Polubownie czy w sądzie? Webinarium Rzecznika Finansowego

Już prawie 1700 klientów podmiotów rynku finansowego przy pomocy Rzecznika Finansowego osiągnęło porozumienia na kwotę ponad 14 mln złotych. Kolejne ponad 7000 osób uzyskało profesjonalną opinię zawierającą ocenę ich sytuacji prawnej. Mimo to, postępowania polubowne przy Rzeczniku Finansowym to stosunkowo mało znana metoda rozwiązywania sporów. Dlatego Rzecznik Finansowy organizuje bezpłatne webinarium, w którego trakcie eksperci wyjaśnią, jakie są zalety tego sposobu rozwiązywania sporów.

Kliknij link do rejestracji na webinarium

Polubowne metody rozwiązywania sporów to wciąż niedoceniany przez uczestników rynku sposób eliminowania konfliktów wynikających ze stosunków prawnych w obszarze szeroko pojętych usług finansowych. Tymczasem w dobie ograniczeń wynikających z sytuacji epidemicznej,  a także dużego obciążenia sądów, polubowne rozwiązanie sporu jawi się jako szczególnie atrakcyjna alternatywa dla kosztownego i długotrwałego sporu sądowego. Od momentu stworzenia możliwości polubownego rozwiązywania sporów przy Rzeczniku Finansowym, czyli od początku 2016 r. do końca 2020 r. już prawie 1700 klientów podmiotów rynku finansowego osiągnęło porozumienia w sporach dotyczących świadczonych przez nie usług. Wartość zawartych porozumień przekroczyła 14 mln zł. Kolejne ponad 7000 osób uzyskało profesjonalną opinię zawierającą ocenę ich sytuacji prawnej.

To wartościowy dokument, bo zawiera obiektywną ocenę stanu faktycznego, opartą o dokumenty przedstawione przez strony. Klient otrzymuje w nim, też ocenę ryzyk związanych z pozostawaniem w sporze, a w szczególności ze skierowaniem sprawy do sądu. To ważne, bo dla klienta koszt tego postępowania jest symboliczny – wynosi 50 zł, a pozwala mu podjąć świadomą decyzję o kontynuowaniu sporu w sądzie – mówi Paweł Zagaj, Zastępca Rzecznika Finansowego nadzorujący Wydział Pozasądowego Rozwiązywania Sporów.

Posłuchaj rozmowy z Pawłem Zagajem w Studiu Rzecznika Finansowego:

Listen to “Polubownie czy w sądzie? Dowiedz się jak rozwiązać konflikt z bankiem czy ubezpieczycielem.” on Spreaker.

Nie do przecenienia jest to, że w drodze polubownego rozwiązania sporu to same strony posiadają wyłączny wpływ na kształt przyjętego rozwiązania, podczas gdy w postępowaniu sądowym, są jedynie adresatem rozstrzygnięcia narzuconego przez sąd. Dzięki wsparciu profesjonalnego rozjemcy strony mogą, przy uwzględnieniu całokształtu swojej sytuacji prawnej i ekonomicznej, wypracować rozwiązania, które zapewnią nie tylko zażegnanie konfliktu, ale też pozwolą zachować poprawną relację na przyszłość.

Po wydaniu wyroku przez sąd zwykle jedna strona ma poczucie zwycięstwa, a druga porażki. Ugoda – z definicji – satysfakcjonuje obie strony – podkreśla Paweł Zagaj.

Co istotne, rozwiązania wypracowywane w toku postępowania polubownego mogą być równie trwałe i stabilne, jak rozwiązania narzucane w postępowaniu sądowym. Tu jednak gwarancje tej trwałości są zapewniane innymi mechanizmami.

– Poprzez zawarcie umowy ugody strony, w drodze wzajemnych ustępstw mogą nie tylko rozwiązać konkretny spór, np. dopłaty do odszkodowania, ale także mogą na nowo ukształtować łączącą ich umowę np. umowę kredytu. Strony mogą ustalić, że poprzednia umowa, ich już nie obowiązuje, a wiążąca będzie dla nich nowa umowa, której warunki były aktywnie negocjowane przez klienta.  Aby definitywnie zamknąć poprzednie rozliczenia klient może zrzec się dochodzenia dalszych roszczeń ale w precyzyjnie określonym zakresie. Ze względu jednak na prawną doniosłość tych czynności prawnych, w sprawach dotyczących wysokich wartości przedmiotu sporu lub umów długoterminowych radzimy klientom korzystanie profesjonalnej pomocy prawnej, czy też wyznaczamy odpowiedni czas na zastanowienie. Mediator prowadzący postępowanie może bowiem informować strony o skutkach proponowanych rozwiązań ale nie może im doradzać – mówi Paweł Zagaj, Zastępca Rzecznika Finansowego nadzorujący Wydział Pozasądowego Rozwiązywania Sporów.

Również w sprawach dotyczących skomplikowanych produktów finansowych możliwe jest wypracowanie polubownych rozwiązań, czego przykładem są choćby ostatnie doniesienia z rynku tzw. kredytów frankowych.

– Polubownie można rozwiązać niemal każdy spór o charakterze majątkowym. Wymaga to jednak odpowiedniego nastawienia  po obu stronach i chęci poszukiwania rozwiązań, które w szybki sposób pozwolą na eliminowanie konfliktów, nawet za cenę ustępstw.  Wierzymy, że formuła pozasądowego rozwiązywania sporów pozwala najpełniej realizować interesy wszystkich stron. Dzięki temu po rozwiązaniu sporu, strony mogą kontynuować współpracę. Przy rozstrzygnięciu sądowym, jest o to dużo trudniej – mówi Paweł Zagaj, Zastępca Rzecznika Finansowego nadzorujący Wydział Pozasądowego Rozwiązywania Sporów.

Zapraszamy na webinarium!

O tych i innych ważnych zasadach będą mówili w trakcie specjalnego webinarium dr Marta Skrodzka oraz dr Damian Bara. To eksperci na co dzień prowadzący pozasądowe postępowania w sprawie rozwiązywania sporów w biurze Rzecznika Finansowego. Są też doświadczonymi mediatorami sądowymi.

W trakcie webinarium przedstawią podstawowe cechy postępowania polubownego przy Rzeczniku Finansowym, wyjaśnią rolę Rzecznika w tym postępowaniu,  a także przedstawią warunki, jakie są konieczne do spełnienia, aby porozumienie dotyczące polubownego rozwiązania sporu było trwałe i dawało  gwarancję definitywnego zakończenia konfliktu i usunięcia stanu niepewności na przyszłość.

Bezpłatne webinarium „Rola Rzecznika Finansowego w rozwiązywaniu sporów na rynku finansowym” odbędzie się  20 kwietnia 2021 r. o godzinie 16.00. Można się na nie zarejestrować, klikając poniższy link.

Studio Rzecznika Finansowego – podcasty o finansach dla każdego

Biuro Rzecznika Finansowego uruchomiło nową platformę komunikacyjną – Studio Rzecznika Finansowego. To podcasty z udziałem ekspertów, którzy w prosty sposób wyjaśniają skomplikowane zagadnienia finansowe. Program ma pomóc konsumentom w lepszym zrozumieniu swoich praw i poznaniu zasad działania instytucji finansowych. Dotychczas powstały cztery odcinki, a w planach są już kolejne.

Studio Rzecznika Finansowego to nowy, autorski projekt edukacyjny realizowany przez Biuro Rzecznika z udziałem ekspertów z różnych dziedzin m.in. prawników. To odpowiedź na liczne wnioski z prośbą o pomoc lub interwencję, które codziennie wpływają do Biura Rzecznika Finansowego od zwykłych konsumentów.

