, które wymagają dogłębnej analizy, tj.:
- liczba dopuszczalnych form świadczenia emerytalnego oraz ich konstrukcja;
- rodzaj stosowanych tablic dalszego trwania życia, z uwzględnieniem interesu społecznego i zobowiązań wynikających z przepisów Unii Europejskiej,
- system gwarancji wypłaty świadczeń.

Dotychczasowe projekty wypłat z II filara wskazują ponadto trzy elementy istotne dla świadczeniobiorcy:
- odpowiedni standard życia małżonka żyjącego dłużej;
- możliwość zwrotu części kapitału w przypadku przedwczesnej śmierci emeryta (w pierwszych latach pobierania świadczenia);
- utrzymanie realnej wartości świadczenia emerytalnego.

Dożywotniość pobieranego świadczenia nie wzbudza żadnych kontrowersji i jest powszechnie akceptowana. Rzecznik Ubezpieczonych w pełni popiera emerytury dożywotnie, gdyż obowiązkowy system emerytalny ma za zadanie zapewnić emerytom świadczenie do końca ich życia. Dogłębnej analizy wymagają jednak rodzaje oferowanych dożywotnich produktów emerytalnych.

Do tej pory ideę wspólności majątkowej w świadczeniu emerytalnym uwzględniano poprzez emerytury małżeńskie. Pomysł ten wzbudza jednak wiele kontrowersji wśród ekspertów. Podstawowy problem rodzą różne momenty przechodzenia na emeryturę oraz potencjalne różnice w wieku współmałżonków. Wymienione zróżnicowania stwarzają problemy w precyzyjnym oszacowaniu wysokości świadczenia, co może spowodować w rezultacie jego niższą wartość (konieczność tworzenia większych rezerw). Aby przedstawić propozycje emerytury małżeńskiej, zakłady emerytalne musiałyby opracować obszerny katalog wariantów świadczenia małżeńskiego – z uwzględnieniem momentu przejścia na emeryturę, płci, różnic wiekowych. Ta wielość różnych stawek dla małżonków rozpoczynających pobieranie emerytury może być mało zrozumiała dla ubezpieczonych, przez co nie spełnia wymogów stawianych konstrukcji ustawy.
Wobec tych problemów, zamiast koncepcji emerytury małżeńskiej można się zastanowić nad umożliwieniem jednorazowego podziału środków zgromadzonych na kontach małżonków w OFE w sytuacji, gdy co najmniej jedno z nich zadeklaruje, iż posiada prawo, co najmniej do emerytury minimalnej. Takie rozwiązanie zapewniałoby podobne świadczenia dla obu małżonków bez względu na wcześniejsze relacje pracy i obowiązków zawodowych.

Wprowadzenie zwrotu kapitału w przypadku przedwczesnej śmierci emeryta (w pierwszych latach pobierania świadczenia) jest rozwiązaniem, które z jednej strony jest oczekiwane przez społeczeństwo, z drugiej strony może negatywnie wpłynąć na wysokość świadczenia, szczególnie gdy okres, w którym dokonuje się zwrotu składek, zostanie znacząco wydłużony. Dlatego w miejsce okresu gwarantowanego, proponujemy rozpatrzenie okresowego (np. 5-letniego) ubezpieczenia na wypadek śmierci z malejącą sumą ubezpieczenia. Składka za taki produkt byłaby potrącana ze świadczenia emerytalnego przez zakład emerytalny wypłacający świadczenie. Takie rozwiązanie byłoby z jednej strony przejrzyste, z drugiej zaś strony nie prowadziłoby do nadmiernego obniżenia wypłacanej emerytury.

W ramach utrzymania siły nabywczej świadczeń emerytalnych, w dotychczasowych projektach pojawiały się pomysły oparte na udziale emeryta w zyskach zakładu emerytalnego z inwestowania pozostałych kapitałów. Wydaje się jednak, że z punktu widzenia emeryta, większe znaczenie mają gwarancje utrzymania realnej wartości świadczenia w kolejnych latach jego pobierania. Proponowana w projekcie waloryzacja „z góry” pod postacią stopy technicznej, podwyższy pierwsze świadczenie lecz nie gwarantuje utrzymania jego siły nabywczej. Biorąc pod uwagę długoterminowy charakter produktów – system wypłat powinien gwarantować wypłatę świadczeń dożywotnich przy co najmniej utrzymaniu ich realnej wysokości. Dla zapewnienia bezpieczeństwa finansowego emerytów warto zatem rozważyć wprowadzenie waloryzacji świadczeń (spójność z I filarem). Można zastanowić się nad obniżeniem lub zlikwidowaniem technicznej stopy zwrotu w zamian za indeksację nie niższą niż inflacyjna.

Tablice trwania życia obok przyjętej metodologii tworzenia i rozwiązywania rezerw ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa wypłat świadczeń z II filara. W poszczególnych projektach można się spotkać z odmiennymi koncepcjami, warto jednak zauważyć, że zastosowanie zróżnicowanych tablic trwania życia jest uzależnione również od tego czy II filar zostanie przez Komisję Europejską uznany za system bazowy czy też dodatkowy.
Jeżeli będzie to system bazowy, to w myśl dyrektywy "Council directive of 19 December 1978 on the progressive implementation of the principle of equal treatment for men and women in matters of social security (79/7/EEC)", to stosunkowo trudne będzie wprowadzenie zróżnicowanych tablic trwania życia.
Natomiast, gdy II filar zostanie uznany za system dodatkowy, wówczas stosowanie oddzielnych tablic dla kobiet i mężczyzn wydaje się być możliwe . Należy jednak pamiętać, że różnica między długością trwania życia kobiet i mężczyzn wynikająca z tablic powinna się zmniejszać wraz z rozwojem cywilizacyjnym. Widać to chociażby na przykładzie Wielkiej Brytanii.

System wypłat świadczeń z kapitałów zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych powinien bez wątpienia charakteryzować się bezpieczeństwem środków. Stąd niezbędne jest wprowadzenie kaskady gwarancji, którą kształtować mogą wymogi kapitałowe, określone prawem procedury oraz instytucje przejmujące obowiązek wypłaty emerytury w razie złej kondycji finansowej lub upadłości zakładu. Świadczeniobiorca nie powinien ponosić konsekwencji złej sytuacji zakładu, gdyż nie ma wpływu na zarządzanie nim i nie może zmienić instytucji finansowej po zawarciu pierwszej, i jedynej, umowy emerytalnej. Ze względu na fakt, iż wypłaty emerytur z II filara należą do obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych, należy zadbać o mechanizmy, które zminimalizują ryzyko niewypłacalności zakładów emerytalnych i uchronią przed koniecznością uruchomienia gwarancji budżetu państwa.


Pozostałe artykuły w kategorii: Warto przecztać

Administracja strony: EPC System - Outsorcing IT