- TSUE nie zakwestionował, że roszczenia banków wobec klientów mogą ulec przedawnieniu – wynika z wyroków w trzech sprawach „frankowych” rozstrzyganych przez TSUE.
- Jednocześnie podkreślił, że w pewnych sytuacjach roszczenia banków o zwrot kapitału mogą być zasadne, także mimo upływu terminu przedawnienia.
- Sąd musi jednak badać czy uznanie takiego roszczenia nie przekreśla idei ochrony konsumenta i skutku odstraszającego dyrektywy 93/13.
TSUE ogłosił trzy istotne wyroki dotyczące przedawnienia roszczeń banków względem kredytobiorców „frankowych”.
–Przedstawione wyroki Trybunału nadal pozostawiają sędziom spore pole do interpretacji i rozstrzygania w zależności od okoliczności sprawy. Generalnie TSUE nie zakwestionował, że roszczenia banków wobec klientów mogą ulec przedawnieniu. Jednocześnie podkreślił, że w pewnych sytuacjach roszczenia banków mogą być dochodzone, także mimo upływu terminu przedawnienia, zwłaszcza jeśli banki w tym okresie podejmowały określone czynności. Sędziowie uznali też, że sąd musi badać czy uznanie takiego roszczenia nie przekreśla idei ochrony konsumenta i skutku odstraszającego dyrektywy 93/13. Istotne będzie np. ryzyko nadmiernego obciążenia konsumenta kosztami procesu. To wszystko oznacza, że skutki unieważnienia umowy powinny być wzajemne – komentuje dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy.
Do każdej z rozpatrywanych przez Trybunał spraw Rzecznik Finansowy przedkładał swoje stanowisko.
Główne wnioski z poszczególnych wyroków
Oświadczenie konsumenta a przedawnienie roszczeń banku (Sprawa Falucka, C-901/24)
Treść pytania: Czy oświadczenie konsumenta, że rozumie konsekwencje nieważności umowy kredytu złożone przez tego konsumenta przerywa bieg przedawnienia roszczeń przedsiębiorcy oraz czy może uzasadniać nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego bankowi przeciwko konsumentowi?
Główny wniosek ze stanowiska TSUE: Zdaniem TSUE jeśli konsument w trakcie procesu o unieważnienie umowy złoży oświadczenie, że jest świadomy obowiązku zwrotu otrzymanych pieniędzy, może to zostać uznane za uznanie długu. TSUE uznał, że prawo Unii nie zabrania takiej interpretacji przepisów krajowych.
Trybunał podkreślił, że zapobiega to sytuacji, w której roszczenie banku o zwrot kapitału przedawnia się, zanim umowa zostanie prawomocnie unieważniona, co chroni bank przed stratą kapitału i zapobiega „bezpodstawnemu wzbogaceniu” konsumenta. Zauważył też, że ochrona prawa unijnego nie może prowadzić do tego, że konsument niesłusznie się wzbogaci.
Link do pełnej treści wyroku w sprawie Falucka, C-901/24.
Pozew banku o zwrot w trakcie trwania innego procesu (Sprawa Jangielak, C-752/24)
Treść pytania: Czy złożenie pozwu przez bank przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie umowy przed prawomocnym unieważnieniem umowy kredytu może przerwać bieg przedawnienia?
Główny wniosek ze stanowiska TSUE: Bank, aby przerwać bieg przedawnienia, może pozwać konsumenta o zwrot kapitału, zanim jeszcze zakończy się proces o unieważnienie umowy wytoczony przez klienta. TSUE stwierdził, że takie działanie banku jest dopuszczalne, o ile sąd krajowy zapewni, że nie utrudni to nadmiernie konsumentowi dochodzenia jego praw.
Jednocześnie TSUE wskazał, że sąd powinien rozważyć zawieszenie procesu banku do czasu rozstrzygnięcia kwestii nieważności umowy oraz dbać, by koszty sądowe nie zniechęcały konsumenta do walki o swoje prawa.
Link do pełnej treści wyroku w sprawie Jangielak, C-752/24.
Zasada słuszności a przedawnione roszczenia (Sprawa Rzepacz, C-753/24)
Treść pytania: Czy dopuszczalne jest uwzględnienie przedawnionego roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie umowy w oparciu o względy słuszności lub zasady współżycia społecznego?
Główny wniosek ze stanowiska TSUE: Sąd może wyjątkowo nakazać konsumentowi zwrot kapitału, nawet jeśli roszczenie banku jest formalnie przedawnione, kierując się względami słuszności. Trybunał podkreślił, że przepisy krajowe pozwalające na nieuwzględnienie upływu przedawnienia w wyjątkowych sytuacjach są zgodne z prawem UE. Sąd musi jednak opierać się na obiektywnych kryteriach, takich jak czas trwania postępowania czy zachowanie obu stron.
Należy przy tym podkreślić, że wyrok w przedmiotowej sprawie nie oznacza, że sąd orzekający w sprawie powinien automatycznie uwzględnić przedawnione roszczenie przysługujące bankowi względem konsumenta. Trybunał wskazał, że sąd rozpoznający sprawę oprócz zbadania spełnienia przesłanek zasady słuszności określonych w art. 117¹ kodeksu cywilnego, powinien również zapewnić, aby korzystanie przez konsumenta z praw przyznanych mu dyrektywą 93/13 nie stało się nadmiernie utrudnione lub praktycznie niemożliwe. W tym kontekście TSUE zwrócił szczególną uwagę na postępowania w których banki dochodzą od konsumentów przedawnionych roszczeń, a konsumenci są zmuszeni ponieść nadmierne koszty związane z obsługą postępowania sądowego.