– Codziennie do Biura Rzecznika Finansowego zgłaszają się konsumenci poszkodowani przez instytucje finansowe. Często są to zwykli ludzie, którzy po prostu nie wiedzą co zrobić. Dostajemy liczne telefony i wiadomości mailowe, wpływają do nas także wnioski z prośbą o interwencję. Uważamy, że wielu sytuacjom można byłoby zapobiec, gdyby konsumenci wiedzieli, na jakie aspekty zwracać uwagę np. podczas podpisywania umowy kredytowej czy wykupując polisę ubezpieczeniową. Zależy nam na podniesieniu świadomości finansowej Polaków. Postanowiliśmy więc wykorzystać rosnącą popularność podcastów. Uznaliśmy, że forma krótkiego nagrania audio będzie dla słuchaczy najbardziej przystępna. Podcasty są prowadzone w formie wywiadu z ekspertem. Odpowiada on na pytania prowadzącego, wyjaśniając w prosty sposób skomplikowane zagadnienia finansowe. Każdy odcinek poświęcamy innemu problemowi, analizujemy konkretny przypadek i staramy się pokazać najlepsze i najbardziej bezpieczne rozwiązanie. Tematów jest bardzo dużo, dlatego zaczęliśmy od tych najważniejszych, z którymi najczęściej zgłaszają się do nas klienci – mówi Adam Rafalski, Dyrektor Wydziału Edukacji i Komunikacji w Biurze Rzecznika Finansowego.

Każdy odcinek podcastu poświęcony jest innemu zagadnieniu lub problemowi, związanemu z działalnością instytucji finansowych, takich jak banki, firmy pożyczkowe, firmy leasingowe czy ubezpieczeniowe. W wyemitowanych już odcinkach zostały poruszone tematy dotyczące odszkodowań z ubezpieczeń OC i AC, regresu ubezpieczeniowego oraz – w ostatnim czasie bardzo głośnego – problemu związanego z nieautoryzowanymi transakcjami, czyli pieniędzmi znikającymi z konta bankowego bez wiedzy konsumenta.

To właśnie nieautoryzowane transakcje były głównym tematem pierwszego odcinka. Z danych Rzecznika Finansowego wynika, że tylko w zeszłym roku do Biura RF wpłynęło aż 1100 wniosków z prośbą o interwencję w tej sprawie. Dlatego zaproszona do Studia Paulina Krakowska, ekspertka z biura Rzecznika Finansowego, odpowiadała między innymi na pytania: gdzie należy się zgłosić jeśli zauważmy, że z naszego konta zniknęły nagle pieniądze, jakie dokumenty powinniśmy przygotować, kiedy bank powinien nam zwrócić skradzione środki i dlaczego warto poprosić o pomoc Rzecznika Finansowego.

Program prowadzi Adam Rafalski, Dyrektor Wydziału Edukacji i Komunikacji w Biurze Rzecznika Finansowego oraz wieloletni dziennikarz radiowy.

Podcasty „Studio Rzecznika Finansowego” dostępne są w przystępnej formie gotowych do emisji plików na 9 różnych platformach, takich jak Spreaker, Spotify, Google Podcast i Deezer.

Kliknij poniższy link, żeby odsłuchać podcasty platformie Spreaker:

Wyróżnienia Rady Edukacji Finansowej

Rada Edukacji Finansowej podczas V Kongresu Edukacji Finansowej i Przedsiębiorczości wyróżniła inicjatywy edukacyjne za ich wpływ na rozwój kompetencji finansowych Polaków. Uhonorowano projekty “Małe Miasto Staszów” oraz “Produkcik 2020”.

Wyróżnienia REF

Rada Edukacji Finansowej składa się z przedstawicieli 10 instytucji – Ministerstwa Edukacji i Nauki, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, Narodowego Banku Polskiego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Giełdy Papierów Wartościowych, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Polskiego Funduszu Rozwoju, Rzecznika Finansowego i Ministerstwa Finansów. Jej członkowie wyróżnili dwie inicjatywy edukacyjne, które ich zdaniem szczególnie przyczyniają się do rozwijania kompetencji finansowych w społeczeństwie. To projekt „Małe Miasto Staszów” i konkurs PRODUKCIK 2020. Uczą one poprzez praktykę i pomagają zdobywać doświadczenie w świecie finansów.

„Małe Miasto Staszów”

Projekt został zrealizowany przez Fundację Nowa Przestrzeń Sztuki w ramach III edycji konkursu grantowego Fundacji Banku Gospodarstwa Krajowego. Uczy dzieci zarządzania budżetem osobistym. Więcej informacji na temat inicjatywy znajdziemy na stronie:

https://www.fundacja.bgk.pl/male-miasto-staszow-nagrodzone/

PRODUKCIK 2020

Drugą wyróżnioną inicjatywą jest „Konkurs na najlepsze Młodzieżowe Miniprzedsiębiorstwo PRODUKCIK 2020”, zorganizowany przez Fundację Młodzieżowej Przedsiębiorczości.

Konkurs pozwala młodzieży szkolnej sprawdzić się w zarządzaniu własną firmą. Więcej informacji na stronach inicjatywy:

 https://miniprzedsiebiorstwo.junior.org.pl/

Wszystkim zaangażowanym w prace wyróżnionych inicjatyw składamy serdeczne gratulacje.

Krajowa Strategia Edukacji Finansowej

Podczas ubiegłotygodniowego Kongresu Edukacji Finansowej i Przedsiębiorczości Renata Oszast, przewodnicząca Rady Edukacji Finansowej (reprezentująca Ministerstwo Finansów) poinformowała, że rozpoczęły się prace nad opracowaniem Krajowej Strategii Edukacji Finansowej.

Dzięki uzyskanemu wsparciu z Instrumentu Wsparcia Technicznego Komisji Europejskiej dokument powstanie we współpracy z OECD – światowym liderem edukacji finansowej. W prace nad Strategią zostanie zaangażowane szerokie grono interesariuszy krajowych.

Naukowcy i studenci nagrodzeni przez Rzecznika Finansowego

Rzecznik Finansowy wyróżnił naukowców w IV edycji konkursu na najlepszą pracę dyplomową z zakresu ochrony klienta na rynku finansowym.

32 prace zgłoszono do tegorocznego konkursu na najlepszą pracę dyplomową organizowanego przez Rzecznika Finansowego. Młodzi naukowcy poruszyli szereg tematów związanych z ustawowymi zadaniami Rzecznika. Nie zabrakło bankowego misselingu, problemu kredytów walutowych, pisano o nadużyciach na rynku finansowym, przestępstwach wyłudzenia ubezpieczeń oraz prawnej i instytucjonalnej ochronie konsumentów rynku ubezpieczeniowego i bankowo-kapitałowego. – Naukowcy i studenci doskonale rozumieją oraz świetnie opisują systemowe problemy występujące na rynku. Podsuwają też ciekawe i innowacyjne rozwiązania – podsumowuje dr hab. Mariusz Golecki, prof. UŁ, Rzecznik Finansowy.

Tegoroczny konkurs był wyjątkowy. Rekordowa była liczba zgłoszeń, jednocześnie po raz pierwszy – obok prac licencjackich, magisterskich i doktorskich – nagradzano także rozprawy habilitacyjne. Konkurs obejmował zagadnienia związane z praktykami rynkowymi i stabilnością oraz bezpieczeństwem instytucji i transakcji rynku finansowego, które mają wpływ na poziom i jakość ochrony klienta. W tej edycji udział brały:

  • wydane w formie monografii naukowej rozprawy habilitacyjne, które stanowiły podstawę do nadania stopnia doktora habilitowanego w latach 2018 – 2019
  • rozprawy doktorskie obronione w latach 2018 – 2019
  • prace magisterskie obronione w roku 2019
  • prace licencjackie obronione w roku 2019

W 4 powyższych kategoriach uhonorowano w sumie 12 prac. Jury przyznało laureatom nagrody finansowe w wysokości od 2 do 9 tysięcy złotych. – Zainteresowanie tematyką, która leży w kompetencjach naszego urzędu jest wyjątkowe. W środowisku naukowym konkurs ma też dużą renomę, a jakość prac jest doskonała. W związku z tym jurorzy zaapelowali, by kolejna edycja konkursu obejmowała także książki profesorskie. To właściwy kierunek rozwoju naszej inicjatywy – podsumowuje Mariusz Golecki.

