- Zwrot kwoty nieautoryzowanej transakcji w terminie D+1 powinien być regułą, a nie wyjątkiem – to główny wniosek z opinii Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C-70/25 (Tukowiecka).
- Rzecznik Finansowy opiniował stanowisko Polski w tej sprawie.
- Tezy opinii Rzecznika TSUE potwierdzają dotychczasowe stanowisko Rzecznika Finansowego, prezentowane w postępowaniach interwencyjnych, istotnych poglądach oraz postępowaniach sądowych w podobnych sprawach.
– Z zadowoleniem przyjmuję taką opinię Rzecznika Generalnego TSUE. Potwierdza ona prezentowane od lat stanowisko Rzecznika Finansowego w sporach dotyczących nieautoryzowanych transakcji – komentuje dr Michał Ziemiak Rzecznik Finansowy.
Dodaje, że w latach w latach 2022 – 2025 do biura Rzecznika Finansowego trafiło ponad 10 tys. wniosków o interwencję w tego typu sprawach. Mowa o osobach, którym bank czy instytucja płatnicza odrzuciły reklamację dotyczącą zwrotu środków utraconych w wyniku nieautoryzowanej transakcji i które wystąpiły z wnioskiem o podjęcie interwencji przez Rzecznika Finansowego. Część spraw interwencyjnych miała swój ciąg dalszy w sądzie, gdzie Rzecznik Finansowy z sukcesami walczył o prawa klientów. Były to między innymi sprawy, w których bank nie zastosował się do zasady D+1, argumentując to rażącym niedbalstwem klientów, co sądy kwestionowały w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu.
– Już od pewnego czasu dostrzegaliśmy zmianę praktyk banków na zgodną z naszym stanowiskiem. Teraz zostało ono potwierdzone przez Rzecznika TSUE. Mam więc nadzieję, że jeśli Trybunał podzieli opinię Rzecznika, zmniejszy się liczba kierowanych do nas wniosków dotyczących niestosowania zasady D+1. Niestety spodziewam się jednak, że będziemy otrzymywali więcej niż obecnie próśb o wsparcie od osób, do których banki będą zwracały się o zwrotu wypłaconych środków. Oczywiście jesteśmy gotowi wspierać je naszą argumentacją – deklaruje dr Michał Ziemiak.
Zdaniem ekspertów Rzecznika Finansowego w przypadku ogromnej większości osób, które stały się ofiarami podstępnej manipulacji ze strony oszustów, nie można mówić, że dopuściły się jawnego zlekceważenia zagrożenia, będącego istotą kwalifikowanego naruszenia zasad staranności.
Według Rzecznika Generalnego TSUE sposób działania banków w przypadku nieautoryzowanych transakcji powinien opierać się na poniższych zasadach.
Zasada bezzwłocznego zwrotu środków
Z opinii Rzecznika Generalnego wynika, że art. 73 ust. 1 dyrektywy o usługach płatniczych należy interpretować jako ustanawiający zasadę bezzwłocznego zwrotu środków w przypadku nieautoryzowanych transakcji płatniczych. Wyjątki od tej zasady muszą wynikać bezpośrednio z treści dyrektywy i nie mogą być rozszerzane w drodze wykładni krajowej.
Rozdzielenie dwóch etapów
Dostawca usług płatniczych jest zobowiązany najpierw do dokonania bezzwłocznie zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej, z wyjątkiem sytuacji, w której ma uzasadnione podstawy, by podejrzewać oszustwo klienta, i poinformuje o tym na piśmie odpowiedni organ krajowy. Zwrot ten nie ma jednak charakteru ostatecznego. Jeżeli bowiem po dokonaniu tego zwrotu dostawca usług płatniczych wykaże następnie, że płatnik celowo lub w wyniku rażącego zaniedbania uchybił jednemu z obowiązków (np. związanych z danymi uwierzytelniającymi), może dochodzić od tego płatnika zwrotu tych kwot.
Ograniczenie wyjątków do sytuacji podejrzenia oszustwa
Opinia wskazuje, że jedyną sytuacją pozwalającą na czasowe wstrzymanie zwrotu środków jest istnienie uzasadnionych podstaw do podejrzenia oszustwa klienta, które muszą zostać zgłoszone właściwym organom na piśmie.
Brak możliwości odmowy zwrotu wyłącznie z powodu rażącego zaniedbania użytkownika
Rzecznik Generalny wskazał, że sama możliwość stwierdzenia rażącego zaniedbania użytkownika nie pozwala dostawcy usług płatniczych na odmowę bezzwłocznego zwrotu środków.
Ciężar dowodu spoczywa na dostawcy usług płatniczych
Ciężar dowodu w celu wykazania, że klient dopuścił się rażącego zaniedbania, spoczywa na dostawcy usług płatniczych.
Wysoki poziom ochrony konsumenta i pełna harmonizacja
Rzecznik Generalny podkreślił, że przepisy dyrektywy 2015/2366 mają charakter zharmonizowany i państwa członkowskie nie mogą wprowadzać rozwiązań ograniczających ochronę przyznaną użytkownikom usług płatniczych. Odpowiedzialność dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze nie może zostać złagodzona poprzez zastosowanie przepisów krajowych ustanawiających bardziej ograniczony system odpowiedzialności – ciążący na dostawcach usług płatniczych obowiązek bezzwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji nie może podlegać odstępstwom innym niż te wyraźnie przewidziane w art. 73 ust. 1 tej dyrektywy.
Wniosek końcowy Rzecznika Generalnego
Rzecznik Generalny zaproponował Trybunałowi przyjęcie wykładni, zgodnie z którą dostawca usług płatniczych nie może odmówić bezzwłocznego zwrotu środków wyłącznie na podstawie twierdzenia o rażącym zaniedbaniu użytkownika, jeśli nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w dyrektywie.
Ważne potwierdzenie stanowiska Rzecznika przez TSUE
Należy pamiętać, że opinia Rzecznika Generalnego nie jest wiążąca dla Trybunału Sprawiedliwości. Zadanie rzeczników generalnych polega na przedkładaniu Trybunałowi, przy zachowaniu całkowitej niezależności, propozycji rozstrzygnięć prawnych w sprawach, które rozpatrują. Wyrok TSUE w tej sprawie zostanie wydany w terminie późniejszym.