Laureaci IV edycji Konkursu Rzecznika Finansowego oraz tematy nagrodzonych prac:

Rozprawy habilitacyjne:

Miejsce 1:

dr hab. Małgorzata Serwach, profesor Uniwersytetu Łódzkiego– Ochrona ubezpieczeniowa pacjentów przed negatywnymi skutkami leczenia.

Miejsce 2:

dr hab. Jan Byrski, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – Outsourcing w działalności dostawców usług płatniczych.

Prace doktorskie:

Miejsce 1:

dr Agnieszka Witwicka- Szczepankiewicz, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie – Otwarte ubezpieczenia grupowe jako innowacyjna forma ubezpieczeń osobowych.

Miejsce 2 ex aequo:

dr Aleksandra Hęćka – Sadowska, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu – Ubezpieczeniowe metody finansowania realizacji ryzyka środowiskowego przedsiębiorstw w Polsce.

dr Aneta Tomaszkiewicz, Uniwersytet Łódzki – Adekwatność sum ubezpieczenia do wartości nieruchomości mieszkalnych w Łodzi.

dr Paweł Izdebski, Uniwersytet Warszawski – Administracyjnoprawne środki ochrony konsumentów na rynku kapitałowym w ramach działalności Komisji Nadzoru Finansowego oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Prace magisterskie:

Miejsce 1:

Błażej Nawrotek, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu – Sytuacja finansowa zakładów ubezpieczeń w Polsce w systemie Solvency II.

Miejsce 2 ex aequo:

Jan Rakowski, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Prawna i instytucjonalna ochrona konsumentów i inwestorów indywidualnych przed misselingiem usług finansowych.

Hanna Rywocka, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – Nadzór nad działalnością funduszy inwestycyjnych w Polsce.

Emilia Sygar, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie – Prawa konsumentów usług ubezpieczeniowych i ich ochrona na rynku.

Prace licencjackie:

Miejsce 1:

Joanna Sokal, Uniwersytet Warszawski – Resolution jako narzędzie procesurestrukturyzacji banku.

Miejsce 2:

2. Maksymilian Wadoń, Uniwersytet Wrocławski – Misseling na rynku kredytów konsumenckich.

Międzynarodowa e-konferencja Rzecznika Finansowego “Financial Markets and Consumer Protection”

Rynki finansowe a ochrona konsumenta, to hasło przewodnie I Międzynarodowej Konferencji naukowej zorganizowanej przez Biuro Rzecznika Finansowego we współpracy z Doradczym Komitetem Naukowym (DKN), działającym przy Rzeczniku Finansowym.

Nagranie – część I konferencji

Nagranie – część II konferencji

Program Konferencji

W konferencji udział wzięli czołowi przedstawiciele czołowych europejskich ośrodków akademickich. Obok rodzimych specjalistów z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Łódzkiego czy Szkoły Wyższej Handlowej w Warszawie, wśród prelegentów znaleźli się też m.in. naukowcy z Węgier, Chorwacji, Słowenii oraz Macedonii Północnej.

Konferencja była nie tylko okazją do omówienia bieżących problemów związanych z ochroną konsumentów na rynku finansowym w świetle sytuacji gospodarczej spowodowanej pandemią, ale też szansą na przedyskutowanie możliwości podnoszenia świadomości finansowej społeczeństw oraz poziomu kompetencji finansowej w warunkach globalnego kryzysu.

Konferencję otworzył dr hab. Mariusz Golecki, Rzecznik Finansowy, który podkreślił, że z uwagi na obecną sytuację pandemiczną, Konferencja musiała zostać przeniesiona w całości do świata online. Pomimo tej przeszkody, udało się zebrać wybitnych specjalistów w jednym – chociaż wirtualnym – miejscu, w celu wymiany informacji, sposobów oraz poglądów na ochronę praw konsumentów i na podnoszenie umiejętności finansowych, co w kryzysie, który obecnie wszyscy przechodzimy, jest tym bardziej naglące.

Panel I: Konsument na rynku finansowym

Po uroczystym otwarciu spotkania przez Rzecznika Finansowego, wszystkich gości w imieniu Przewodniczącej DKN dr hab. Grażyny Borys oraz w swoim przywitał dr hab. Piotr Tereszkiewicz, prof. UJ, Wiceprzewodniczący DKN.

I panel konferencji zatytułowany Consumer at the Financial Market prowadził prof. Mátyás Bencze, na stałe związany z Uniwersytetem w Debreczynie. Tematem przewodnim tej części był konsument na rynku finansowym.

Jako pierwszy w tej sesji wystąpił prof. Leonid Nakov z Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopje. W swoim referacie Managing Sustainable Financial Awarness and Inclusion of Consumers at Financial Markets (prezentacja pod linkiem) podkreślił, że w świetle przedstawionych analiz, należy wysnuć wniosek, że narodowe strategie podnoszenia świadomości finansowej powinny uwzględniać aspekt zrównoważonego rozwoju, tzn. brać pod uwagę aspekty gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Ma to na celu zabezpieczenie interesów podmiotów rynku finansowego oraz należytą integrację konsumentów na rynku finansowym. Ponadto, jak wyjaśniał prof. Nakov, narodowe strategie nakierowane na ochronę konsumentów powinny nade wszystko zmierzać do budowania wzajemnego szacunku i zaufania na rynku finansowym.

Wykorzystanie nowych technologii przez brokerów ubezpieczeniowych a kwestia odpowiedzialności

W kolejnej części konferencji dr hab. Piotr Tereszkiewicz, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz dr Katarzyna Południak-Gierz z UJ, w referacie zatytułowanym The Use of the New Technologies by the Insurance Brokers Liability Related Issues (prezentacja pod linkiem) przybliżyli słuchaczom tematykę dotyczącą nowinek technologicznych w branży ubezpieczeniowej. Przede wszystkim, zwrócili uwagę na możliwość personalizacji potencjalnych klientów i późniejsze dostosowanie treści umowy ubezpieczenia do każdej osoby. Może to, zdaniem prelegentów, generować różnorakie problemy, na wielu poziomach, m.in. ryzyko dyskryminacji, asymetrii informacyjnej, nadmierny wpływ na samodzielność decyzyjną konsumenta. Prelegenci zwrócili uwagę na liczne wątpliwości, które może spowodować proces personalizacji, tak jak np. kwestia odpowiedzialności związanej z zawarciem źle dopasowanej umowy ubezpieczenia.

Rzecznicy Finansowi w światowych systemach ochrony klienta rynków finansowych

Prof. Jernej Černič z Uniwersytetu w Lublanie w referacie The Role of Financial Ombudsman Institutions in Business and Human Rights omówił proces tworzenia się instytucji rzecznika finansowego w ostatnich dziesięcioleciach w różnych krajach. Podkreślił rolę tej instytucji w zwiększaniu dostępu do instytucji finansowych, a w konsekwencji, do środków prawnych – zarówno w biznesie, jak i w sferze praw człowieka. W rezultacie, instytucja rzecznika finansowego, zdaniem profesora, pełni ważną rolę w skutecznym dostępie do wymiaru sprawiedliwości, w zgodzie z treścią dokumentu ramowego ONZ dotyczącego biznesu i praw człowieka. Jak podkreślił prelegent, polska instytucja Rzecznika Finansowego, w sposób szczególny łączy zalety wszystkich pozostałych modeli na świecie.

Kredyty hipoteczne w obcych walutach w Europie

W tej części raz jeszcze głos zabrał dr hab. Piotr Tereszkiewicz, prof. UJ. W referacie Foreign Currency Mortgage Loans in Europe – (Preliminary) Assessment omówił udział kredytów walutowych w portfelu kredytowym poszczególnych krajów. W sposób szczególny podkreślił nieustannie rozwijającą się sytuację w Austrii, Słowenii oraz na Węgrzech, również w kontekście prawa unijnego oraz najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

O wprowadzeniu nadzwyczajnych zmian legislacyjnych w Chorwacji dotyczących modelu konwersji kredytów we frankach szwajcarskich na kredyty denominowane lub indeksowane, mówiła prof. Emiliia Miscenic z Uniwersytetu w Rijece. W referacie zatytułowanym Violation of the Consumer Acquis in Croatian Swiss Loans Case Law and Practice (prezentacja pod linkiem) omówiła skomplikowane orzecznictwo chorwackich sądów i trybunałów, które wielokrotnie odnosiły się do tej kwestii na przestrzeni ostatnich lat. Między innymi, sądy podnosiły, że warunki umów dotyczących kredytów konsumenckich we frankach były niezrozumiałe dla klientów, gdyż banki w sposób nierzetelny udzielały niezbędnych wyjaśnień.

Przełom w ochronie praw konsumenta na przykładzie orzecznictwa TSUE

Dr Franciszek Strzyczkowski z Uniwersytetu Łódzkiego w wystąpieniu zatytułowanym Selected Adjudication of the Court of Justice of the European Union as Jurisprudence Milestones in the Area of Consumer Protection Law (prezentacja pod linkiem) kontynuował kwestię ochrony praw konsumenta w kontekście prawa Unii Europejskiej. Na podstawie wybranego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał najważniejsze orzeczenia dla konsumentów oraz tzw. frankowiczów. Między innymi, prelegent omówił sprawy takie jak Sprawa C-618/10 Banco Español de Crédito v Joaquin Calderón Camino, z której wynika, że sąd krajowy jest zobowiązany z urzędu do zbadania, czy dane warunki umowne mają charakter nieuczciwy dla konsumenta. Ponadto, została szeroko omówiona sprawa Kamila i Justyny Dziubaków v Raiffeisen Bank International AG, w świetle której, opierając się na prawie unijnym, a zwłaszcza na Dyrektywie 93/13, nie można wypełnić luk w umowie powstałych po usunięciu z niej nieuczciwych postanowień przepisami krajowymi o charakterze ogólnym. Przewidują one, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności zasadami słuszności lub ustalonymi zwyczajami. TSUE dopuszcza wykorzystanie przez sąd krajowy jedynie przepisu dyspozytywnego prawa krajowego, albo przepisu mającego zastosowanie o ile strony wyrażą na to zgodę – jak podkreślił dr. Strzyczkowski.

Panel II: Rynek finansowy a wiedza finansowa

Druga sesja zatytułowana Rynek finansowy a wiedza finansowa, której moderatorem został dr hab. Tereszkiewicz, prof. UJ, została poświęcona poziomu wiedzy finansowej w społeczeństwach oraz ochronie konsumenta na rynku finansowym.

Panel otworzyła dr hab. Grażyna Borys, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego (Przewodnicząca Doradczego Komitetu Naukowego przy Rzeczniku Finansowym), referatem zatytułowanym Analiza porównawcza narodowych strategii edukacji finansowej państw Grupy Wyszehradzkiej, która zaprezentowała analizę porównawczą narodowych strategii edukacji finansowej trzech z czterech państw grupy Wyszehradzkiej. Profesor Borys podkreśliła między innymi, że na Słowacji strategia finansowa została przyjęta już w 2008 r., w Czechach – w 2010 r., a na Węgrzech – w 2017 r. Prelegentka zwróciła uwagę na konieczność implementacji strategii edukacji finansowej w Polsce, podkreślając szczególną rolę i znaczenie w tym procesie Rzecznika Finansowego.

Dr hab. Mariola Lemonnier, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, w referacie Ochrona konsumentów na francuskim rynku finansowym przybliżyła wirtualnym słuchaczom specyfikę ochrony konsumenta w prawie francuskim. Zwróciła uwagę, że rozmiar problemu związanego z kredytem walutowym denominowanym we frankach jest znacznie mniejszy we Francji – było to jedynie ok. 4,5-5 tys. udzielonych kredytów w całym kraju. Mimo to, sprawa ta budzi nad Sekwaną wiele emocji. Co ciekawe, kredyty walutowe we frankach szwajcarskich we Francji były zawierane przede wszystkim na mieszkania pod wynajem.

Na zakończenie drugiego panelu głos zabrała mgr. Barbara Flaszczyńska z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Zaprezentowała niezwykle ciekawe wyniki swoich badań dotyczących roli Rzecznika Finansowego w wystąpieniu zatytułowanym Ochrona konsumenta a ryzyko reputacji banków na przykładzie działań instytucji Rzecznika Finansowego i UOKiK (prezentacja pod linkiem). Jak podkreśliła, efekty działań instytucji są istotnymi determinantami poziomu ryzyka reputacyjnego banków w Polsce. Efekty działalności Rzecznika w postaci raportów dotyczących poziomu reklamacyjności i sporów sądowych stanowią w ocenie konsumentów ważna determinantę ryzyka reputacyjnego banków.

Panel III: Edukacja i świadomość finansowa obywateli

Ostatni z paneli Edukacja i świadomość finansowa – wyzwania dla współczesnych rynków finansowych, którego moderatorką została dr hab. Lemonnier, prof. UWM, dotyczył kwestii najbardziej aktualnych, bo związanych z pandemią oraz kompetencją finansową – tak istotną w warunkach kryzysu.
Jako pierwsza zabrała głos dr hab. Małgorzata Serwach, profesor Uniwersytetu Łódzkiego. W referacie COVID-19 a odpowiedzialność placówek medycznych oraz ich ubezpieczycieli OC zwróciła uwagę na odpowiedzialność placówek medycznych i ubezpieczycieli OC w kontekście nowych zagrożeń spowodowanych COVID-19. Omówiła również najnowsze zmiany w ramach przepisów wykonawczych oraz nowe perspektywy dotyczące medycznej odpowiedzialności cywilnej w związku z koronawirusem. Podkreśliła, że dodatkową trudnością jest fakt, że nieustannie zmienia się też sama sytuacja epidemiczna, natomiast prawo nie potrafi nadążyć za tymi szybkimi zmianami.

Jako druga głos zabrała dr Ewa Cichowicz z SGH, która w referacie Podejście gospodarstw domowych do wykorzystania nowych technologii w edukacji omówiła determinanty, łączące świadomość i wiedzę finansową z otwartością na wykorzystywanie nowoczesnych technologii do celów edukacji finansowej. Przedstawiła wyniki badań przeprowadzonych na 500 obywatelach z całej Polski. W świetle tych badań ustalono, że preferowany przez respondentów poziom innowacyjności w edukacji finansowej zależał od intensywności wykorzystania wiedzy finansowej w życiu codziennym. Respondenci z wyższym poziomem wykształcenia częściej wybierali innowacyjne narzędzia edukacyjne. Ponadto, jak podkreśliła, poziom wykształcenia i aktywność rodziców w zarządzaniu finansami gospodarstwa domowego determinowały, czy i w jaki sposób edukują swoje dzieci w zakresie zarządzania finansami osobistymi.

Ostatnim wystąpieniem tej sesji był referat Nadmierne zadłużenie gospodarstw domowych w czasie pandemii koronawirusa: rola umiejętności finansowych oraz zarządzania długiem
dra Łukasza Kurowskiego z SGH, który zwrócił uwagę na to, że kryzys zdrowotny i epidemiologiczny unaocznił potrzebę efektywnego zarządzania budżetem gospodarstwa domowego. Podczas swojego wystąpienia potwierdził, że osoby z większymi umiejętnościami finansowymi są mniej narażone na nadmierne zadłużenie. W czasie kryzysu zdrowotnego spowodowanego pandemią, osoby z lepszymi umiejętnościami zarządzania długiem są mniej narażone na nadmierne zadłużenie. Podkreśli też, że ważny okazał się rodzaj doświadczenia kredytowego. Jak wskazywał, respondenci, którzy mają doświadczenie z kredytami konsumpcyjnymi są bardziej narażeni na problemy ze spłatą zadłużenia, niż osoby z doświadczeniami związanymi z kredytami hipotecznymi. Dr Kurowski czynnie przykłada się do podnoszenia umiejętności finansowych prowadząc kanał na YouTube – zachęcamy do odwiedzin tutaj.

Konferencję zakończył dr hab. Tomasz Bekrycht, prof. UŁ, Dyrektor Wydziału Edukacji i Komunikacji, w zastępstwie Rzecznika Finansowego, wyrażając nadzieję, że dzięki przedstawionym prezentacjom i wynikom badań, wdrożone zostaną postulaty, które realnie przyczynią się do wzmocnienia ochrony praw konsumenta na rynku finansowym w sytuacji post-pandemicznego kryzysu, jak i do podniesienia kompetencji finansowych – wśród dorosłych i młodzieży. Ponadto, w imieniu Rzecznika Finansowego, zapowiedział, że wyniki zaprezentowanych prezentacji zostaną wkrótce wydane w formie artykułów naukowych.

Odpowiedzialnym za merytoryczne przygotowanie tego naukowego wydarzenia był dr hab. Tomasz Bekrycht, prof. UŁ, Dyrektor Wydziału Edukacji i Komunikacji w Biurze Rzecznika Finansowego, który również czuwał nad przebiegiem Konferencji.

Read the english version of this information – click here

Rodzice najważniejszym źródłem edukacji finansowej nastolatków – wyniki badania PISA

Rzecznik Finansowy przenalizował wyniki opublikowanego w tym roku badania PISA na temat edukacji finansowej nastolatków, przeprowadzonego pod auspicjami Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Z badania wynika, że na tle innych krajów młodzi Polacy radzą sobie całkiem nieźle, zajmując czwarte miejsce, a nastolatki wiedzę o finansach czerpią najczęściej od rodziców. Mimo dobrej pozycji w badaniu, Polacy w wieku 18 – 24 lat na koniec poprzedniego roku mieli ponad 1 mld złotych zaległości. Dlatego tak istotne jest prowadzenie akcji edukacyjnych dla rodziców, m.in. o tym jak rozmawiać z dziećmi o finansach. To ważne, gdyż w Polsce zadłużenie młodych ludzi stale rośnie.

Analiza Rzecznika Finansowego – badanie PISA 2018

Infografika – wynik polskich nastolatków w badaniu kompetencji finansowych PISA

Infografika – Skąd nastolatki czerpią wiedzę o finansach?

Infografika – Jakie produkty finansowe posiadają uczniowie?

Infografika – Strategie zarządzania pieniędzmi przez 15 latków.

Nastolatkowie niedługo wkroczą w dorosłość i staną się konsumentami korzystającymi również z usług rynku finansowego i ważne, by potrafili podejmować rozsądne i świadome decyzje w zakresie ekonomii i finansów. Istotne jest więc dotarcie do młodzieży z właściwą edukacją finansową – mówi dr hab. Mariusz Jerzy Golecki, Rzecznik Finansowy – Szczególnie teraz, gdy kryzys wywołany pandemią wpłynął na finanse i oszczędności tak wielu osób – dodaje.

Z raportu PISA płynie szereg ciekawych wniosków, które mogą pomóc w dalszej edukacji nastolatków w zakresie finansów. Jednym z nich są źródła informacji, z których młodzież czerpie wiedzę. Według danych opublikowanych w raporcie, większość młodych ludzi uczy się zarządzania finansami od rodziców (94 proc. wszystkich badanych uczniów, w tym Polacy). Przy czym zauważono, że uczniowie z zamożniejszych rodzin częściej od rówieśników prowadzą dyskusje na tematy finansowe z rodzicami.

Interesujące jest, że uczniowie dosyć rzadko czerpią wiedzę na temat finansów od nauczycieli, których jako źródło wiedzy zadeklarowało jedynie 34 proc. młodych Polaków (w porównaniu do 50 proc. średniego wyniku z krajów OECD). Wyżej od pedagogów znajdują się natomiast znajomi (58 proc. Polska, 51 proc. OECD), telewizja lub radio (odpowiednio 55 proc., 50 proc.). Z badania wynika, że ważnym źródłem informacji jest Internet, który w rankingu plasuje się pomiędzy rodzicami a znajomymi. Ok. 79 proc. polskich uczniów deklaruje, że pozyskuje umiejętności finansowe w sieci. Niżej od nauczycieli, w rankingu dotyczącym Polski, znajdują się jedynie czasopisma (26 proc., OECD: 25 proc.).

– Wniosek? Warto edukować nie tylko młodzież, ale i jej rodziców, skoro to rodzice są w tak znaczącym stopniu źródłem wiedzy o finansach – mówi dr hab. Tomasz Bekrycht, kierujący Zespołem Edukacji i Statystyki w biurze Rzecznika Finansowego. – Ma to szczególne znaczenie dla rodzin mniej zamożnych. Umiejętności finansowe są bowiem istotne nie tylko dla tych, którzy inwestują duże sumy. Wręcz przeciwnie, to osoby, które dysponują stosunkowo małym budżetem muszą bardziej ostrożnie nim zarządzać. Dlatego chcemy wdrażać programy edukacyjne, które podpowiedzą rodzicom jak i kiedy rozmawiać z dziećmi o finansach. Będziemy wspierać rodziców by wyrabiali w dzieciach określone nawyki związane z zarządzaniem swoim budżetem czy korzystaniem z usług finansowych – dodaje.

Jak wynika z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i Biura Informacji Kredytowej, wszyscy młodzi Polacy mieli łącznie w końcu ubiegłego roku ponad 1 miliard złotych zaległości (przeterminowanych zobowiązań). Tomasz Bekrycht zwraca uwagę, że w Polsce notujemy też wyraźny wzrost zadłużenia wśród osób w wieku 18-24 lata i problemy z jego terminowym regulowaniem. W ciągu trzech ostatnich lat zaległości w tej grupie wiekowej wzrosły o połowę. Średnie przeterminowane zobowiązanie wzrosło z 4,9 do 7,1 tys. złotych. Rekordzista to 24 latek z Lubelszczyzny, który ma niemal 3,5 mln złotych długu!

Badanie PISA zawiera także ciekawe dane dotyczące strategii zarządzania pieniędzmi przez nastolatków. Ponad 75 proc. z nich porównuje ceny w różnych sklepach oraz ceny ze sklepu stacjonarnego z cenami w sklepie internetowym. Inną stosunkowo popularną taktyką jest powstrzymywanie się od zakupu do momentu aż produkt stanieje. Ta metoda stosowana jest przez 55 proc. polskich nastolatków. Środki finansowe młodzi Polacy czerpią głownie z kieszonkowego (58%) oraz dorywczych prac wakacyjnych. Młodzi Polacy częściej niż ich koledzy z krajów OECD zarabiają pieniądze w czasie wakacji lub po szkole (46% w porównaniu do średniej OECD – 39%).

Program badawczy PISA (Programme for International Student Assessment, Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) prowadzony jest od 2012 roku. Najnowsze wyniki badania PISA objęły trzynaście państw członkowskich OECD oraz siedem krajów partnerskich, w tym Polskę. W programie badawczym sprawdzającym umiejętności finansowe wzięło udział ponad 117 tys. piętnastolatków z wybranych krajów, w tym ponad 4,2 tys. Polaków. Kompetencje finansowe uczniów były badane za pomocą testu komputerowego, który składał się z 43 zadań. Badane zagadnienia dotyczyły kwestii takich jak: zarządzanie finansami, ryzyko finansowe, analiza i korzystanie z informacji finansowych oraz środowiska rodzinnego i szkolnego w kontekście finansów. Każde z zadań testowych miało określoną trudność, a wynik testu uzyskany przez ucznia odpowiadał poziomowi jego umiejętności finansowych.

Szczegóły: Kompetencje finansowe polskich uczniów na podstawie badania PISA 2018 – opracowanie Rzecznika Finansowego

Kierunki edukacji finansowej Rzecznika Finansowego

Rzecznik Finansowy opracował „Kierunki edukacji finansowej Rzecznika Finansowego” zgodną z zaleceniami OECD co do fundamentalnych założeń działalności w tym zakresie. Dokument zawiera ogólną problematykę związaną z edukacją fiannsową, jej podstawowe założenia i kierunki działania, którymi będzie kierował się zespół Rzecznika Finansowego realizując inicjatywy edukacyjne.

Kierunki edukacji finansowej – dokument

Biuro Rzecznika Finansowego inicjuje i wspiera różne działania edukacyjne skierowane do szerokiego grona zainteresowanych. Nieustannie informujemy klientów podmiotów rynku finansowego o ich prawach. Chcemy rozwijać swoją aktywność w tym obszarze, stąd postanowiliśmy opracować strategię opartą o najlepsze praktyki stosowane w krajach OECD. Bardzo dziękuję za konsultację tego dokumentu członkom Doradczego Komitetu Naukowego przy Rzeczniku Finansowym, do których zwróciliśmy się o wsparcie w tym zakresie – mówi Mariusz Golecki, Rzecznik Finansowy.

Prace nad strategiami edukacji finansowej w ramach OECD wynikały z analiz, że mechanizmy rynku finansowego skoncentrowane głównie na stronie podażowej, nie gwarantują należycie działania instytucji finansowych, w szczególności z punktu widzenia klienta podmiotu rynku finansowego jako słabszej strony stosunku prawnego w ramach usług rynku finansowego.

Uznano, że aby zniwelować tę nierównowagę potrzebna jest edukacja finansowa klientów rynku finansowego, tak aby nabyli oni w możliwie największym stopniu i w zakresie umiejętności posługiwania się instrumentami finansowymi w konkretnych przypadkach.

 Istotnym wyzwaniem jest wysoki stopień skomplikowania rynku finansowego i jego instrumentów, zarówno z punktu widzenia prawa, ekonomii, jak i samej praktyki. Skutkuje to psychologicznymi barierami i efektem obcości oraz bezradności klientów podmiotów rynku finansowego. Stąd też w założeniach dotyczących programów edukacyjnych głównym punktem jest założenie, że informacje powinny być zwięzłe i zrozumiałe, nakierowując w ten sposób uwagę odbiorców na fundamentalne dane w tych informacjach. 

Dlatego założeniem, Rzecznika Finansowego jest, że w swoich działaniach będzie korzystał z najnowszych form przekazu, które uwzględniają współczesny rodzaj percypowania informacji. Zamierza też wspierać takie programy edukacji finansowej, które będą uczyć technik samokontroli i asertywności, aby na przykład unikać nadmiernych wydatków i zadłużania, a w rezultacie, aby odrzucać oferty i propozycje zwiększania limitu kredytowego, czy podejmować działania zmierzające do zamiany karty kredytowej na debetową itp. Takie programy powinny też uczyć nabywania praktycznych umiejętności, aby nie ulegać pokusom nieprzemyślanych i kompulsywnych decyzji, do których – na co wskazują badania – obywatele jako klienci podmiotów rynku finansowego coraz usilniej nakłaniani.

 Wszystkie powyżej nakreślone kierunki działania edukacji finansowej Rzecznika Finansowego będą oczywiście inkluzywne i nie będą wykluczały żadnej z grup ze względu na różne ograniczenia, czy to pojęciowe, czy to językowe, czy intelektualne, czy też wiekowe.

 29 kwietnia 2020 r.

Krajowa Rada Notarialna i Rzecznik Finansowy – razem dla bezpieczeństwa finansów obywateli

Krajowa Rada Notarialna i Rzecznik Finansowy podpisali porozumienie o współpracy. Przewiduje ono realizację wspólnych inicjatyw edukacyjnych służących wzmacnianiu bezpieczeństwa obrotu prawnego i ochronie osób podejmujących poważne decyzje finansowe.

Treść porozumienia

Strony zobowiązały się do szeroko zakrojonej współpracy w zakresie inicjatyw edukacyjnych. Celem ma być popularyzowanie wiedzy o czynnościach notarialnych, które pozwalają obywatelom podejmować bezpieczne decyzje dotyczące ich majątków. Istotnym elementem ma być też propagowanie informacji o prawach osób, które są stronami różnego rodzaju transakcji wymagających wizyty u notariusza.

– Krajowa Rada Notarialna od wielu lat realizuje szeroko zakrojone działania edukacyjne zmierzające do wzmocnienia bezpieczeństwa prawnego obywateli. Doskonałym przykładem jest tu Dzień Otwarty Notariatu – ogólnopolska akcja społeczna, której celem jest edukowanie społeczeństwa w obszarach prawa leżących w kompetencjach notariuszy oraz informowanie o szerokim zakresie usług świadczonych w kancelariach notarialnych – powiedział Mariusz Białecki, prezes Krajowej Rady Notarialnej. – W toku rozmów z Rzecznikiem Finansowym doszliśmy do wniosku, że wiele z realizowanych przez nas inicjatyw ma wspólnego adresata i wspólny cel, jakim jest podniesienie poziomu wiedzy prawnej polskiego społeczeństwa. W ten sposób narodziła się idea współpracy, której założeniem jest wzmocnienie działań edukacyjnych realizowanych przez nasze instytucje.

Rzecznik i Rada chcą dotrzeć do osób, które podejmują poważne decyzje finansowe, wymagające na przykład ustanowienia zabezpieczenia na nieruchomości.

 – Chcemy uświadamiać takim osobom jakie konsekwencje zastosowania takiego zabezpieczenia. Jak będzie wyglądała procedura w sytuacji, gdy trzeba będzie skorzystać z ustanawianego zabezpieczenia. Jakie mamy uprawnienia w ramach postępowania egzekucyjnego i jakie są terminy – powiedział prof. Mariusz Golecki, Rzecznik Finansowy. – Dostrzegam też rosnący rynek tzw. rent dożywotnich, do których ustanowienia jest wymagana wizyta u notariusza. Chciałbym, żeby seniorzy podejmowali decyzje o podpisaniu takiej umowy świadomi wszystkich konsekwencji i ryzyk.

 Innym elementem współpracy ma być wzajemnie informowanie się o istotnych zagadnieniach będących w obszarze wspólnych zainteresowań lub kompetencji. Strony chcą też wspólnie występować do właściwych organów o podjęcie inicjatyw ustawodawczych w razie dostrzeżenia zagrożenia dla bezpieczeństwa finansowego obywateli.

12 marca 2020 r. 

Doradczy Komitet Naukowy przy Rzeczniku Finansowy w szerszym składzie

Rzecznik Finansowy powołał nowych członków Doradczego Komitetu Naukowego. Niemal połowa składu  to reprezentanci zagranicznych ośrodków akademickich. Priorytetowym zadaniem będzie analiza możliwych scenariuszy rozwoju sporów dotyczących tzw. kredytów „walutowych” w oparciu o doświadczenia z innych krajów. 

Skład Doradczego Komitetu Naukowego

Serdecznie dziękuję za współpracę prof. Stanisławowi Owsiakowi, przewodniczącemu DKN w poprzedniej kadencji i pozostałym naukowcom, którzy brali udział w pracach Komitetu. Uważam, że Raport w którym przeanalizowano stan badań nad ochroną konsumentów usług finansowych oraz Raport dotyczący nieprawidłowości na rynku finansowym, są dobrą podstawą do dalszych prac – mówi prof. Mariusz Jerzy Golecki, Rzecznik Finansowy.

Przewodniczącą nowego składu DKN została prof. dr hab. Grażyna Borys z Uniwersytetu w Zielonej Górze. Obecnie w skład Komitetu wchodzą 34 osoby, z czego około połowa jest przedstawicielami zagranicznych ośrodków naukowych.

Zdecydowałem o niemal dwukrotnym zwiększeniu składu osobowego Komitetu oraz dołączeniu mocnej reprezentacji naukowców z zagranicy, żeby zdynamizować i poszerzyć zakres działań tego gremium – mówi prof. Mariusz Jerzy Golecki.

Zapowiada, że DKN ma kontynuować przygotowywanie kompleksowych Raportów. Równocześnie w mniejszych zespołach problemowych mają być opracowywane krótsze analizy poświęcone bieżącym problemom.

W pierwszym rzędzie chciałbym skorzystać z wiedzy kolegów z krajów w których istniał lub istnieje problem związany z tzw. kredytami „walutowymi”. W trakcie pierwszego spotkania ustaliliśmy, że jeden z zespołów problemowych zajmie się właśnie tą kwestią. Efektem prac będzie nakreślenie możliwych scenariuszy rozwoju sytuacji w tym obszarze – zapowiada Rzecznik Finansowy.

Rzecznik oczekuje też wsparcia naukowców w zakresie analiz dotyczących zastosowania nowoczesnych technologii w usługach finansowych.

Z punktu widzenia ochrony konsumentów dużym wyzwaniem jest funkcjonowanie transgranicznych usług finansowych o zasięgu globalnym. Z jednej strony nie możemy zamykać dostępu do nich naszym obywatelom, ale z drugiej powstaje pytanie jak ich ochronić przed nadużyciami. To jest kwestia, która wymaga poważnych analiz i liczę, że zaproszeni do DKN naukowcy będą mieli istotny wkład w kształtowaniu naszego podejścia do tej kwestii – mówi prof. Golecki.

Relacja z konferencji Rzecznika Finansowego nt. nadużyć na rynku finansowym

Ponad 200 uczestników wzięło udział w Konferencji „Nadużycia na rynku finansowym a ochrona konsumenta w świetle aktualnych wyzwań rynkowych.” Zorganizował ją Rzecznik Finansowy, we współpracy Z Fundacją Edukacji Ubezpieczeniowej oraz Doradczym Komitetem Naukowym, działającym przy Rzeczniku Finansowym. Konferencja była okazją do prezentacji głównych tez Raportu DKN pt. „Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta”.

Konferencję otworzyła Aleksandra Wiktorow, Rzecznik Finansowy. W swoim wystąpieniu podzieliła się refleksją nad problemem tzw. kredytów „frankowych”.

– Mamy teraz dobry moment na szybkie, ugodowe rozwiązanie problemu dotyczącego kredytów „frankowych” – mówiła Aleksandra Wiktorow. Jej zdaniem w ostatnich latach banki raczej koncentrowały się na utrzymaniu status quo niż zaproponowaniu rozwiązań problemów wynikających z konstrukcji umów. Spodziewany już 3 października wyrok TSUE powinien zmienić ich podejście. W innym przypadku w najbliższych latach można spodziewać się lawiny pozwów ze strony „frankowiczów” i sporów które będą trwały wiele lat. Alternatywą, atrakcyjną dla części „frankowiczów”, mogą być ugody.

– Muszą to być ugody racjonalne, czyli takie w których banki ze swoich zysków zaspakajają roszczenia klientów, wynikające ze stosowania nieuczciwych postanowień umownych. Apeluję do bankowców, żeby podeszli do sprawy poważnie, wypracowali i przedstawili odpowiednie propozycje – mówi Aleksandra Wiktorow.

Pierwszą sesję pt. „Nadużycia na rynku finansowym wobec konsumenta – diagnoza aktualnego stanu i wyzwania.” Moderowali prof. Stanisław Owisiak oraz prof. Jan Monkiewicz.

Otworzyła ją prof. dr hab. Anna Jurkowska-Zeidler, z Uniwersytetu Gdańskiego, która koordynowała prace zespołu przygotowującego w/w Raport. Zaprezentowała główne tezy i wnioski płynące z tego opracowania.

– Nasz Raport wskazuje, że różne formy nieprawidłowości na rynku finansowym są jego immanentną cechą. Podstawową siłą napędzającą te nieprawidłowości jest chciwość podmiotów występujących na rynku, której nie są w stanie powstrzymać instrumenty regulacyjne i nadzorcze oraz stosowane środki represji. Nie przeciwdziałają jej także istniejące normy etyczne – mówiła Anna Jurkowska-Zeidler.

O możliwych sposobach przeciwdziałania nadużyciom mówiła prof. dr hab. Edyta Rutkowska-Tomaszewska z Uniwersytetu Wrocławskiego.

– Poprawie sytuacji konsumentów na rynku usług finansowych  i przeciwdziałaniu nadużyciom wobec nich sprzyjałaby instytucjonalizacja współpracy podmiotów publicznych zajmujących się szeroko pojętą ochroną konsumentów – mówiła prof. dr hab. Edyta Rutkowska-Tomaszewska. Jej zdaniem, na wzór Komitetu Stabilności Finansowej, można by było powołać na przykład nowy organ np. Komitet Ochrony Konsumenta na Rynku Finansowym, będący  platformą współpracy tych instytucji publicznych.

– Byłoby to forum wymiany informacji i wypracowywania rekomendacji, stanowisk odpowiednich działań w razie dostrzeżenia zagrożeń dla interesów konsumentów – a nade wszystko „mówienia jednym głosem” wobec instytucji finansowych. Z pewnością pozwoliłoby to na przyspieszenie i lepszą koordynację działań takich instytucji – mówiła Edyta Rutkowska-Tomaszewska.

Dodatkowo w jej opinii, z uwagi na skalę nieprawidłowych praktyk rynkowych wobec konsumentów na rynku usług finansowych, a przez to generowanie ryzyka systemowego rozszerzeniu powinien ulec skład Komitetu Stabilności Finansowej co najmniej o Rzecznika Finansowego i Prezesa UOKIK.

– Struktura instytucjonalna ochrony konsumenta na rynku usług finansowych wymaga bowiem systemowego i kompleksowego ujęcia, co zapewnia także konieczne spojrzenie na ten rynek nie w sposób „odcinkowy” i fragmentaryczny, ale „z lotu ptaka” , z szerszej perspektywy. Takie podejście pozwoli na właściwą ocenę i diagnozę aktualnej sytuacji na rynku finansowym i zachodzących na nim zjawisk, podejmowanie adekwatnych, niespóźnionych i skutecznych działań, nie wspominając o zapewnieniu instytucjonalnej współpracy między poszczególnymi elementami sieci bezpieczeństwa i ochrony konsumenta na rynku finansowym –mówiła Edyta Rutkowska-Tomaszewska.

 Prezentacja prof. Edyty Rutkowskiej-Tomaszewskiej (PDF 0.7 MB)

Inspirująca do przemyśleń była prezentacja prof. dr hab. Karola Klimczaka z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Zaproponował spojrzenie na rynek amerykański i działania amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Profesor zaprezentował analizę dwóch przypadków nadużyć popełnionych przez: wielką instytucję finansową – bank BNY Mellon – oraz doradcę inwestycyjnego działającego w niewielkiej skali – Charlesa Kokesha.

– Obydwa przypadki wskazują, że popełnianie nadużyć finansowych jest opłacalne mimo działań nadzoru. W celu skutecznego przeciwdziałania nadużyciom potrzebna jest więc zmiana spojrzenia na racjonalność sprawców – mówił Karol Klimczak.

W podsumowaniu wskazał alternatywny model racjonalności, związany z rozwijającym się modelem zarządzania wartościami – etykę cnót, jako potencjalny kierunek poszukiwania skutecznych metod ograniczania nadużyć.

Prezentacja prof. Karola Klimczaka (PDF 1 MB)

Drugą sesję konferencji poświęconą problemom z eliminacją negatywnych skutków nadużyć na rynku finansowym moderowali: prof. Edyta Rutkowska-Tomaszewska oraz prof. Marcin Orlicki.

O znaczeniu edukacji jako podstawie do zapobiegania nieprawidłowościom na rynku finansowym mówił dr Damian Walczak, z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Podzielił się też swoimi osobistymi doświadczeniami z kontaktów z ubezpieczycielami. Ciekawe spostrzeżenia dotyczące odpowiedzialności karnej za nadużycia finansowe prof. dr hab. Janusza Raglewskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Dariusza Kuberskiego z Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku. Prof. Raglewski wskazywał na nowe regulacje dotyczące odpowiedzialności karnej za nadużycia na rynku finansowym.

Prezentacja prof. Janusza Raglewskiego i Dariusza Kuberskiego (PDF 0.6 MB)

Uczestnicy naszej konferencji mieli też poznania punktu widzenia przedstawiciela organów ścigania. Komisarz dr Bogusława Sebastianka, zastępca naczelnika Wydziału Kontroli w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie zaprezentowała statystyki dotyczące oszustw na rynku finansowym, zagrożonych sankcją karną. Wynika z nich na przykład, że skala przestępstw dotyczących np. phishingu… zmniejsza się. Na przykład w 2016 r. zanotowano ich 1615, rok później 797, a w 2018 r. 452. W sektorze bankowym najwięcej przestępstw dotyczy wyłudzenia kredytu. W 2018 r. policja zanotowała 3034 takie przypadki. Ale warto też dodać, że w latach 2009-2010, notowano ich ponad 11 tys. rocznie!

Prezentacja kom. dr Bogusławy Sebastianki (PDF 0.5 MB)

Swoimi praktycznymi obserwacjami dotyczącymi upadłości konsumenckiej dzielił się dr Piotr Stanisławiszyn z Uniwersytetu Opolskiego, a jednocześnie będący sędzią w Sądzie Rejonowym w Opolu. Wskazywał, że przypadki osób ogłaszających upadłość konsumencką wskazują na odpowiedzialność instytucji finansowych za taką sytuację. Podawał przykład emerytki, która posiadała łącznie 52 zobowiązania, z których miesięczne raty wynosiły około 16 tys. zł. Rozpatrywał też sprawę osoby niepiśmiennej, której banki udzieliły aż trzech kredytów konsolidacyjnych.

Prezentacja dr Piotra Stanisławiszyna (PDF 0.5 MB)

Paweł Rokosz z biura Rzecznika Finansowego, mówił o roli reprezentowanej przez niego instytucji w systemie ochrony konsumentów. Jako prowadzący postępowania w Wydziale Pozasądowego Rozwiązywania Sporów, zaprezentował ciekawe statystyki dotyczące efektów tych postępowań. Widać istotne różnice między sektorem bankowym a ubezpieczeniowym. W tym pierwszym wypadku liczba ugód jest ponad 10 krotnie mniejsza, niż w branży ubezpieczeniowej. To efekt nieprzejednanego stanowiska banków np. w sporach dotyczących kredytów „frankowych”. Jeśli nie da się osiągnąć ugody, przygotowywana jest opinia. To bardzo przydatny dla klientów dokument. Zawiera bezstronną ocenę prawną stanu faktycznego oraz wskazuje ryzyka związane ze skierowaniem sprawy do sądu.

Prezentacja Pawła Rokosza (PDF 1.1 MB)

Trzecia sesja poświęcona próbie znalezienia odpowiedzi na pytanie co zrobić, żeby nie było nadużyć na rynku finansowym moderowały prof. Teresa Bednarczyk oraz prof. Anna Jurkowska-Zeidler. Otworzyła ją Aleksandra Wiktorow, Rzecznik Finansowy. Jej zdaniem szybsze działanie sądów i organów państwa tworzących system ochrony konsumentów oraz większa odpowiedzialność menedżerów to dwie główne ścieżki skutecznego ograniczenia nadużyć ze strony instytucji finansowych. Zwróciła też uwagę, że niezbędne są też edukacja społeczeństwa i przekonanie o kluczowym znaczeniu korzystania z prawa do reklamacji.

– Na Rzeczniku Finansowym i innych organach państwa składających się na system ochrony konsumentów spoczywa obowiązek natychmiastowego – w miarę możliwości – działania, zaraz po dostrzeżeniu niepokojących sygnałów. Nie możemy czekać, aż złe praktyki się upowszechnią i osiągną większą skalę – mówi Aleksandra Wiktorow.

Jej zdaniem samo nagłośnienie negatywnej praktyki oraz zapowiedź wszczęcia działań wobec jednego podmiotu mogą powstrzymać innych uczestników rynku przed pójściem tą samą drogą.

Prezentacja Aleksandry Wiktorow (PDF 0.5 MB)

O roli tzw. sygnalistów w ograniczaniu nadużyć na rynkach finansowych mówił prof. dr hab. Jan Monkiewicz, z Politechniki Warszawskiej.

– Ostatnio odnotowane skandale finansowe – takie jak Panama Papers, LuxLeaks, Cambridge Analytica czy Danske Bank, gdzie podejrzenia dotyczą nielegalnego transferu ponad 200 mld USD – zostały wykryte właśnie dzięki działalności sygnalistów. – zwracał uwagę Jan Monkiewicz.

Podawał przy tym przykłady z rynku amerykańskiego. Tam od uchwalenia w 2010 roku Dodd Frank Act (Wall Street reform and consumer protection Act) działalność sygnalistów jest wynagradzana przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Wynagrodzenie otrzymują osoby, które poinformowały o nadużyciu na kwotę ponad 1 mln USD i wynosi od 10 do 30% wartości sum uzyskanych od sprawcy. W latach 2011-2018 sygnaliści odebrali od SEC 326 mln USD, a największa wypłata indywidualna wyniosła 35 mln USD.

Prezentacja prof. Jana Monkiewicza (PDF 0.8 MB)

O samoregulacji jako recepcie na nieprawidłowości w segmencie pożyczkowym mówili: Agnieszka Wachnicka, prezes Fundacji Rozwoju Rynku Finansowego oraz Andrzej Roter, prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych. Ich wystąpienie w trakcie jednego bloku było uzasadnione tym, że te dwie organizacje porozumiały się co do wspólnego wypracowania propozycji samoregulacji.

– Nasze organizacje reprezentują około 80% rynku pożyczek pozabankowych. Dzięki temu chcemy spełnić jeden z warunków efektywnej samoregulacji czyli jej szeroki zasięg – mówiła Agnieszka Wachnicka.

Istotnym elementem skuteczności samoregulacji jest istnienie mechanizmów monitorowania i sankcji za niestosowanie zasad dobrych praktyk.

– Do tej pory wykluczyliśmy z tego powodu  5 członków, udzieliliśmy 20 nagan – w tym dwie z zakazem używania logo naszej organizacji oraz 19 upomnień – wyliczał Andrzej Roter.

Prezentacja Agnieszki Wachnickiej (PDF 2 MB)

Prezentacja Andrzeja Rotera (PDF 1 MB)

Artur Zwaliński, z Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zaprezentował pomysły swojej instytucji na ograniczanie nadużyć na rynku finansowym. Z praktyki jego urzędu wynika na przykład, że mylące dla klientów jest używanie sformułowań  „doradca” lub „doradca klienta” przy tytułowaniu pracowników banku oraz pośredników. Dlatego Urząd chce zakazać takich praktyk. Jego zdaniem należałoby też wprowadzić obowiązek nagrywania procesu sprzedaży konsumentom produktów finansowych. UOKiK chciałby też mieć możliwość wydawania tzw. ostrzeżeń konsumenckich również na etapie postępowania wyjaśniającego, a nie dopiero w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.

Prezentacja Artura Zwalińskiego (PDF 0.7 MB)

Agnieszka Kowalska, p.o. dyrektora Departamentu Praktyk Rynkowych w Urzędzie Komisji Nadzoru Finansowego  mówiła o roli KNF w ograniczaniu nadużyć na rynku finansowym. Wymieniała edukację, stanowienie odpowiednego prawa i nadzór jako trzy elementy istotne dla ograniczenia nadużyć ze strony instytucji finansowych. Zwracała uwagę, że konsument kieruje się zaufaniem do swojego doradcy, do instytucji finansowej, które – niestety – często są nadużywane. Przypomniała, że jej instytucja aktywnie uczestniczy w ściganiu przestępstw dotyczących rynku finansowego m.in. składając wiele zawiadomień do prokuratury. Za każdym razem gdy Komisja podejmuje taką decyzję, podmiot, do którego praktyk nadzór a zastrzeżenia jest wpisywany na listę ostrzeżeń publicznych.

Konferencję zakończyła Aleksandra Wiktorow, wyrażając nadzieję, część zaprezentowanych dziś postulatów zostanie w najbliższym czasie wdrożonych i podniesie się poziom ochrony konsumentów usług finansowych.

27 września 2019 r.